Mali’de cuntaya karşı ortaklık!

• Mali’de El Kaide ve Tuareg’e bağlı Azavad cephesi, kuzeydeki stratejik Kidal şehrinin kontrolünü ele geçirdi. Azavad, saldırıların "Bamako'daki askeri rejime karşı halkı savunmak amacıyla" yürütüldüğünü belirtti.

Askeri cunta yönetimindeki Mali, cihatçı çete gruplarının koordineli saldırıları altında. El Kaide’ye bağlı Cihatçı İslam ve Müslümanlara Destek Grubu (JNIM) ile Tuareg bağımsızlık yanlısı Azavad Kurtuluş Cephesi’nin (FLA)  eş zamanlı saldırıları, ülkenin kuzeyinde ve başkent çevresinde dengeleri değiştirdi.

El Kaide bağlantılı  grupların hedefindeki Mali, Cumartesi gününden bu yana savaş alanına döndü. Başkent Bamako’yla başlayan saldırılar kısa süre sonra diğer kentlere de sıçradı. Cuntanın önde gelen isimlerinden Savunma Bakanı General Sadio Camara’nın konutu cumartesi günü bomba yüklü araçla düzenlenen bir intihar saldırısı ve ardından gelen silahlı baskının hedefi oldu. Camara, öldürüldü. Öte yandan, başkente yakın garnizon kenti Kati ve Gao çevresinde yoğun çatışmaların sürdüğü belirtildi. Başkentteki Bamako-Senou Uluslararası Havalimanı da hafta sonu saldırıların hedefi oldu. Bölge sakinleri, güvenlik endişesi nedeniyle evlerinden çıkamadıklarını belirtiyor.

Stratejik kent Kidal düştü

Saldırı dalgası başkent Bamako ile sınırlı kalmadı. Tuareg liderliğindeki FLA, kuzeydeki stratejik Kidal şehrinin kontrolünü ele geçirdiklerini duyurdu. FLA Sözcüsü Mohamed El Maouloud Ramadan, Rus "Africa Corps" birlikleri ve Mali ordusunun “barışçıl bir tahliye anlaşmasıyla” şehirden çekildiğini belirterek, "Kidal özgür ilan edildi" dedi.

Mali Genelkurmay Başkanı General Oumar Diarra, devlet televizyonundan yaptığı açıklamada ordunun Kidal’dan ayrıldığını ve yaklaşık 100 kilometre güneydeki Anefis bölgesinde yeniden konuşlandığını teyit etti. Kidal, 2023 yılında Rus paralı askerleri Wagner’in desteğiyle ele geçirilmiş ve cunta yönetimi için büyük bir sembolik zafer olarak nitelendirilmişti. Uluslararası basın, cuntanın istihbarat şefi Modibo Koné ile Genelkurmay Başkanı Oumar Diarra’ın da yaralandığını yazdı. 

JNIM ve Tuareg ittifakı

JNIM ve Tuareg’in birlikte hareket etmesi, 2012’deki krizden bu yana en kritik gelişmelerden biri olarak değerlendiriliyor. FLA sözcüsü, “bu ortaklığı” doğrulayarak saldırıların "Bamako'daki askeri rejime karşı halkı savunmak amacıyla" yürütüldüğünü savundu. Tuareg hareketi ayrıca Rusya'ya seslenerek, "sivil halkın acı çekmesine katkıda bulunan askeri cuntaya desteğini gözden geçirmesi" için çağrıda bulundu. Tuareg hareketi, Mali'nin kuzeyinde bağımsız bir devlet kurmak için yıllardır mücadele ederken, El Kaide ve DAİŞ bağlantılı gruplar de 10 yılı aşkın bir süredir hükümetle savaşıyor.

Mali’de güç dengesi

Mali, 2021’deki askeri darbenin ardından Batı ile ilişkilerini büyük ölçüde kopardı ve güvenlik alanında Rusya’ya yöneldi. Fransa’nın 2022’de ülkeden çekilmesinin ardından Wagner güçleri sahaya girdi, daha sonra bu yapı Rusya Savunma Bakanlığı’na bağlı Africa Corps’a devredildi.

Ancak son saldırılar, Rusya destekli güvenlik stratejisinin sorgulanmasına yol açtı. Uzmanlara göre bu saldırılar hem Mali cuntasının hem de Moskova’nın bölgedeki kredibilitesi açısından kritik bir sınav niteliğinde. Uluslararası Kriz Grubu’ndan Ibrahim Yahaya Ibrahim, “Eğer Mali ordusunun kontrolü yeniden sağlamasına yardımcı olamazlarsa, bu Rusya için ciddi bir itibar kaybı olur” değerlendirmesinde bulundu.

Mali’yi neler bekliyor?

JNIM ve Azavad güçlerinin koordineli saldırıları, Mali’deki askeri yönetimin geleceğine dair ciddi soru işaretleri doğururken, ülkenin siyasi ve askeri dengeleri kritik bir eşiğe gelmiş durumda.

Öte yandan, Mali, Nijer ve Burkina Faso ile birlikte Sahel bölgesinde uzun süredir cihatçı gruplarla mücadele ediyor. Ancak son yıllarda saldırıların sayısı ve şiddeti arttı. Uzmanlara göre bu son saldırı, ülkenin kontrolünün ne kadar kırılgan hale geldiğini bir kez daha ortaya koydu.

El Kaide bağlantılı JNIM’in hem başkenti hem de kuzeydeki stratejik şehirleri aynı anda hedef alabilmesi, örgütün kapasitesinin arttığını gösteriyor.

Iyad Ag Ghali kimdir?

Mali’deki cihatçı hareketin en kritik figürlerinden biri olan Iyad Ag Ghali, Sahel’deki güvenlik krizinin sembol isimlerinden biri olarak öne çıkıyor. Tuareg kökenli olan Ag Ghali, 1980’ler ve 90’larda Mali’deki Tuareg isyanlarının önemli aktörlerinden biriydi. Babası, Ag Ghali henüz dokuz yaşındayken öldürüldü, bu kayıp onun Mali’den bağımsızlık isteyen Tuareg hareketine katılmasında belirleyici oldu. Genç yaşta silahlı savaşa katıldı, Libya’da eğitim aldı ve bölgedeki Tuareg savaşçıların örgütlenmesinde rol oynadı.

1990’da Ag Ghali, Kaddafi’nin Tuareg bağımsızlığına gerçek destek vermediğini düşünerek Libya’dan Mali’ye geçti ve silahlı savaşı yeniden başlattı. 1991’de Mali devletiyle yapılan barış anlaşmasının müzakerelerinde önemli rol oynadı. Anlaşma, Tuareglere daha fazla özerklik sağladı.

Kırılma noktası 1999’da yaşandı. Pakistanlı muhafazakârlardan etkilendi namaz kılmaya, Kur’an okumaya başladı. 2011’de Libya’da Kaddafi rejiminin devrilmesiyle, Libya’dan dönen silahlı Tuaregler kuzey Mali’ye akın etti. Ag Ghali, bu kez kendi İslamcı silahlı grubunu kurdu.

2017’de Ag Ghali, El Kaide bağlantılı farklı grupları JNIM çatısı altında birleştirdi. Bu yapı, kısa sürede Mali, Burkina Faso ve Nijer’deki en etkili cihatçı örgütlerden biri haline geldi. Ag Ghali’nin yaklaşık 6 bin savaşçıyı kontrol ettiği tahmin ediliyor. Haziran 2024’te Uluslararası Ceza Mahkemesi, Ag Ghali hakkında savaş suçları ve insanlığa karşı suçlar nedeniyle yakalama emri çıkardı fakat hâlâ yakalanamadı. HABER MERKEZİ