Polis “makul şüphe” deyip üstünüzü, eşyanızı, aracınızı arayabilir, yüzünüzü kapatırsanız, ulusal kıyafetlerle eyleme katılırsanız hapis cezası alırsınız, elinizde taş sopa olduğu gerekçesiyle silahla vurulabilirsiniz ve daha fazlası... AKP hükümetinin polis devleti ve OHAL’i yasalaştıracak ‘İç Güvenlik Paketi’ Kürt tarafının ve demokratik kamuoyunun tepkilerine rağmen Meclis’ten geçti.
İçerdiği faşizan uygulamaları nedeniyle eleştiri konusu olan Polis Vazife ve Salahiyet Kanunu ile Bazı Kanun ve Kanun Hükmünde Kararnamelerde Değişiklik Yapılmasına Dair Kanun Tasarısı, Meclis Genel Kurulu’nda AKP oylarıyla kabul edildi. Tasarı, komisyona çekilen 63 maddenin metinden çıkarılmasıyla, 69 madde olarak yasalaştı. Önceki gün Genel Kurul’a gelen paket, yaklaşık 17 saat süren oturumun ardından, sabaha doğru 199 kabul, 32 ret oyuyla çıktı.
HDP, CHP ve MHP’nin muhalet ettiği pakette, molotofun silah sayılması ve cezasının artırılmasına ilişkin maddelere MHP, bonzainin de uyuşturucu sayılması ve cezasının artırılmasıyla ilgili maddelere ise CHP, MHP ve HDP destek verdi. Bunun dışındaki tüm maddeler AKP’li vekillerin oylarıyla geçti.
Erdoğan’a kaldı
Paket, Türk Cumhurbaşkanı Recep T. Erdoğan’ın onayının ardından Resmi Gazete’de yayınlarak yürürlüğe girecek. Kamuoyundaki tüm tepkilere rağmen paketin can siperana savunuculuğunu yapan Cumhurbaşkanı Erdoğan, yaptığı açıklamalarda birçok kez ‘İç Güvenlik Paketi’nin seçimler öncesinde mutlaka çıkartılması gerektiğini belirtmişti.
Polise çok üst düzey yetkiler veren ve adeta OHAL’i geri getiren pakette yer alan düzenlemelerden bazıları şöyle:
Üst ve araç araması serbest
Genel Kurul’da kabul edilen maddelere göre artık vatandaşın üstü veya arabasının her yeri, bir hakim veya savcı kararı olmadan polis tarafından amirinin sözlü emriyle aranabilecek. Aramada, polis vatandaşın üstünü çıkarmasını bile isteyebilecek.
Polis, istediği kişiyi ‘koruma altı’ adı altında ‘gizli gözaltı’ yapabilecek. Bunun süresi ve sınırı da olmayacak. Kanunda gözaltı yerine sadece ‘koruma altına alır’ dendiği için polisin vatandaşı hastaneye götürme zorunluluğu da olmayacak.
Polis, potansiyel şüpheli gördüğü bir kişiyi hakim veya savcı kararına gerek duymadan bulunduğu yerden ‘uzaklaştırabilecek.’ Böylece bu kişinin belirli bir yere gitmesine veya girmesine yasak koyabilecek.
Polise öldürme yetkisi
Polis, müşteki, mağdur veya tanık ifadelerini, talepleri halinde ev veya iş yerinde de alabilecek. Bu maddeyle polis, ‘ifade almaya geldim’ diyerek vatandaşın kapısına gelebilecek. Kapıdaki polise vatandaşın ‘hayır’ deme ihtimali oldukça zor olacak. Polis eylemlerde artık ‘boyalı’ su da sıkabilecek. Bir gün boyunca vatandaşın üzerinden çıkmayacak boyalı su ile gösterilere katılan veya eylemin yanından geçenler işaretlenmiş olacak.
Molotof, silah sayılacak ve polis, elinde molotof bulunan ya da bulunduğunu iddia ettiği kişiyi silahla vurabilecek. Eylemlerde demir bilye ve sapan kullananlara da hapis cezası getirilecek.
Amblem, giysi, afiş yasak
Toplantı ve gösteri yürüyüşlerine, kimliklerini gizlemek amacıyla yüzlerini tamamen veya kısmen bez ve benzeri unsurlarla örterek katılmanın cezası 2,5 yıldan 4 yıla kadar hapis cezası olacak. ‘Terör örgütü’ propagandasına dönüştürülen yürüyüşlerde ise yüzünü tamamen veya kısmen kapatanlara 5 yıla kadar hapis cezası verilecek. Bu suçu işleyenlerin cebir ve şiddete başvurmaları ya da her türlü silah ve molotof bulundurmaları veya kullanmaları halinde verilecek cezanın alt sınırı 4 yıldan az olamayacak.
Şiddet olaylarının yaygınlaşarak kamu düzeninin ciddi şekilde bozulmasına yol açabilecek toplumsal olaylarda, kamu mallarına verilen zararlar ile gerçek ve tüzel kişilerin mallarına verilen zararların devletçe karşılanması halinde, ilgili idare bunu sorumlulardan tahsil edecek.
Gözaltı 48 saat
Polis, hakim ve savcı kararı olmadan 24 saate kadar, toplumsal olaylarda ise 48 saate kadar vatandaşı gözaltına alabilecek.
Polis ve jandarma istihbarat amaçlı dinleme yaparken dinleme kararını 24 saat içinde yetkili ve görevli hakimin onayına sunması ve hakimin de 24 saat içinde karar verme zorunluluğu, hakimin karar verme süresi açısından 48 saate çıkarıldı. Böylece hakim kararı olmadan polisin dinleme yapmasının süresi uzatıldı.
Valiye savcı yetkisi
Vali, ‘lüzumu halinde kolluk amir ve memurlarına suç faillerinin bulunması için gereken emirleri verebilecek.’ Böylece valilere savcının görevi olan bir yargı yetkisi verilmiş olacak. Vali, kamu düzenini ve güvenliğini sağlamak amacıyla aldığı önlem ve kararların uygulanması için belediyeler dahil bütün kamu kurum ve kuruluşlarının itfaiye, ambulans, çekici, iş makinesi ve tedbirlerin zorunlu kıldığı diğer araç ve gereçlerinden yararlanabilecek, personeline görev verebilecek.
Ceza belediyelere kesilecek
Kamu kurum ve kuruluşları, valinin bu konudaki emir ve talimatlarını yerine getirmek zorunda olacak; aksi takdirde vali, emir ve talimatlarını polis ve jandarma aracılığıyla uygulayacak. Bunların yerine getirilmemesi veya geciktirilmesi nedeniyle oluşan kamu zararı ile gerçek ve tüzel kişilerin devlet tarafından karşılanan zararları, ilgili idarece genel hükümlere göre sorumlu kamu görevlilerinden tazmin edilecek. Valilerin bu yetkileri, ilçelerde kaymakamlar tarafından kullanılabilecek.
Valinin emiri ferman
Kamu düzenini ve güvenliğini veya kişilerin can ve mal emniyetini tehlikeye düşürecek toplumsal olayların başgöstermesi halinde vali tarafından kamu düzenini sağlamak amacıyla alınan karar ve tedbirlere aykırı davrananlar, 3 aydan 1 yıla kadar hapis cezasına çarptırılacak. Bu durumda valilerin ilan edeceği sokağa çıkma yasağına uymayan 1 yıl hapisle yargılanabilecek.
ANKARA
HDP’ye rağmen
HDP, paketin Meclis’ten geçmemesi için olağanüstü bir performans sergilemiş, İç Tüzük’ten gelen tüm haklarını kullanarak pakete karşı güçlü bir muhalefet sergilemişti. Bu muhalefetten, Meclis Kürsüsü önündeki oturma eylemi yapan ve Genel Kurul’a puşiyle katılan HDP’li vekiller ile AKP’li vekillerin pakete tepki gösteren muhalefete (HDP-CHP-MHP) yönelik şiddetli saldırıları ve hastanelik edilen vekiller hafızalara kazındı.
Seçim öncesi çıkıyor
AKP dışındaki tüm partilerin muhalefet ettiği paketin ilk 69 maddesini, Meclis’i geç saatlere kadar aralıksız çalıştarak yasalaştıran iktidar, -seçimler nedeniyle Nisan başında kapanacak Meclis’ten paketin tamamını geçirememe ihtimalini hepap ederek- içerisinde nüfus gibi tartışma yaratmayacak 67 maddeyi İçişleri Komisyonu’na çekerek, elemine etti. İktidar gerçekleştirdiği bu oyunla paketi istediği gibi seçim öncesinde çıkartmayı da başardı.
Süreç nasıl ilerleyecek?
HDP heyeti ve hükümet yetkililerinin Dolmabahçe’de yaptıkları ortak açıklama ardından, sürecin ilerlemesi için öne sürülen koşullardan biri de ‘İç Güvenlik Paketi’nin geri çekilmesiydi. PKK’nin kongreyi toplaması için bir dizi koşulun yerine getirilmesi gereken KCK Yürütme Konseyi Eşbaşkanı Cemil Bayık, koşullarından birisinin de “İç Güvenlik Paketi’nin geçirilen ilk maddeleri dahil tümüyle geri çekilmesi ve iptal edilmesi” olduğunu belirtmişti. HDP de Meclis’te paketin geri çekilmesi için güçlü bir muhalefet yapmış, hükümetin ‘çözüm süreci’nde samimiyse paketi geri çekmesi gerektiğini belirtmişti. İmralı Heyeti içinde yer alan HDP Grup Başkanvekili Pervin Buldan hükümetle yapılan görüşmeler sonucunda Meclis’te geçen karşı çıktıkları maddelerin tekrar ele alınp değiştirileceğini açıklasa da, hükümet bu konuda herhangi bir adım atmadı.