Fotografê to yê ciwiyayîşe ke jû dem de cemediye, zeryamina ke to bi haskerdena bar kena û xeyalanêmi rê meyman biyayena to hisse biyayena to dano mi, to vana wes a. Hebe vîrkerdena to kena senik. Zeryamina ke hona dezê jû maye vîndkerdene rê lerzena, cayê vesayisa. Dezê welat û qomi miya kûna têwerte. Ez werte o dez, o vesayis de, rindeya ke to ra menda, zerya ke mi to ra gureta, guren ke hetê haskerdene û xoverestene yê a zerye, sewda serbestiye, royê xo bipawi û girs bikerî.
Zonen ke zerya her maye jû meterîsê serbestiya. Maya ke haskerdene û zerya ci de ca haq kerdî, çaraxîna jû qalê xoverdayiş. Mi ke xo est stara meterîsê to. Û cewabe persa çitur layike jû maye bena fetelîn. Ma de waxte serbestiye rê raye guretene de mayî virniya domananê xo de sonê. Û ma kî peyê înan de raye ceme.
To hata peyniya weşiya xo riyê xo çarnayî bî roşte. Mi kî derya zerya xo de tîja ke çike ra erzena, nêbiyayena to de çimê rindekiye û a weşiya vîrra kûtena peşvazî kerd. Ma iyê ke ci ra haskeme înan oxûrê zerya roşte keme. Û riyê xo hetê înan de ciwiyeme. Roşte qilawûzê sewda serbestiya ma wa.
Domanîna mi de to her tim tîje ra rew wûstene ra, şiyene vîrniya roşte, çiyo ke a tîja bimbarek ra kerdene arê marê dinê simitene. Serva ke domane to giredayê roşte bi û serbestiye ra hasbikerê roşte dinê lîtene ke virniya bêsoyene de vilê xo çot mekerê, verra xiraviyene, qefciliye vinderê. To kî her sodir çike ra tîje ra roşte kerdene arê, zerya to bi roşta biyene pirr. Rengê hemgen yê çimanê to ra roşte vila biyene......
Roşte çimê rindekiye bî. Sey-jê zerya jû maye. Mana her çiye roşte de biyene. Hîn be ke ma teyna roşte de rindekiye naskerdene û ci ra haskerdene. Hûyene, haskerdene, serbestiye... Serva nayê ke xover estene û weşiye roşte ra mûsene. Namê bîn yê ciwiyayişê roşte bi xo bî. A roşte de mordem xo dî. Û ceniya ke bingê ciwiyayîşe biyayena roşta ke. A de royê xo şut.
Her maya şoreşe maya ke roşte ardaya. Peyê şiyayena to ra çeneyî û lazê to, ceng kerdoxê serbestiye niya qeseykerdî to serrî. Vatî “a jû maya şoreşe bî.”
Alamûta welatimina cenete, Dersîma ke baxcê roşta, qilê î koyane berz de serva ke her tim roşte kom bikerê, her lêlî ra çimanê to ra tû baç kerdene. Pêro rûmete ke, mane kenê mordem û weşiya ci ser, kene rindek, kene pîl bimbarekî. Cenet kî ca wo ke en jede çiyo ke bimbarek o amo têhet uca de ro. Zerya maya. Hetê da wo ke paweno, omed û xoverestene aşi keno uca wo. Demê ma de dina wa ke zerya xo kerda vînde efsaneyê çeneyî û lazê kî maya bimbarekî yenê kaykerdene. Sirrê roşte keşf kenê. Verra lometmeyî bonç hazar serrî qawxa derê. Rozanê peyenan yê emrê to de Şengal û Kobanê ya ke zerya to deznayî bî, ma ke serva wes kerdena dezûnê xo gureme. Dayê, Kobanê û Şengal endî serbestî. Iyê ke pêyê Zîlan de şî bî Arîn zerya ayê berdê Kobanê. Zerya welatemi de endî her cenike zerya xo roşte de kena pîl. Iyê ke roşte, rindekiye û çiyo ke bimbarek î ci rê dismene, tarî û merdene de israr kenê. Dayê, haştiye hona jû domane vînda. A waştiya dura ke serva restena ci pîtene. Hona jû gûla ke ranêkerda. Verra sodir rindekiya ke hona riye ma, zeryama de nêbiya wayis.
Daye, haştiye hona domana ke vînda. Bêmaven zerya ma lete kenê bêsoyan. Gonî dilapa kena harde. Zerya ma wa ke haştiye ra haskena hona hişteriye ci este. Her dilapa derya zeryami de bena pûkeleke. Bêsolux maneme. En jede kî dinê domananî rê. Iyê ke domanan rê titikan berdene, iyê ke serva haştiye şiyayis de bî...
Vînd kerdena her canî de zerya mi de zelzele beno. Danê mayan rê, danê mayanê haştiye ke bi çitikanê sipiyê. Jû maye çitûr anê zon, nêzonon. Jû zerya maya ke sewda ci serbestiya çitûr yena namê kerdene. Mordem çitur zerya jû maye xo rê keno stare. Daye, to çitur hîre surgune zerya xo de ca kerd? Dezê dewe ke çond reye ame vesnayene, riznayene, dezê însone ke Dersîm 38 de virniya mîtralyozan de sire sire kerd, dest payê ci jûbîn ra girede lesa ci bi guleyana kerdê lone, çitur zerya xo de ca kerd?
Vatîsê jûyo ke endî demê pêyen yê emrê ciyo “E ke ginaymi piro peyê jûbîn de hard gineme, beno ke jû binê lesama de mend xeleşîno” çitur anîno zon? To çitur honde dez, cerabiyayene, jandayis ont?...
Waxto ke domananê oxerê serbestiye kerd û peydê teyna menda zerya toya ke vatene “Hurendiyami de kemer kî bibiyene, hazar reye lete bibê” çitur honde surgun, zîndan, merdene rê xoverda?.. Daye qile dez û cerabiyayene de jû kemere bena çond lete? To kam ci cemê sewda de zerya xo weyî kerd? Awa cemê Munzur da toxûmê zerya xo.
Ez hesreta to de, na hucra zîndan de wazon ke zerya xo bicerê şerê Dersîm wûsarê tiranê welatê xo. I dole ke hona şûwara 38 ci ra bena berz, domananê xo de şûwara ke to î dolan de ardenê zon înan gosdan. Her şûware de to lazê xo yo ke oxûrê cerabiyayene kerd bî ci rê hîştere kena war. Ez kî zerya toya ke dezena ayê ro berbon. A zeryamina domane hona berbena, hetê zerya to ya ke dezene. Daye derya zeryami serde sona. Her dilapa hîştereyemine ke ginene ware, arê kon celige zerya xo rê hîştere dan, e ke jedena bimûso xoverestene rê... Û her tim biyara xo vîr, xovîrra mekero...
Daye wela mi, hesreta mi, welata mi. Pêro toyo ke hene kerde biyo sur dezê hîre surgunan ser ceno... To guretîme zerya xo, î diyarê bimbarekî ke domanîna to, to ra tirte oxerê ucayî kerdîme. Lewe domane toyê ke fetelayîsê serbestiye de lesa ci wela biya jû, lewe înan de kuna ra. Daye jê wastena to, bi toren, tîlîlî û sloganan ceniyan to herman sero berdê. Ceniye ke peyê Besê ra şiye, zerya Zîlane ra astereyî guretî kerde zerya xo... Serva ma merdene çîna daye, peynaya ci ke çîna. Dewrê alem esto. Some û onca peyser ceremê. Mayêma deze ke emrê xo de ca kerdî, îşkenceyî ke diye, en jede kî î haq kene newe ra biyayene. Na dîna bara maye ke besekene bene roşte, riye hurmete ceniyan ra teneke çaraxîna.
Daye to nika Dersîm de ra. Royê to nika jû mircika serbesta koyanêma de. Royê to ke jê cananêma lete cem û cayanê bimbarekano. Royê to jê koyanêma serbest, wûsaranêma rindeko. To asma pîrema, Seyîdê ma oxûrê astareyanî kerdîme. To oxûrê dîwanê Xizir, Ana Fatma, Bawa Duzgun, Bûyerê kerdîme. Her reya ke riyê çarnon tîja sodir zonen ke roşta ke weşiye û royêma kena roşte leta xo ke royê to ra ana û ez nayê hîskon. Mi, ma ef kere weşiya serbeste waxte ciwiyeyene de simarê nêarde. Ma sima maye ke roy û zerya ci roşta, weşiya serbest ci rê ardena xoverdayişe sima yê pîla, virniyama de şiyayene, hawa, awe, wele û raştiya ciwiyayîşe rê denê xo dame.
Înadê na zîndan û zilm nî des û telanê demîr, teliyen serra veron, peyser ceron wela xo, welat û diyarê sewda serbestiye û gulûsosinanê wûsarî kon arê torê an, wela to, royê to ra paç kon. Maya mi zerrê huzurî de rakuye. Hesreta waxtanê serbest de her tim zerya mi de ciwiyena. Lazê to Hayatî
Hayatî KAYTAN / Tîpê F /Girotxaneyê Sîncan - Anqara
Açarnayox Meral Kuçuk