Ma wazenê quwetê ke dîroke ra heta nika xover dayî û qet nêbî wayîrê sîstemekî, wa zanyarîyo ke navenda ci de cenî ca gêna reyde civak bêro ronayiş. Xora na babet zaf hîra ya, na semed ra persanê “çi bikerî, senî bikerî û kotra (kura) ra destpa bikerî” ra ma wazenî pêreyde verpers bigerî. Semedê nay zî lazim o sîndorê ke dormarê cenî de amey xêzkerdiş bêro hewadayîş.
Reyna xerakerdişê cenîyîye ke hetê serdestan ra ameyo nûştiş reyde ma eşkenî ver bi azadî û demokrasî rayîr bigîrê. Sebebê sernêkewtişê xoverdayîşî ke heta ewro ameyo kerdiş zî raşt tehlîlnêkerdişê, tora ke dormarê cenî ya. Xora cenîya ke mîyanê xozaya komelî de ya heta nika çira nêbîya babeta zanyarî zî nîşanê persî ya. Şik çinyo ke sebebê nêyî zafîyê. Semedê ke nasnameyê cenî, nasnameyê zayendî ra vîşêr manayanê seyî aborî, komelî û sîyasî mîyanê xo de hewêneno. Coka roşnbîyayîşê cenî eynî wext de roşnibîyayîşê xozaya komelî zî xo reyde ano. Cenîya ke seyî kolonî ya sifte ma danî şinasnayîş, lazim o her hetanê nê kolonyalîzmê ci bêro akerdiş. Bi no şiklî ma fikiryenî ke jîneolojî reyde do problemanê komelî her hetanê xo ra bêrî famkerdiş û çarekerdiş. Serva pênasekerdişê statuya cenî, meseleyê xelasîya cenî zî zaf muhîm o.
Cenî nêbo, siyaseta demokratîk zî nêbena
Azadîya cenî, azadîya komelî reyde eleqedar a û ma no bi xoverdayîşê bi her hetî reyde wazenî bivejnê werte. Semedê ma bişînbî mîyanê no diyarkerdişî dekerê, her tim mîyanê gêrayîşî de bî. Gêrayîşê ma zî hetê teorî, bername, rayvistiş û çalakî de yo. Senî ke bê cenî komel azad nêbeno se, cenî nêbo sîyaseta demokratîk zî nêbeno û xoza zî nîno pawitiş. Rayna nirxê etîk û estetîk zî nêreseno manayê xo. Ma seyî cenîyê ke mîyanê xoverdayîşî de ca gênî, sifteyîn bi birnayîşê layanê ke şaristanîya kapîtalîstî ra ma bestenî destpa kerd. No semedî ra ewil çîyê ke ma bi sîstemî ra bestenî seyî keye, karîyer, zewac û sewbîna heme çîyan ma dîyar kerdî û dûştê înan prensîbê ma yê qebûlkerdiş û redkerdişê do senîbo ma înan dîyar kerdî. No zî ameynê manaya statuya ke semeda ma ameybî çînayîş reyde xoverdayîşî.
Jîneolojî femînîzmî red nêkena
Jîneolojî îddîaya mîsyona hemza ke heme fikir, pratîk û averşîyîşan mîyanê xo de kom kena, nirxnena û netîceyê ci zî kena malê heme cenîyan de ya. Ma Jîneolojî zey redkerdiş an zî komkerdişê femînîzm, xebatê cenîyan, rayvistiş û dezgeyan nêgênî dest. Ma bawer kenî ke semedê civaknasîya raşt hewceya zanistê ke dormarê cenî de bêro averberdiş esta. Babetê ke ma gênî dest, dîroke ra heta nika bingeyê azadîya cenî û komelî de vurîyayîşêke senî mîyanê xo de hewêneno ra ma zey xebatek zanistî ewnenîyenî. Êdî hetê herkesî ra yeno qebûlkerdiş ke civaknasîyê ke dewlet, aborî û olî zey ciperskerdişê bingeyîn xo rê esas gêno, ma nêresneno raştêy komelî û persgirêkan roşnî nêkeno.
No semedî ra Jîneolojî çarekerdişê çimeyanê meseleyê komelî de naskerdiş û rolê cenîyan ya mîyanê cuyeyî de esas gêno. Yanî tena zayenda ke lehê cenîyan ra bigîro dest û zanayîş aver bîşêro nîyo. Problemê komelî bi vînayîşê cenîya azad do bêro çarekerdiş. Êdî naskerdişê zanistî ke bi zihnîyetê mêrdeyî her hetanê xo ra deşîfre bîyo, ol, huner û felsefe ya cenî sero bêro vindertiş. Rojê ma yê ewroyin de çimeyanê problemanê giranan de feraseta naskerdişê nê zanist, felsefe, ol û hunerî ya cenî sero esto.
Serwedarnayişê kolonîya peynî
Ma hereketê femînîstan ke serwedarnayişê kolonîya peynî û tekoşîna cenîyan mîyanê tawqa xoverdayîşî de zey mîrasa xo vînenî. Çike ma zî tena teberê pergalî de tekoşîndayîşî esas nêgenî. Xusisê ke ma rexne kenî tekoşînê ke mîyanê pergalî de yeno dayîş, zanayîşê pergalî nêvîyarneno û dezgeyanê pergalî xo rê esas gêno yo. Teorîya lîberalîzmî ke heme îdeolojî û teşeyanê cuyeyan mîyanê xo de helênena bena sebebê ke teorî û pratîk yewnan ra cîya bibo û no hetî de zaf zehmetî vejena. Bandorê nêyî ya ser çarekerdişê meseleyanê cenîyan de zî rewşê ke merdim teselîya xo dewletî ra nêbirno û her tim paşta xo qanûnanê dewlete ra besto yo. Yanê ma rednêkerdişê cuyeyê modernîstî ser o rexne kenî. Ma fikiryenî ke femînîzm zî no hawa yew problem cuyena. Ma zî manaya şoriş û şorişgerîya klasîkî red kenî û hemverê muhendîsîya komelî ra vejyenî.
Sîstemeke alternatîf
Ma vurîyayîşê komelî ya ser dînamîkê xo hedef gênî. Nê dînamîkî hetê çand, bawerî û rayvistişê komunalî de yî. La no vurîyayîş zî lazim o çarçiweya paradîgmayeke de bo. Ma no paradîgma zî zeyî paradîgmaya ke demokratîk, ekolojîk û azadîya cenî esas gêna teşbît kenî. Semedê ke vurîyayîşê komelî virazyo lazim o teberê pergalî de dezgebîyayîşek alternatîfê pergalî bêro viraştiş. Seyî tevgerê azadîya cenî semeda resnayîşê heqîqetî û cuyeyê ke no heqîqetî xo rê esas gêno bêro awankerdiş bandorê dîroka ma zaf o.
*No nuşte Kovara Jîneolojî ra ameyo girewtiş.