Konferanso ke ser nuşteyê “Tirkîye, Kurdî û Rojhelatê Mîyanî de Herb: Tirkîye de demokrasî wedarîya refî, DAIŞ û krîzê Rojhelatê Mîyanî” de yeno organîzekerdiş vizêr bi roniştişê “Vûrnayişê rejîmî û Tirkîye de pakkerdişê demokrasî” dewam kerd.
Roniştişo ke moderatorîya ci endama PA Chîrîstîne Vergîat û Dersim Dagdevîren kerd de rojnameger Cengîz Çandar, Hemserokê KCD Hatîp Dîcle, Parlementerê HDP Osman Baydemîr, Rojnameger Devrîm Arslan, Îdarekarê Karê teberî yê Sendîkaya UNÎTE Sîmons Dubbîns û Serokê Federasyonê Komeleyanê FÎDHî Dîmîtrîs Chrîstopoûlosî qisey kerdî.
Rojnamegerê Tirkîyeyî Cengîz Çandar ke bi sernuşte “Tirkîyeya ke ver vekê rayîrî: Qedîyayişê demê haştî” qisey kerd aşkere kerd ke rîwalê qerarê PA yê derheqê Tirkîye o kêfweş o. Çandarî hayr ant qiseyanê Mehmet Tûnçî yê ke konferansê parî de kerdî ser û vist vîrî ke çi heyf ke dima ra meyitê Mehmet Tûnçî binê sîyan (kemer) ra vejîya. Çandarî herzewbîn ard ziwan ke parî ra na het xêlê însanî amey kiştiş, wekîlê HDP amey tepiştiş û va, Tirkîye de xêlê çî amey vûrnayiş. Çandarî da zonayen ke Tirkîye vera Kurdan herb da destpakerdiş û aşkere kerd ke heta ke îdareya yew camêrdî, rejîmê Erdoganî nêşiro meseleyê Tirkîye û meseleya Kurd hal nêbena.
Seba nimitişê sûcê xo hêrişê medya kena
Rojnameger Devrîm Arslan ke derheqê azadiya çapemenî de qisey kerd zî da zonayen ke azadîya îfade krîterê sifteyin yê demokrasîya. Arslan da zonayen ke hewldayenê derbe ra dima Tirkîye de çapemenîya alternatîf girotîya bin zextî û wina dewam kerd: “Qenala domanan zî mîyan de xêlê qenalê televîzyonî û radyo amey bêvengkerdiş. 128 rojnamegerî amey tepiştiş. Rêza 180 yê dinya de Tirkîya rêza 156. de ya. Medyaya Kurd hedefa sifteyin a. Goreyê îstatîstîkan Tirkîye de 3 hezar rojnamegerî bêkar ê.”
Arslan ard ziwan ke eke Tirkîye de rojname û ajansê zey Ozgur Gundem, Cûmhûrîyet, DÎHA nêbîyaybî ma nêeşkîyay TIRanê MÎTî pêhesîye û aşkere kerd ke sebebê hêrişkerdişê medya deşîfrasyonê sûcanê îxtîdarîyo.
Kurdî erje merdimî pawenê
Îdarekarê Karê teberî yê Sendîkaya UNÎTE Sîmons Dubbîns ke par serva serbestîya Rayverê Şarê Kurd Abdullah Ocalanî parlamentoyê Îngilîstan de kampanyayeke da destpakerdiş zî derheqê gureyanê sendîkaya xo de qisey kerd. Dubbînsî vist vîrî ke sendîkaya înan verîya nika Afrîkaya Başûr, Kuba û Filîsten de zî gureyî ramito û wina dewam kerd: “Ma nika zî paşt danê Kurdan û çormeyanê demokratîk yê Tirkîyeyî û Ocalanî. Hereketê Kurd herem de kişta heqanê mordemî û heqanê cenîyan de zaf aver şîyo. No seba ma erjê esasî yo.” Dubbînsî vist vîrî ke Ocalan lîderê bi mîlyonan Kurdan o û ganî azad bo.
Erdoganî maseyê haştî qelibna
Hemserokê KCD Hatîp Dîcle ke sernuşteyê “Haştî û Raya Demokrasî” de qisey kerd hayr ant Peymana Sykes-Pîcotî ser û aşkere kerd ke polîtîkaya asîmîle û Tirkkerdişê Kurdan se serrîyo dewam keno. Dîcleyî aşkere kerd ke meseleya Kurd, Tirkîye de her tim zey meseleya esasî ca girot û wina va: “Dewlet 93 serrîyo bi eynî zihnîyet nezdî bena. Kurdî heqanê xo yê netewî, kamî û kulturî wazenê. Wazenê ke heqê ci yê esasî biresnîye statuyeke. La bi serrano waştena xo bi xo îdarekerdişê Kurdan rê cewab nêame dayiş.”
Dîcleyî hayr ant adirbirnayişî yê Ocalanî û mutabeqatê Dolmabahçe ser û ard ziwan ke nînan rê cewab nêame dayiş. Dîcleyî aşkere kerd ke Erdoganî 5ê Nîsan 2015î de maseyê muzakere yê Îmrali qelibna û bi DAIŞî ra pîya vera Kurdan herb da destcikerdiş. Dîcleyî vist vîrî ke nika zî konseptê herb dewre de yo û Erdogan wazeno dîktatorîya xo mayinde bikero. Hatîp Dîcleyî tewr peynî de veng da welatanê Awrûpa ke PKK ‘Lîsteyê Terorî’ ra vejo.
Otorîteyê dewlet açarnîya totalîtarîzmî
Serokê Federasyonê Komeleyanê FÎDHî Dîmîtrîs Chrîstopoûlosî zî da zonayen ke o bi xo zî şîyo Tirkîye û va Tirkîye de şîdetê dewlet, îxlalê heqanê însanan, şîdetê vera cenîyan rameno. Chrîstopoûlosî da zonayen ke Tirkîye de otorîteyê dewlet açarnîyeno totalîtarîzmî.
Parlementerê HDP Osman Baydemîr ke ser Vîzyonê Polîtîk yê HDP de qisey kerd ard ziwan ke tepiştişê Hemserokan û parlementeran yeno maneya qezencanê kurdan destê ci ra giretwtiş o. Baydemîrî da zonayen ke HDP projeyê haştî, nameyê demokrasî û azadî yo û wina dewam kerd: “Çi heyf ke ewro wazenê HDP çinî bikerê. Wazenê demokrasî çinî bikerê. AKP ya ke nêeşkîya 5 aşman de hikûmet rono, îxtidara gonî û herbî rona.
Baydemîrî aşkere kerd ke vernîya Kurdan de 2 rayî estê: Ya meclîs do bibo meclîsê kurdan zî, ya zî kurdî dê cigeyrayişê xo bidomnê.
ANF / BRUKSEL