Ağır hasta tutsakların dosyaları, resen ve acilen ele alınmalı; fiilî 'ölüm prosedürü'nden vazgeçilmeli
- 4. evre kanser hastası Botan Karsu, beyin tümörü bulunan Pınar Tikit, kalp ameliyatı olması gereken Jiyan Erdinç ve yüzde 65 engelli 71 yaşındaki Abdülmenaf Aytaç’ın da aralarında bulunduğu yüzlerce hasta tutsak tahliye edilmiyor.
AZİZ ORUÇ / İSTANBUL
Türk cezaevlerinde 161’i kadın en az bin 412 hasta tutsak var, bunlardan 335’inin durumu ağır, 230’u tek başına yaşamını idame ettiremiyor. Hasta tutsaklar, İdare ve Gözlem Kurulları ve ATK gibi kurumların kararlarından dolayı tahliye edilmiyor. Son olarak hasta tutsak Tuncer Sağlam yaşamını yitirdi. Sürece ve 'çerçeve yasa'ya rağmen cezaevlerinde değişim olmuyor. İHD Merkezi Hapishane Komisyonu Eşsözcüsü Yusuf Erdoğan, MED TUHAD-FED Yöneticisi Sebahat Biçer ve DEM Parti Milletvekili Newroz Uysal Aslan, hasta tutsakların durumuna, tahliyelerin önündeki engellere ve atılması gereken adımlara dikkat çekti.
Devlet kurumlarının hasta tutsaklara dair resmi veri paylaşmadığını ve başvurularının yanıtsız bırakıldığını anımsatan avukat Yusuf Erdoğan, hasta tutsak sayısının tespit edilenden çok daha fazla olduğunu söyledi. Tahliye süreçlerinde ATK'nin tek karar verici merci olmaktan çıkarılması gerektiğini vurgulayan Erdoğan, “Talebimiz açık ve nettir; hasta mahpusların tahliyelerini sağlayacak özel bir mekanizma kurulmalı, sağlık dosyaları ivedi bir şekilde incelenmeli ve tahliye süreçleri hızlandırılmalıdır. Adli Tıp Kurumu’nun (ATK) insafına bırakılmış bir süreçten ziyade bağımsız ve tarafsız hekim kuruluşlarının raporları ile görüşleri dikkate alınmalıdır. İnfaz kanununda mahpuslar lehine yasa değişiklikleri yapılmalı, tahliyeleri önündeki engeller derhal kaldırılmalıdır” dedi.
MGK kararı da kilitliyor
'Çerçeve yasa'nın kabul edilmesine rağmen tahliye süreçlerinin başlamadığını belirten Erdoğan, bunun nedeninin MGK’nin gerekli kararının Resmi Gazete’de yayımlanmaması olduğunu söyledi. Yasanın uygulanması halinde 2 ila 4 bin mahpusun düzenlemeden yararlanabileceğini ifade eden Erdoğan, "MGK’nin bu süreci ne zaman tamamlayacağıyla ilgili bir takvimi kamuoyu ile paylaşmaması, hem mahpuslar açısından hem de aileleri açısından ciddi güvensizlik ve kaygı oluşturuyor” diye konuştu.
'Tabutunuz çıkacak' hoyratlığı
MED TUHAD-FED Yönetim Kurulu Üyesi Sebahat Biçer ise çoğu ağır hasta tutsağın yaşamlarını tek başına idame ettiremeyecek durumda olduğunu; bir o kadarının tekli hücrelerde ölüme terk edildiğini söyledi. Sürece rağmen cezaevi yönetiminin, gardiyanların baskı ve tehditlerinin arttığına işaret eden Biçer, şunları söyledi: “Tutsakları, ‘Sizin burada tabutunuz çıkacak’, ‘Sizi çıkartmayacağız’, ‘Süreç yok burada’ diyerek tehdit ediyorlar. Yine İdare ve Gözlem Kurulları tutsaklara ‘pişmanlık’ dayatıyor. Tahliyeleri engelleniyor. 4. evre kanser olanlar var, kalp yetmezliği olanlar var, yüzde 90 engeli olan tutsaklar var. Yaşamını tek başına idame ettiremeyenler var, hücrede tutulanlar var. Bütün bu tutsaklar hâlâ cezaevlerinde. Bütün bu tutsaklar birer rehin ve ölüme terk edilmişler.”
Sadece birkaç örnek
MED TUHAD-FED Yöneticisi Sebahat Biçer, bazı örnekleri de paylaştı:
Botan Karsu: Van Cezaevi’nde tutuluyor. 4. evre kanser hastası. 2024’te Gazi Yaşargil Hastanesi ile üniversite hastanesinden “cezaevinde kalamaz” raporları alındı ve infazı ertelendi. Erteleme süresi dolunca yeniden cezaevine konuldu. Durumunun giderek ağırlaşmasına rağmen ATK, “cezaevinde kalabilir” raporu verdi.
Pınar Tikit: Beyin tümörü bulunmasına rağmen cezaevinde tutuluyor ve sağlık durumu için herhangi bir adım atılmıyor.
Jiyan Erdinç: Bakırköy Kadın Kapalı Cezaevi’nde tutuluyor. Dört kez anjiyo geçirdi. Kalp kapakçığının değiştirilmesi gerekiyor. Kan pıhtılaşması sorunu bulunuyor. Cezaevi koşulları nedeniyle ameliyat olamadı ve tedavisi aksıyor.
Abdülmenaf Aytaç: 71 yaşında ve yüzde 65 engelli. “Tek başına kalamaz” raporuna rağmen Menemen R Tipi Kapalı Cezaevi’nde tek kişilik hücrede tutuluyor.
Mehmet Sait Yıldırım: “Tek başına kalamaz” raporu olmasına rağmen İzmir Kırıklar 1 No’lu F Tipi Yüksek Güvenlikli Cezaevi’nde tek başına tutuluyor. 30 yılı aşkın süredir cezaevinde.
Önder Poyraz: Elazığ R 1 No’lu Cezaevi’nde tutuluyor. Tekerlekli sandalye kullanıyor ve günlük ihtiyaçlarını tek başına karşılayamıyor. Tuvalete gidip gelemiyor, banyo yapamıyor.
Civan Boltan: Bolu F Tipi Cezaevi’nde tutuluyor. Sağ kolunun dirsekten yaklaşık 10 santimetre aşağısı yok, sol gözü görmüyor. Kafasında 9 milimetrelik şarapnel parçası bulunuyor. Raynaud sendromu var. Her iki dizindeki şarapnel parçaları ise sürekli ağrı ve şişmeye neden oluyor.
Hatice Yıldız: Kronik hastalıkları bulunuyor. Evinden sedyeyle alınarak cezaevine konuldu. Yaşı ve hastalıkları dikkate alınmadan kurul kararıyla infazı yakıldı.
Fatma Tokmak: Bakırköy Kadın Kapalı Cezaevi’nde tutuluyor. Kalp hastalığının yanı sıra siroz, kemik erimesi ve astımı var. Dört kez anjiyo geçirdi; kanındaki pıhtılaşma sorunu ameliyat ve tedavi süreçlerini zorlaştırıyor. Kalp kapakçığı değişim ameliyatı için uzun süre bekletildi, ardından riskli bulunarak yapılmadı. ATK, buna rağmen “cezaevinde kalabilir” raporu verdi.
Fikri Tuğluk: Diyarbakır 1 No’lu Yüksek Güvenlikli Cezaevi’nde tutuluyordu. Lösemi ve başka hastalıkları bulunuyor. İnfaz erteleme süreleri üç ay, altı ay ya da en fazla bir yıl olarak belirleniyor. Süre dolmadan yeniden hastane raporu alınması, savcılık değerlendirmesi ve ATK incelemesi gerekiyor.
Kürdo Rifat Ebdullah: Kerkük doğumlu. Bodrum S Tipi Cezaevi’nde tutuluyor. 7 yılı aşkın süredir cezaevinde. Cilt hastalığı ve vücudunda çok sayıda yara var. Tedavileri sürmesine rağmen sağlık hizmetlerine erişimde ciddi zorluklar yaşıyor.
Leyla Cuma İbrahim (Amara Ezda): 2021’den beri cezaevinde tutuluyor. Tişrin Barajı’nda 19 Ocak 2025’te SİHA saldırısında yaşamını yitiren Kürt tiyatrocu Bavê Teyar’ın kızı. Lösemi şüphesi nedeniyle birkaç kez doku testi verdi, sonuçları bekliyor. 6 ayda bir yapılan kontrolleri için Erzincan dışındaki tam donanımlı bir hastaneye, Ankara’ya ya da İstanbul’a sevk edilmesi gerekirken Erzincan’daki yetersiz tedavi koşullarında tutuluyor.
Çoğu kanser hastası
Bazı tutsakların sağlık durumları da şöyle:
Kanser hastaları: Abdullah Ateş (beyninde tümör), Ali Tetik, Bülent Koç, Cengiz Sinan Halisçelik, Hatice Çakmak, Havva Ak, İsmail Tamboga, Leyla Baran, Mehmet Salih Filiz, Reşit Uyar, Sabri Yavuz (prostat kanseri), Semire Direkçi ve Murat Duruk (kanser).
Kalp ve dolaşım hastalıkları: Abdurrahim Demir ve Cemil İvrendi (ağır kalp hastalığı), Gîyasettin Sevmiş (kalp yetmezliği ve beyindeki damar tıkanıklığı), Veysel Tıkaç (ağır kalp hastalığı).
Felç ve ağır engellilik: Ahmet Çelik (felç ve parkinson hastalığı), Emin Aladağ (kısmi felç), Emrah Nebioğlu (yüzde 94 engelli), Ergin Aktaş (iki eli yok), M. Emin Özen (iki bacağı ampute), M. Tahir Avcı (kalp hastalığı ve felç), Sekvan Becerikli (felç), Şefika Kandar (kısmi felç), Yücel Kaya (bir gözünü kaybetmiş) ve Melek Akgün (yüzde 82 engelli).
Diğer ağır hastalıklar: Devrim Ayık (ileri derecede bağırsak hastalığı ve ağır görme kaybı), Dılşad Şengül (iç organlarında hasar), Ekrem Baydoğan (MS hastalığı), Emin Gurban (kalp hastalığı ve beyincikte hasar), Habip Boğa ve Sami Çiftçi (şizofreni), Hayati Deniz Kaytan (beyin tümörü), İbrahim Oruç (kafatasında platin ve “cezaevinde kalamaz” raporu), Naime Encü (göz tümörü) ve Hasip Şimşek (ağır hepatit hastalığı).
Ölüm eşiği beklenmemeli
DEM Parti Milletvekili Newroz Uysal Aslan, ağır hasta tutsakların dosyalarının resen ve acilen ele alınması çağrısında bulundu. ATK ve savcılık mekanizmalarının hasta tutsaklar açısından fiilen bir “ölüm prosedürü"ne dönüştüğünü ifade eden Aslan, sağlık nedeniyle infaz ertelemesi süreçlerindeki bürokratik engellerin kaldırılmasını istedi. Hasta tutsakların sağlık hizmetlerine erişim sürecinin çok sayıda bürokratik aşamadan oluştuğuna işaret eden Aslan, revire ulaşma, hastaneye sevk, tetkikler, sağlık kurulu raporunun hazırlanması, dosyanın ATK'ye gönderilmesi, değerlendirme süreci ve savcılık kararının her birinin ayrı bir bekleme süresi yarattığını ifade etti.
Bir sağlık kurumu tutsağın cezaevinde kalamayacağı yönünde rapor verse dahi savcılıkların, “toplum güvenliği” gerekçesiyle infazın ertelenmesine engel olabildiğini belirten Aslan, bu uygulamanın insanları tahliye edilebilmek için ölümün eşiğine gelmek zorunda bıraktığını söyledi. Aslan, tahliyenin tedavi imkanlarının tükenmesinden sonra gerçekleşmesini “tabutta tahliye” kavramıyla tanımladı.
Atılması istenen 5 adım
Aslan, Ceza ve Tevkifevleri Genel Müdürlüğü ile Adalet Bakanlığının mevcut idari yetkilerini derhal kullanması gerektiğini ifade etti ve şu somut önerileri sıraladı:
* Bağımsız sağlık raporları esas alınmalı. Üniversite ve araştırma hastanelerinin raporlarıyla hızlı tahliye sağlanmalı, ATK onay zorunluluğu kaldırılmalı.
* Savcılık engeli kaldırılmalı. Tıbbi gerekliliklerin soyut “kamu güvenliği” gerekçeleriyle engellenmesine son verilmeli.
* İdare ve Gözlem Kurulları kaldırılmalı. Pişmanlık ve siyasi düşünceden vazgeçme dayatmalarına son verilmeli; sağlık gerekçeli infaz erteleme bu kurullardan bağımsız yürütülmeli.
* Kesintisiz tedavi sağlanmalı. Tahliye sürecindeki mahpusların hastane koşullarında tedavi, bakım, beslenme ve aile teması güvence altına alınmalı.
* Yasal düzenleme yapılmalı. Bürokratik engelleri ve ayrımcı hükümleri ortadan kaldıracak düzenlemeler acilen hayata geçirilmeli.
