Hadî Gumuş ke eslê xo qezaya Semsûr Aldûş dewa Orbiş ra yo, wextê derbeyanê 12ê Adar û 12ê Îlone de bi behaneyê gureyînanê sîyasî tepêşiya. Kalikê Gumuş’î wextê Qirkerdişê 1915î de ebi birayê xo ra piya vejiya ser dar û qetlîam ra xelesîya. Keyeyê Gumuş’î pêrokîn emrê xo sirgûn de ravêrna û kamîya xo ya Ermenkî nimitî. Hadî Gumuş o ke polîtîkayanê qirkerdin yê nikayî yê Kurdistan ra şahîdî keno qewimyayişanê ewroyî şibneno yê Qirkerdişê Ermenîyan.
Zihnîyet nêvûrniya
Gumuş ke behsê Qirkerdişê Ermenîyan kerd, da zonayen ke o çax ra heta ewro mavêna zihnîyet û polîtîkayanê dewlet de vûrnayiş çinyo. Hadî Gumuş ano ziwan ke serragêra 101. nê, 101 serrîyo ke werte de qirkerdiş esto û wina dewam kerd: “Mavêna zihnîyetê a roj û ewro de çi esto? Qilêrîna na zihnîyet qetî nêvûrnîya. Heta ke însanî goreyê ziwan, çerm û cinsîyetê xo muamele bivînê zihnîyeta qirkerdiş zî nêvûrnîyena.”
Gumuş’î vist vîrî ke rîwalê qirkerdişanê newî nêşkenê vîrardişê qurbanîyê ke verîya 100 serr amey qirkerden virazê û wina va: “Cayo ke dirbetê travma bîrê dermankerdiş, travmayê newî abenê. Rengê çimanê dayikan mi eleqedar nêkenê, hesrê çimanê ci mi eleqedar kenê.”
Dor ame kurdan
Hadî Gumuş da zonayen ke jû qetlîam nêbena projeyê medenîyet û vatişê xo wina ramitî: “Şima nêşkenê seserra 21. de, ebi gaz fetisnayiş ya zî veşnayişê însanan zey projeyê medenîyetî bidê qebûlkerdiş. Hinî kes nay qebûl nêkeno. Dewlet hewl dana ke şert û mercanê piya cuwyayiş werte ra wedarno. Ganî ma ser na cografya de piya cuwyayiş ra fek meveradê.”
Gumuş’î da zonayen ke Ermenî dê nîrê na kayî û veng da kurdan û tirkan ke ê zî nîrê na kayî û vist vîrî ke na zihnîyet yê dewlet a. Hadî Gumuş’î aşkere kerd ke Amed de cayê mûqades yê Ermenî, Yahûdî, Rûm û Suryanîyan yenê çinîkerdiş û wina va: “Badê Ermenî, Yahûdî û Suryanîyan ewro zî dor ame Kurdan. Ganî ma nê dejan bîyarê zon ke wa nifşê newî dejî nêancê.” Gumuş’î peynî de ard ziwan ke, verîya her çî hewceyê şoreşê zihnîyetî esto.
DÎHA/AMED