Polîtîkayê asîmîlasyon, zext û tedayê dewleta tirkî yê ser şarê Cizîrî de tim bîyo sebebê serewedaritişan. Cok ra nizdîbîyayîşê dewleta tirkî tim bi hawayo qirkerdiş bîyo. Nimûneya nêyî zî tewr peynî 2015 de ame cuyayîş. Şaro ke bi Xoserîya Demokratîke heqê xo yê cuyayîşî waşt, cewabê dewlete vera nê waştişî de qirkerdiş, kiştiş, îşkence û wehşet bîbî.Endama YPSyî Delal Azade ke Hemserekê Meclîsê Gelî Mehmet Tunçî reyde mîyanê xoverdayîşê Cizîrî de ca girewtbî, qala rojê xoverdayîşî kerde.Endama YPSyî Delal Azade va ‘sifteyîn birayê mi û xeylê merdimê mi hetê hêzê dewlete ra ameyî qetilkerdiş û cok ra ez zî beşdarê xoverdayîşî bîya’ û wina domnaye: “Ez sifteyîn şîya hetê Mehmet Tunçî. Mehmet Tunç birîndar bî labelê moralê ci ca de bî. O û embaze Rûkene mîyanê meterîsan de gêrayênê û moral dayênê embazan. No zî hêz dayêne embazan. Dima ra ma dî ke dişmen îşkenceyê cenazeya embazê ma kerd, ma o wext fam kerd ke dişmen xoverdayîşî ra zaf terseno. Mehmet Tunçî tim moral dayêne mi û wexto ke mi qerardarîya ci dî, ez qewetin bîya.”
Tim hûyayêne
Delale Azade dewamê qiseykerdişê xo de qala Mehmet Tunç û Rûkene kerde û wina va: “Keda her di embazan ser mi de xeylê zaf a. Embaze Rûkene sey nameyê xo bîye, tim hûyayêne. Tena yew tilîlîya aye bîyêne sebeb ke şar kom bibo. Yew rey embaze Rûkene werd viraştbî û rasteyê Cizîrî de sifreyêko gird ronaye û her kes werd û şar de moralêko gird virazîya. Rojêk şer giran bîbî û seba ke xoverdayîşê xo gird bikerî, Mehmet Tunçî veng da. Tena yew vengdayîşê Mehmet Tunçî seba kombîyayîşê şarî bes bî. Tesîrê ci şarî ser de xeylê zaf bî. O wext xeylê qoricîyî fek sîlehî ra veradayî. Dişmen bitaybetî xoverdayîşê cinîyan ra zaf tersayêne.” Delal Azade peynîya qiseykerdişê xo de wina va: “Şehîd Mehmet Tunçî tim keyeyê xo ra vatêne ‘heta ke ma azade nêbî, ez nîna keye. Ez şima ra zaf hes kena la azadîya ma hîna muhîm a.’ Ma do bibî şopdarê xoverdayîşê Mehmet Tunçî. Têkoşînê înan nîno vîrîkerdiş. Ez tîya ra silam û heskerdişê xo seba şarê Cizîrî erşawena, wa têkoşînê xo gird bikerî.”
Wehşetê sey DAIŞî bîyênê
Delal Azade qiseykerdişê xo de bale ant wehşetêko hetê dewlete ra cenazeyan rê ameyêne kerdiş ser û wina va: “Wexto ke cenazeya embazanê ma kewtê destê înan, ya veşnayênê yan zî eştênê qeraxa çemê Dîcle. Cenazeyanê xo rê zî wina kerdênê. Seba ke hûmara merdeyanê înan dîyar nêba, wina kerdênê.“
Bi îşkence qetil kerd
Azade vist vîrî ke ‘yê ke înan esîr girewtbî, înan ra yewe tim qîrayêne’ û wina va: “Dima ra ma fam kerd ke nêyî heban wenî û bi hawayo wehşî hereket kenî. Eke wina nêbîyêne, merdim senî eşkeno bebekêk qetil bikero. Rojêk lajê cinîyêk her di lingê xo ra birîndar bîbî û yew embaza ma zî waşt ke ci bipawa, labelê cayê aye deşîfre bîye û resaye şehadet û cenazeya aye kewt hetê lajêkî. Dayîka extîyare her çiqas ke birîndar bîye zî şîye her dîyan zî arde. Labelê dima ra dişmenî dayîke tepişt û bi îşkence qetil kerd.”
ZEYNEP NÊRGÎZ BOTAN ANF / BEHDÎNAN