• Macaristan’da muhalefet parti Tisza’nın lideri Peter Magyar, Viktor Orban’ın 16 yıllık tek adam iktidarına son verdi. Avrupa sağcı, muhafazakâr ve dindar bir çizgiyi izleyen Magyar’ın zaferinden, “ülkenin yönünü ABD ve Rusya’dan Avrupa’ya çevirdiği” için memnun.

Macaristan’da Viktor Orban, 16 yıllık tek adam iktidarını 12 Nisan’da yapılan seçimlerde kaybetti. İlk sonuçlara göre muhalefetteki Tisza 138 sandalye kazanırken, Orban'ın partisi Fidesz 55'te kaldı. 93 seçim bölgesinde zafer Tisza'nın olurken, Fidesz 13 bölgede önde geldi.

Tisza lideri Peter Magyar, “Başbakan Viktor Orban az önce bizi arayarak zaferimizi kutladı” diyerek kazandıklarını duyurdu. 62 yaşındaki Orban ise destekçilerine "Seçim sonucu açık ve acı verici" dedi.  İstifa etmeyeceğini belirtti ve yaralarını saracaklarını savundu. Ancak Magyar'ın partisi Tisza'nın parlamentoda anayasa değişiklikleri için yeterli üçte iki çoğunluğu kazanacağı öngörülüyor.

16 yıllık iktidarı boyunca ülkeyi tekçi zihniyetle yöneten Orban’ın doğduğu köy Felcsút’taki devasa mülk ve çevresinde şekillenen servet-nüfuz ağı, ekonomik krizle boğuşan halkın tepkisini çekiyordu. Göçmen karşıtı ve Hristiyan kimliği öne çıkaran milliyetçi siyasetin öncüsü olarak görülen Orban, seçim kampanyası sürecinde en büyük desteği Trump’tan aldı. Başkan Yardımcısı JD Vance, Budapeşte ziyaretinde Macaristan'a ekonomik destek sözü vermişti.  Ancak Macaristan ekonomisinin kötü gidişatı ile Orban yönetimiyle ilişkilendirilen yolsuzluk ve kayırmacılığa yönelik artan kamuoyu tepkisi, seçim yarışının sonucunu değiştirmeye yetmedi.

Orban’ın ağır yenilgisi aynı zamanda Trump’ın MAGA hareketi için de ciddi bir darbe anlamına geliyor.

Öte yandan, bir diğer Orban destekçisi olan Tesla CEO'su Elon Musk sonuçtan memnuniyetsizliğini, "Soros Organizasyon Macaristan'ı ele geçirdi" diyerek paylaştı.

Seçim sonuçlarının ayrıca AB’ye “rahatlama” getireceği belirtiliyor. Orban yıllardır Birliğin yapısal zayıflıklarını ortaya çıkarıp bunlardan yararlanmış, son olarak da Putin’in Ukrayna’ya yönelik 90 milyar euroluk Avrupa desteğini engellemesine yardımcı olmuştu.

‘Herkesin başbakanı’

Merkez sağ Tisza Partisi’nin lideri Magyar, "Macaristan artık tüm vatandaşlarına sahip çıkan bir ülke olacak" dedi, ülkeyi yeniden birleştireceğini ve "herkesin başbakanı olacağını" söyledi. Magyar, Orban'ın "kuklalarının" gitmesi ve devletin kurumlarının değişmesi gerektiğini belirtti. Ülkede güçler ayrılığının ve demokrasinin yeniden tesis edileceği sözü verdi. Orban yönetimi nedeniyle ülkeyi terk etmiş Macarlara da geri dönmeleri çağrısı yaptı.

Magyar'ın seçim vaatleri

Magyar, seçime doğru bilinçli olarak diğer partilerle ittifak kurmadı. Orban'ın partisi Fidesz'in güçlü olduğu seçim bölgelerinde, kendi partisinin ismiyle "Tisza Adaları" ifadesiyle partisini sıfırdan kurdu. Çoğu zaman küçük aktivist gruplardan oluşan bu adalar, ulusal bir hareketin köklerini ve seçim kampanyasının omurgasını oluşturdu. Macaristan'daki sağlık ve eğitim sorunlarını bilen cerrah, öğretmen ve iş insanlarını aday gösterdi. Rejim değişikliği, AB ile ilişkilerin yeniden düzenlenmesi ve Rusya ile yakın ilişkilerin sona erdirilmesi sözü vererek iktidarı kazandı.

Magyar’ın, seçimi kazanması halinde uygulayacağını açıkladığı ve bazıları ancak parlamentoda üçte iki çoğunluğun sağlanması halinde hayata geçirilebilecek eylem planı şöyle:

*AB ile ilişkiler normalleştirilecek. Avrupa Savcılığı, Macaristan'da da kurulacak.

*AB ile en büyük çatışma noktası olan hukuk devleti uygulamalarına geri dönülecek. Macaristan hakkı olan AB fonlarına tekrar kavuşacak.

*Orban Hükümeti tarafından önce kaçak göçmenler nedeniyle ilan edilen, sonra da pandemi ve Ukrayna savaşı gerekçesiyle sürdürülen olağanüstü hal kaldırılacak. Ülke kararnamelerle değil, parlamentodan çıkacak yasalarla yönetilecek.

*Devlet kurumlarına, kilit mekanizmalarına yerleştirilen Fidesz'in kadroları tek tek görevden alınacak.

*Devlet televizyonun haber dairesi derhal feshedilecek. Bağımsız yayıncılık için devlet radyo ve televizyonları yeniden yapılandırılacak.

*Yolsuzlukla Mücadele Bakanlığı kurulacak.

*Kamu ihaleleri, yandaş iş insanlarına verilen destekler ve AB fonlarının geçmişte nasıl dağıtıldığı denetlenecek.

*Fidesz çevrelerine aktarıldığı tespit edilen ulusal servetin geri alınması için özel takip birimleri ve soruşturma savcılıkları kurulacak.

Avrupa sonuçlardan memnun

Avrupalı liderler, ülkenin rotasını Rusya'dan Avrupa'ya kaydırma vaatleriyle seçimi kazanan Magyar'ı tebrik yarışına girdi. AB Komisyonu Başkanı Ursula von der Leyen, "Macaristan Avrupa'yı seçti" dedi. Almanya Başbakanı Friedrich Merz de, "güçlü ve birleşmiş bir Avrupa" için Magyar'a "güç birliği yapma" çağrısında bulundu. İspanya Başbakanı Pedro Sanchez, Macaristan halkını "tarihi seçimden" ötürü kutladı ve "Bugün Avrupa ve Avrupa'nın değerleri kazandı" dedi.

Fransa Cumhurbaşkanı Emmanuel Macron, "Fransa bu demokratik katılımın zaferini, Macar halkının Avrupa Birliği değerlerine bağlılığını ve Avrupalı bir Macaristan'ı memnuniyetle karşılıyoruz" mesajını paylaştı. İngiltere Başbakanı Keir Starmer, "Bu tarihi bir an, sadece Macaristan için değil, Avrupa demokrasisi için de" dedi. İtalya'nın sağcı Başbakanı Giorgia Meloni, Magyar'ı "net seçim zaferinden" ötürü tebrik etti, ancak "arkadaşı Orban'a yıllardır süren yoğun işbirliği için" teşekkür etti.

Ukrayna Devlet Başkanı Volodimir Zelenskiy de, "Her iki ulusun da yararına olduğu kadar, Avrupa'da da barış, güvenlik ve istikrarı sağlayacak işler için birlikte çalışmaya hazırız" mesajını paylaştı. HABER MERKEZİ

* * *

Sağcı, muhafazakâr, dindar

45 yaşındaki Peter Magyar, muhafazakâr bir isim. Kendisini dindar olarak tanımlıyor, milliyetçi bir çizgi izliyor. Siyasete, Orban'ın partisi Fidesz'in (Macar Sivil Birliği) gençlik kollarında çalışarak atıldı. 2003 yılında daha sonra Macaristan Adalet Bakanı da olan Judit Varga ile evlendi. 2023'e kadar evli kalan ve üç çocukları olan çiftin boşanma süreci ve birbirlerine yönelttikleri suçlamalar kamuoyunda geniş yankı buldu.

Magyar, Şubat 2024'de Varga'nın bir çocuk istismarı vakasındaki af skandalına karışması sonrası, Orban'ın çevresinden uzaklaştı. 15 Mart 2024'te Fidesz ve hükümet çevreleri ile tüm ilişkilerini kestiğini duyurdu ve siyasete atılacağını ilan etti. Avrupa Parlamentosu (AP) seçimleri yaklaşıyordu ve Magyar ve çevresindekilerin yeni bir parti kurup seçimlere katılmak için zamanı yoktu. Bunun yerine atıl durumdaki partilerden birini sahiplendiler. Tisza Partisi (Saygı ve Özgürlük) Partisi böylece Orban'a karşı o güne kadar görülen en büyük muhalefet hareketinin partisine dönüştü. Parti, Haziran 2024'te yapılan AP seçimlerine katıldı ve yüzde 29 oy alarak ikinci oldu.

12 Nisan’da yapılan seçimlerde muhalefet blokunda yer alan birçok parti, oyların bölünmesini önlemek ve Orban'ın 16 yıllık iktidarına son verebilmek amacıyla seçimlere katılmadı. Momentum, MSZP (Sosyalist Parti), LMP (Yeşiller), Párbeszéd (Diyalog) ve Jobbik, "muhalefetin en güçlü adayı" destekleme kararı aldı.  Yani 2022'de yüzde 35 oy alan "altılı masa", eski başbakanlardan Ferenc Gyurcsany'in liderliğindeki Demokratik Koalisyon Partisi dışında, dolaylı olarak Peter Magyar'a destek vermiş oldu.