Irak’ta reform ve değişim istemiyle başlayan süreç, zamanla etnik ve mezhebi eksene kaydı. Yaşanan sorunlar derinleştikçe, mesele cumhurbaşkanı, başbakan ve parlamento başkanını değiştirme istem ve krizine dönüştü. Sonunda siyasi taraflar ortak bir noktada buluşamayarak çareyi parlamentonun kapısına kilit vurmakta buldu. 

Irak’ta krizin fitilini, reform talebi ile meydanlarda gösterilere başlayan bir grup sol parti ve sivil toplum örgütü, daha sonra Şii lider Mukteda el Sadr’ın fetvası ile katılan Sadr yanlıları ateşledi. Irak’ta ve hükümet içinde yolsuzlukların olduğunu söyleyen göstericiler, bir teknokratlar hükümetinin kurulması talebiyle, Başbakan Haydar el Abadi üzerinde baskı kurmak amacıyla, önce her gün daha sonra Sadr’ın hükümete değişim için 45 gün süre vermesi ile birlikte her cuma kitlesel olarak gösteriler yaptı. Bu gösterilere 26 Şubat günü Sadr da bizzat katıldı.


45 günde neler yaşandı?

Şii liderin ofisinden 13 Şubat’ta yapılan yazılı açıklamada Sadr'ın, "Hükümet tarafından dile getirilen reform kararlarının yürürlüğe konulmaması, halka yapılmış bir ihanettir. 45 gün içinde söz konusu adımlar atılmazsa Ebadi hükümetine verdiğimiz güvenoyunu geri çekeceğiz" şeklindeki sözlerine yer verildi. Bu 45 günlük süreç içerisinde başkent Bağdat’ta siyasi partiler kendi ayaklarını sağlamlaştırmak için diplomasi trafiğine başlarken Abadi yeni kabine kurma çalışmaları için bütün taraflarla görüşüp fikirlerini aldı; ara bir formül aramanın peşine düştü. Sünni, Şii ve Kürt koalisyonu şeklinde olan hükümetin taraflarından kabine değişikliği için isim listesi vermelerini istedi. Ama Kürtler, bir teknokratlar hükümetine karşı olduklarını, koalisyon ortağı olan her partinin kendisine düşen bakanlığa atama yapması gerektiği belirterek, teknokratlar hükümeti için liste sunmayacaklarını bildirdi. Sadr’ın verdiği 45 günlük sürede herhangi bir hükümet kurulamazken, Sadr, yaptığı yeni bir açıklama ile süreyi Mart ayının sonuna kadar uzattığını belirtti. 


Abadi hükümeti kuramadı

Kürtlerin karşı çıkışına rağmen Şii Başbakan Abadi 31 Mart'ta yeni kabine listesini parlamento başkanına teslim etti. Abadi’nin listesine göre, bakanlıkların sayısı 22'den 16'ya düşürüldü. Abadi’nin kabinesinde Kürt isimlere yer vermesi ise öncelikle Kürt partilerinin tepkisine neden oldu. Tepkilere rağmen Abadi 4 Nisan'da parlamentoya kabine listesini sunarken, 10 gün içinde güven oylaması yapılması kararlaştırıldı. Irak'ta kabine reformu yapılmasını ve bir teknokratlar hükümeti kurulmasını isteyen Şii lider Mukteda el Sadr'a bağlı Ahrar Grubu bakanları, Başbakan Abadi'nin mevcut hükümetinden istifa ettiklerini açıkladı. Abadi, Kürtlerin ilk kabineye duyduğu rahatsızlıktan dolayı 12 Nisan'da yeni kabinede yer alacak adayların isimlerini Irak parlamentosuna sundu. Abadi'nin yeni listesinde Kürt adayların isimleri yer almadı. Ayrıca 16 bakanlıktan oluşması beklenen kabinede 14 isim yer aldı. Kürtler aday göstermediği için 2 bakanlık yine boş bırakıldı. 


Parlamentoda isyan çıktı

Abadi’nin 14 kişilik listesine tepki gösteren bir grup milletvekili parlamentoda boykota başlayarak cumhurbaşkanı, başbakan ve parlamento başkanının değişmesini istedi. Eylem dolayısıyla yeni kabine oylanamadı. Bir gün sonra ise boybot yerini oturma eylemine bıraktı. Ahrar Grubu'nun öncülük ettiği eyleme, Nuri Maliki’nin Kanun Devleti ve Eyad Allavi’nin Ulusal Koalisyon listesi parlamenterleri de destek verdi. Sünni ve Şii parlamenterlerin öncülük ettiği oturma eylemine Kürtlerden sadece 3 parlamenter katıldı. Parlamentonun, Abadi'nin yeni kabine listesini görüşmek ve oylamak üzere 14 Nisan’da, saat 10.00'da toplanması bekleniyordu. Ancak parlamenterlerin oturum salonunu işgal etmesi nedeniyle bu mümkün olmadı.


Cuburi görevden alındı

Eylemlerin sonucunda 328 sandalyeli Irak parlamentosunda 174 milletvekilinin katıldığı oylama sonucunda çıkan 171 'evet' oyuyla Parlamento Başkanı Başkanı Selim Cuburi ile yardımcıları Aram Şêx Mihemed ve Humam Hemudi'nin görevden uzaklaştırıldı. Parlamento Başkanlığı'na geçici olarak Adnan Cenabi getirildi. Cuburi ise aynı gün yaptığı açıklama ile böylesi bir oturumun yapılmasının yasalara aykırı olduğunu ve hiçbir meşruluğunun bulunmadığını söyledi. 


Kriz büyüyünce Masum devreye girdi

16 Nisan’da toplanması planlanan parlamento, güvenlik gerekçesi ile toplanamayınca parlamento başkanının değişmesini isteyen grup yeniden parlamentoda oturma eylemi başlattı. 

Kriz büyüyünce Irak Cumhurbaşkanı Fuad Masum dereye girdi. Masum, yaşanan krize ara bir formül için parlamentoya toplanma çağrısı yaptı; Cuburi ve yardımcılarının görevde kalıp kalmayacağının bütün parlamenterlerin katıldığı bir oturumla oylamaya sunulmasını ve alınacak karara saygı duyulmasını istedi. Ancak 18 Nisan’da Masum’un önerilerini görüşmek için toplanan parlamento, tarafların kendi görüşlerinde ısrar etmesi üzerine yine sonuç alamadı. 


Kürtler evlerine döndü

Irak’ta mezhebi ve etnik köken eksenli siyaset her geçen gün yeni sorunlara neden olurken, parlamento, siyasi pazarlığın merkezi haline getirildi. Reform, değişim istemiyle başlayan süreç Irak’ta etnik ve mezhebi bir alana çekildi ve her geçen gün yaşanan anlaşmazlıklar biraz daha derinleşti. Tablo, cumhurbaşkanı, başbakan ve parlamento başkanını değiştirme krizine dönüştü. Nihayetinde, siyasi taraflar ortak bir noktada buluşamayarak çareyi parlamentonun kapısına kilit vurmakta buldular. Siyasi gruplar arasında yaşanan anlaşmazlık nedeniyle, Parlamento Başkanlığı'ndan yapılan yazılı bir açıklamada, oturumların bir süreliğine ertelendiği ve mecliste mesai yapılmayacağı duyuruldu. Bu açıklamadan sonra Kürt parlamenterler, Kürdistan Bölgesi’ne dönerek yasalara uygun oturum gerçekleşmeden Bağdat’a dönmeme kararı aldı. 


 ANF/BAÐDAT