Pazarları çok sevmemden öte, sadece kadınların çalıştığı, kadın istihdamı hesaplanılarak açılan bir pazar oldukça çekici geldi. Nitekim sabahın erken saatlerinde sadece kadınların çalıştığı semt pazarına gittim. Kadın çalışmalarıyla bilinen ve Türkiye’de model olacak çalışmalara imza atan Amed belediyeleri burada da bir ilki başarmış gibiler. Bağlar Belediyesi bünyesinde açılan ve yaklaşık 500 kadının başvurduğu pazarda yüzde 10 engelli kotası uygulanmış. Kura ile çekilen isimlere karşılık, 212 kadın pazarda çalışmaya hak kazanmış.
Dertlerini anlatmak istiyorlar
Sabah saatleri olduğu için fazla kalabalık olmayan pazarda önce bütün standları tek tek dolaştım. Alıcı olarak kadınlarla sohbet ettim. El işleri, takılar, iç çamaşırları, giyecekler pazarda bulunan eşyalar arasında.
Fakat hala istenilen çeşitte mal bulunmuyor. Pazarın yeni ve sermayenin az olması bu çeşitliliği etkileyen önemli bir etken. Daha sonra sebze ve meyvelerin bulunduğu standa yöneliyorum. Renkler o kadar harika görünüyor ki, insanın pazardaki bütün sebze ve meyveleri satın alası geliyor. Bir standın arkasında kahvaltı eden kadınlarla karşılıklı selamlaşıyorum. Fotoğraf çektiğimi görünce hemen davet edip dertlerini anlatmak istiyorlar.
Amed kadınları gerçekten de farklı. Daha sıcak, sosyal ve gazetecilere karşı çok rahatlar. Ben sofralarına gittiğimde kahvaltılarını bitirmek üzere olduklarından, çay ikram edemedikleri için özür diliyorlar. Sonra sohbetimiz başlıyor. Kadınlardan Fatma hemen söze giriyor. Sohbetimiz Kürtçe.
Bismil yolu üzerinde İvecik köyünden her gün bahçesinde yetiştirdiği sebzeleri pazara getirerek satıyor. Genelde domates ve biber getirdiklerini dile getiren Fatma, birçok kadının mallarını pazara getirip satamadığından şikayetçi. Sabahın erken saatlerinde pazara getirilen mallar akşam saat 21:00’e kadar satılmaya çalışılıyor. Günlük kazançlarının 50 ile 100 lira arasında değiştiğini ifade eden Fatma, bu kazançlarının emeklerini karşılamadığını belirtiyor. Erkekler de malları getirip götürürken kadınlara yardımcı oluyor. Sohbete orada oturan başka bir kadın daha dahil oluyor. Pazardan belki şimdilik çok para kazanmadıklarını, fakat çay, zeytin gibi günlük ihtiyaçlarını karşıladıklarını ve bunun da bir kazanç olduğunu belirtiyor. Sonra ortak bir sesle pazarın açılmasından çok memnun olduklarını söyleyen kadınlar, hala istenilen oranda kazanamadıklarını ve halkın daha kadın pazarından yeterince haberdar olmadıklarını belirtiyorlar.
Sonra sohbetimize başka bir kadın daha katılıyor. Bağlardan diğer kadınlarla ortaklaşa bir araba tutarak pazara getirdiklerini ifade eden Faime ‘’Daha millet pazardan habersiz. Öte yandan marketler de sebzelerini ucuza satıyor. Bu nedenle daha çok marketlerden alışveriş yapılıyor. Bir aydır eve hala para veremedik. Fakat bir zarar da olmamış. Sermayemizi çıkartıyoruz sadece. Eşim çalışıyor, bir çocuğum okuyor, biri de cezaevinden yeni çıktı. Evi geçindirmek için mecburen ben de çalışıyorum. Pazardan önce mesela birşeyler yapıp satıyorduk. Elimize bir şey geçmiyordu’’ diyor.
Reklam gerekiyor
Pazarın kendileri için anlamını sorduğumda ise pazarın kendileri için herşey olduğunu söylüyorlar. Faime buna açıklık getiriyor: ‘’Pazar bizim için erkeklere muhtaç olmamak demek. Mesela eve bir halı aldığımızda taksitlerini kendimiz ödeyebiliyoruz. Bunun için erkeklere el açmıyoruz. Çocukların bir ihtiyacı olduğunda karşılayabiliyoruz.’’
Sonra Fatma tekrar söze giriyor: ‘’Daha önce de bahçede çalışıyorduk, pamuk topluyorduk. Eşyalarımızı hale götürüp satıyorduk. Komisyon ödemek zorunda kalıyorduk. Bu bize çok zarar veriyordu. 10 torba yolluyorduk. Bize 5 lira ancak kalıyordu. Burada kendi ellerimizle kendi ürünlerimizi satabiliyoruz. Bir torba 20 lira ediyor mesela. Buranın kazancı çok daha iyi. Fakat hala pek tanınmıyor. Reklamımızın çok yapılması gerekiyor.’’
Konuşmamız bittikten sonra bütün kadınlar tekrar işlerinin başına dönüyor. Her ne kadar hala istedikleri parayı kazanamasalar da, Kadın Semt Pazarı’nın varlığından oldukça memnunlar, çünkü sattıklarının kar payı sadece kendilerine kalıyor.
ELİF SONZAMANCI/AMED