AKP'nin Özel Yetkili Mahkemeler'le ilgili önergesi Meclis Genel Kurulu'nda kabul edildi. ÖYM'ler yerini bölgesel ağır ceza mahkemelerine bırakıyor. Özel yetkili mahkemeler kaldırıldı ama HSYK’nin yeni “yetkili” mahkeme kurma ve buraya istediği isimleri hakim ve savcı olarak atamasına yönelik düzenleme yapıldı.
AKP Hükümeti kamuoyunda büyük tartışma yaratan, Özel Yetkili Mahkemelerin (ÖYM) kaldırılmasına yönelik hazırladığı düzenlemeyi, 3. Yargı Paketi’ne eklenmesi istemiyle önerge olarak önceki gün Meclis'e sundu. Önerge Meclis Genel Kurulu'nda 4 saatlik görüşmenin ardından kabul edildi.
Aslında kaldırılmadı
Ancak değişiklik ÖYM’leri ortadan kaldırmıyor. Düzenlemelere göre, şu anda Ceza Muhakemesi Kanunu’nun 250. maddesine göre “özel yetki” verilen mahkemeler olmayacak. Ancak Hakimler ve Savcılar Yüksek Kurulu (HSYK), Terörle Mücadele Yasası’na (TMY) taşınan yetkiler uyarınca istediği mahkemeleri yine “özel yetkili” atayacak. Bu mahkemelerde, yine özel yetkili hakim ve savcılar görev yapacak. Düzenlemeye, CMK’nin 250. maddesinin birinci fıkrasına göre kurulan ağır ceza mahkemelerine yapılmış atıflar, TMY’nin 10. maddesinin birinci fıksarında belirtilen ağır ceza mahkemelerine yapılmış sayılacak. Mahkemeler açısından sadece atıf yapılan yasa değişecek. Getirilen diğer düzenlemeler şöyle:
- TMY kapsamına giren suçlarla ilgili açılan davalar, Adalet Bakanlığı’nın teklifi üzerine HSYK tarafından yargı çevresi birden çok ili kapsayabilecek şekilde belirlenecek illerde görevlendirilecek ağır ceza mahkemelerinde görülecek. Şu anda da hangi mahkemenin özel yetkili olacağına ve hangi ellerde kurulacağına HSYK karar veriyor. Bu mahkemelerin başkan ve üyeleri, başka mahkeme veya işlerde görevlendirilemeyecek.
- Soruşturmalar, şu anda olduğu gibi HSYK tarafından görevlendirilen özel yetkili savcılarca yapılacak. Bu savcılar başka işlerde görevlendirilemeyecek.
- Özel yetkili mahkemeler, açılmış davalar kesin hükümle sonuçlandırılıncaya kadar görev yapmaya devam edecek. Bu davalarda yetkisizlik ya da görevsizlik kararı verilemeyecek. Ancak getirilen usul yenilikleri bu davalarda da uygulanacak. Buna göre, Ergenekon, Balyoz, İnternet Andıcı, şike, 12 Eylül, 'KCK' gibi davalara şu andaki mahkemeler kesin karara bağlanana kadar bakmaya devam edecek. Buralardaki hakimlerin görevi sürecek.
- Mahkemelerden farklı olarak, savcılar, HSYK, yeni savcılar görevlendirinceye kadar ellerindeki soruşturmaları yürütecek. HSYK’nın görevlendireceği yeni savcılar, daha sonra bu soruşturmaları devralacak. Böylece HSYK, uygulamaları eleştirilen ancak yetki süreleri bitmediğinden görevden alamadığı birçok ismi yasa yürürlüğe girdikten sonra değiştirebilecek.
- Açılmış davalarda, kamu görevlisi sanıkların soruşturulması için “izin” veya “karar” gerekiyorsa, durma veya düşme kararı verilemeyecek. Buna göre, devam eden davaların sanıkları, izin sisteminin getirdiği olanaklardan yararlanamayacak.
- Şu anda olduğu gibi özel yetkili savcılar, bazı suçlar yönünden izin almadan kamu görevlileri ve askerleri doğrudan soruşturabilecek. Hükümet, önemli dava ve soruşturmaların açıldığı TCK maddeleriyle ilgili doğrudan soruşturma yetkisine dokunmadı. Darbe, terör ve anayasal düzene karşı işlenmiş suçlarda doğrudan soruşturma yetkisi sürecek. Mevcut uygulamada da doğrudan soruşturalabilen şu suçlar yönünden değişikliğe gidilmedi:
- 302. madde: Devletin birliğini bozmak
- 309. madde: Anayasayı ihlal
- 311. madde: Yasama organına karşı suç
- 312. madde: Hükümete karşı suç
- 313. madde: Hükümete karşı silahlı isyan
- 314. madde: Silahlı örgüt
- 315. madde: Silahlı örgüte silah sağlama
- 316. madde: Terör suçu için anlaşma
MİT istisnası sürüyor
Özel yetkili savcıların yetkileri, MİT Müsteşarı Hakan Fidan’ın ifadeye çağrılması sonrasında kısıtlanmış, Başbakan’ın görevlendirdiği kamu görevlileri ve MİT mensupları yönünden ancak izinle soruşturma yürütebilecekleri düzenlenmişti. Yeni uygulamada da terör ya da darbe suçu işlemiş olsalar bile MİT mensupları ile Başbakan’ın görevlendirdiği kamu görevlileri ancak Başbakan izniyle soruşturulabilecek.
Özgürlük hakimi
Düzenlemeyle, özel yetkili mahkemelerdeki soruşturma ve kovuşturma usulleri konusunda şu yenilikler getirildi:
- Hakim tarafından verilmesi gerekli tutuklama, dinleme, arama, izleme, gözaltı yakalama ve benzeri kararları almak, bu kararlara karşı yapılan itirazları incelemek ve sadece bu işlere bakmak üzere Fransa’daki “özgürlük hakimine” benzer görev yapacak, yeteri kadar hakim görevlendirilecek.
- OHAL ilan edildiği takdirde, toplu suçlarda gözaltı süresi 4 günden 7 güne kadar uzatılabiliyordu. Yeni düzenlemede, bu hükme yer verilmedi.
- Şüphelinin gözaltı süresince sadece bir avukatın hukuki yardımından faydalanabileceği uygulaması kalktı.
- Şüphelinin kollukta ifadesi alınırken sadece bir avukatın eşlik edebileceği uygulaması kalktı. Birden fazla avukat sorguya girebilecek.
- Kolluğun ifadesine başvurulacaksa iş adresine tebligat yapılacak, ev adresi gizli kalacak.
- Örgütsel haberleşme gerekçesiyle avukatla sanığın görüşmesinde görevli hazır bulundurulması ve birbirlerine verdikleri belgelerin hakim tarafından incelenmesi uygulaması kalkacak.
Düzenlemede, şu yetkilere ise dokunulmadı:
- CMK’nın 91. maddesinin birinci fıkrasındaki, bu suçlarda gözaltı süresinin 24 yerine 48 saat, toplu suçlarda 4 güne kadar uygulanmasına yönelik hüküm, yeni düzenlemeye de eklendi.
- Gözaltına alınan kişinin sadece bir yakınına bilgi verme uygulaması aynen kaldı.
- Gözaltındaki kişinin avukatıyla görüşmesinin 24 saat kısıtlanması ve bu süre zarfında ifade alma yasağı aynen kaydı.
- Kolluğun düzenlediği tutanaklara sadece sicilinin yazılmasına devam edilecek. İsim yazılmayacak.
- Güvenlik nedeniyle davalau Darbe ve terör suçlarındoa 10 yıla kadar olan uzun tutukluluk süresi değişmedi.
Bu suçlarda izin gerekiyor
Buna karşılık, özel yetkili savcıların doğrudan soruşturabildiği şu TCK maddeleri yönünden kamu görevlileri artık izinle soruşturulabilecek.
- 303: Düşmanla işbirliği yapmak
- 304: Devlete karşı savaşa tahrik
- 306: Yabancı devlet aleyhine asker toplama
- 307: Askeri tesisleri tahrip ve düşman askeri yararına anlaşma
- 308: Düşman devlete maddi ve mali yardım
- 310: Cumhurbaşkanı’na suikast ve saldırı
- 317: Askeri komutanlıkların gaspı
- 326: Devletin güvenliğine ilişkin belgeleri tahrip
- 327: Devletin güvenliğine ilişkin belgeleri temin
- 328: Siyasal ve askeri casusluk
- 329: Devletin güvenliğine ve siyasal yararına ilişkin bilgileri açıklama
- 330: Gizli kalması gereken bilgileri açıklama
- 331: Uluslararası casusluk
- 333: Devlet sırlarından yararlanma, devlet hizmetlerinde sadakatsizlik
- 334: Yasaklanan bilgileri temin
- 336: Yasaklanan bilgileri açıklama
- 337: Yasaklanan bilgileri siyasal ve askeri casusluk maksadıyla açıklama
- 338: Taksirle casusluk fiili
- 339: Devlet güvenliği ile ilgili belgeleri elinde bulundurma
Tacir ile mafyaya kıyak
Uyuşturucu kaçakçılığı, mafya gibi örgütlü suçlarda ise terör ve darbe suçlarında uygulanan bazı soruşturma usulleri uygulanmayacak.
Kaplan'a saldırdılar
AKP'nin önergesi muhalefetin tepkisine neden oldu. Meclis’teki görüşmelerde küfürler, yumruklar ve tekmeler havada uçuştu. CHP milletvekilleri AKP'nin önergesinin okunmasını sıra kapaklarına vurarak protesto etti. Tepkiler devam ederken BDP Grup Başkanvekili Hasip Kaplan, önergenin okunduğu Başkanlık Divanı kürsüsüne doğru yürüdü. Kaplan, Katip Üye Mine Lök Beyaz'ın okuduğu önergeyi, elinden alarak yırttı. Bunun üzerine bazı AKP'li ve BDP'li milletvekilleri Başkanlık Divanı'na doğru yürüdü. Meclis Başkanvekili Mehmet Sağlam, kürsüden ayrıldı. Muhalefet önergeyi protesto ederken, Meclis'teki görüşmelere ara verildi.
Tartışma verilen arada da sürdü. Başkanlık Divanı önünde bazı milletvekilleri birbirine yumruk atmaya çalıştı. Bu sırada bir milletvekilinin yere düştüğü görüldü. Aranın ardından ise Katip üye değiştirilerek Bayram Özçelik önergeyi okumak üzerine eline aldı. Ayrıca Meclis Başkanvekili de değişerek, Mehmet Sağlam'ın yerine Sadık Yakut oturumu yönetti.
Verilen aranın ardından ayakta söz alan BDP’li Sırrı Sakık, AKP'lilere “Bizi öldürmezseniz namertsiniz” diye tepki gösterdi. Sakık, “Böyle yaptınız çünkü en iyi Kürt ölü Kürt’tür” diye konuştu.
Konuşmaların ardından ise Meclis Başkanvekili Sadık Yakut, AKP tarafından sunulan önergeyi okutarak daha sonra oylamaya sundu. Oylama sonucunda ise Özel Yetkili Mahkemeleri kaldıran düzenleme Meclis Genel Kurulu'nda kabul edildi. Düzenlemenin kabul edilmesinin ardından ise CHP milletvekillerinin sıralara vurarak gerçekleştirdiği protesto bir süre devam etti.
ANKARA