LÊL AMED/STENBOL Nê rojanê îzolasyonê sosyalî yê Vîrûsê Koronayî (Covîd-19) de derheqê averşîyayîşê ziwanê dayîke de xebatê rindî yenê kerdiş, mavajê rojnameyê kurdkî derbazê weşanê dîjîtalî bîy. Hewna hetê sazîyanê ziwanî ra bi dersê perwerdeyê dûrî ra kursê kurdkî yenî viraştiş. Kesê ke biwazî nê rojanê xo dekerde derbaz bikerî, eşkenê bi online beşdarê nê kursan bibî. Mamosteyê Kirmanckî Mutlu Canî zî xebatêk da destpêkerdiş. Çarçeweya na xebate de kesê ke biwazî Kirmanckî bimusê, eşkenê bi perwerdeyê dûrî ra dersanê Kirmanckî bigîre, bin o hewa qiseylerdiş, wendiş, nuştişê Kirmanckî bander bibî. Ma zî nê derheqê projeyê ey de mamoste Mutlu Canî reyde roportajêk kerd. Ey bi zerrî û can cewabê persanê ma day. Ti eşkenî xo bidê şinasdayiş? Ez 1978 de dewa Kemerê Hemgînî ke girêdayeyê qezaya Gimgimî ya Mûşî ya  de ameya dinya. Mi mektebo verên, mîyanên û lîse İzmîr de wendî. 6 serrîya xo ra tepîya ki nê bajarî de bîya pîl. Unîversîteya Anadoluyî ra mezun bîya, dima ra mi Unîversîteya Artûklû ya Mêrdînî de Kirmanckî ser o masterê bêtez û bitezî qedênayî. Xebata mina masterî Bîblîyografyaya Kirmanckî (Zazakî) [1963-2017] serra 2018î de hetê weşanxaneyê Vateyî ra sey kitab çap bî. Waranê sey medya, akademî, çapemenî de na lehçe ser o xebitîya. Herhal weş nêbeno ke ez hîna derg qalê xo û xebatanê xo bikera. Eke xo bi kilmîye bida naskerdiş; ez xebatkarêkê ziwan û kulturê kirmancan a. To key qerar da ke, bi perwerdeyê dûrî ra dersê Kirmanckî bidî? Verê ke ez rasterast cewabê nê persî bida ganî ez naye vaja: Mi bi xo serra 2011î ra bi hawayo amatoranê dest eşt aktîvîteyanê Kirmanckî. Xebatê minê verênî –helbet bi goreyê zanayîşê minê ê wextan bî ke, xora seke şima zî zanê peynîya musayîşî çin a- İzmîr de bîy. Mi tewr verê uca dezgeyêkê kurdan de atolyeya xebata Kirmanckî organîze kerde. Kursê Kirmanckîyê ke mi dayî înan ra tewr muhîm oyo ke mi proseso ke wendekarîya masterî yê Artûklûyî de dabî o bî. Bi nameyê MAUZEMî (Mardin Artuklu Üniversitesi Uzaktan Eğitim ve Araştırma Merkezi) yew beşê na unîversîte estbî. Tirkîya de û qaso ke ez zana dinya de reya tewr verêne bi perwerdeyê dûrî ra û eynî wext de bi hawayo fermî kursê kurdkî (kurmanckî-kirdkî)  serra 2015î de binê banê nê dezgehî de dîyayî. Mi bi xo kî nê kursanê ke o wext tena di termînî ramitî de, perwerdekarîya Kirmanckî kerde. Ke wexto nêzdî de nê dezgeyî ancîna dest bi dayîşê nê kursan kerd. Termîno yewin qedîya. Muracatê yê dîyinî dewam kenê. Nika di perwerdekarê kursanê Kirmanckî yê nê dezgehî estê, o dîyin ez a.  Eke ez bera kursê xo yê taybetî/xususîyî ser, eşkena nînan vaja: Teqrîben di aşmî/mengî verê naye yanî verê nê wextanê nêzdîyan ke welatê ma û Tirkîya de ver a janê (pandemîya) Covîd19î mucadele dîyeno û îzolasyono sosyal dest pêkerdo mi no qerar dabî. La o wext nîyetê mi rî bi dayene bî. Dima ke rewşa wina bîye xirabe mi va xora êdî kes nêeşkeno bivejîyo teber, çirê no kurso ferdkî (yanî tek kesane) dûrî ra nêro dayene? Xora seke mi va Kirmanckî ser o tecrubeyê mino  bi perwerdeyê dûrî ra zî estbî. Hetê bînî ra zafê cayanê welat, Tirkîya û Ewropa de aktîvîteyê kursê Kirmanckî çin ê, eke estê kî îmkanê her kesî nêbeno ke xo biresno nê kursan. Çunke rastîyê cuye kî estê, ez çi zana mavajê kar-gure, mesafê ûsn. Xulasa semedê janê Covîd19î ra bi perwerdeyê dûrî ra perwerde bî alternatîfo zarurî û tekane. Xulasa nê çîyî pêro bîy semedê nê qerarê mi. Ez hêvî kena ke kirmancî do nê îmkanî ra îstîfade bikê. Eke çend kesî zî bi sayeyê nê kursê minê bi perwerdeyê dûrî ra ziwanê xo yê dayîke bimusê yan zî eke zanê xo aver berê, bero a mana ke ez resaya amancê xo. Hetanî nika elaqe senîn o? îmkanê to esto ke ti binê talebê/waştişê zêdeyî/vêşî ra bivejîyî? Raşta ci vaja reaksîyono verên hîç fena nîyo. Nêzdîyê 50 kesan sey e-maîl yan zî kanalanê medyaya sosyale ser ra mi reyde têkilî ronaye, persî persayî, melumatî girewtî. Derheqê talebê vêşî de zî naye vaja: Seke mi verê zî va no kurso ke ez do bida bi hawayo xususî û yanî tek ferdane yo. Ez bi vatişêkê bînî vaja ke wa hîna weş bero fehmkerdiş: Yanî ez do nê dersanê Kirmanckî yew grûbe/kome yan zî sinife rê ney şexsan rê û bi hawayo cîya-cîya dana. Seba ke taybetîya xo na ya helbet ke kontenjanê xo do zî sînorkerde bibo. Sey nimûne vana: Îhtîmal o ke ez bieşka tewr zêde qeydanê 15 yan 20 kesan qebul bika. La bêguman mumkin o ke talebkaranê bînan yê ke teber a mende, badê nê termînî yanî çend aşman ra pey qebul bika. Projeyê to tena demo kilm de bimano ya zî mucadeleyê to yê projeye bi her daîm bibo esto? Merdim ke çîyê ser o qisey bikero, yan zî îzehetêk bikero biwazo nêwazo ge-ge mumkin o ke derbazê yewna babete yan zî rexnekerdişî bibo. Cewabê nê persî zî nimûneyêka ney o. Goreyê mi ra – û reyna heyf ke-  tena kirmancan mîyan de ney heme kurdan mîyan de di problemê serekeyî yê xebatê ziwan û kulturî estê; O yewin karê xo cîdî û pak kerdene, o dîyin zî bi îstîqrar domnayene yo. Helbet îstîsnayî estê. Helbet êyê ke bi hesasîyet xebityîyenê, wesfê xebatanê înan baş o estê, ez nêwazena înan rê nêheqîye bikera. Mi vatbî 2011 de mi dest eşt xebata kirmanckî, aye ra nata xebatanê xo domnena. Heta ke îmkan bibo û mi dest ra bero ez wazena wina zî dewam bikera. No seba nê projeyê mi zî muteber o. Ez yew wendekarê mamosta M. Malmîsanijî ya, ey ra teberê Kirmanckî de zî zaf çî musaya. Helbet mi no tîya bîlasebeb nêva. Axir ez wazena dewamê na xebata xo zî biyara. La bi çarçewaya hêz, îmkan û zanayîşê xo de. Bêguman baş yan xirab her tewir teqdîrkerdîşê xebatan yê şarê ma û tarîxî yo. Êdî demê her kesî seba musayişê ziwanêkî esto, na babete de vengdayişêkê to esto kesê ke ziwanê dayîka xo biwazê, bimusî rê? Zaf raşt o, êdî tu kes nêeşkeno vajo ke wextê mi çin o yan felan bêvan. To dî vanê ya axir her çîyê xirabî de yew heto baş esto. Nika no îzolasyono sosyal zî eynî hewa yo. Pêşnîyaza mi na ya: Kirmancê ma nê îzolasyonî xo rê sey firsend bivînê û ci ra na mana de kî îstifade bikerê. Teyna kursê mi ney, mavajê kursê Komeleya Cigêrayîşan ya Kurdan ya Îstanbulî, ancîna yê MAUZEMî ûêb. çend kursê bînî ke bi hawayo online dîyenê estê. Nê tewir kursî do vera-vera bizêdîyê zî. Çi kurmanckî çi Kirmanckî. Muhîm êyê ke ziwanê xo yê dayîke nêzanê yan zî wazenê aver bêrê muracat bikê, bi îstîqrar beşdarê înan bibê. Ehemîyetê ziwanê dayîke zanayîşî û bi ey ciwîyayîşî ser o zaf çîyan vatene herhal tewr zaf kî seba kirmancan luzum nêkeno. Ziwan ke nêbo manaya miletî çi ya? Cara bê ziwan û kulturî welatperwerîye bena? Nê persan ser o fikirîyayîş bes o. Seba ke no îmkan da mi, ez şima rê sipas kena, wendoxanê rojnameyî rê zî selamî kena. Û wazena bi vatişêkê balkêşî  yê Apê Osman Sebrîyê rehmetîyî nuqta rona: Keso/a ke zerrî ra sadiqê ziwanê xo nîyo/a nêeşkeno îdîaya heskerdişê welatê xo biko.”