DÖRDÜNCÜ BÖLÜM
Yasama Meclisi
45. Madde: Yasama Meclisi, Demokratik Özerk Kanton Yönetimleri’nin yüksek meclisidir. Halk tarafından 4 yılda bir seçimlerle belirlenir.
46. Madde: Yüksek Seçim Komiserliği, seçim sonuçlarını açıkladıktan 16 gün sonra meclisin birinci oturumu gerçekleşir. Oturum çağrısını Yürütme Meclisi Başkanı yapar. Eğer bazı olağanüstü durumlardan dolayı gerçekleşmezse, Yürütme Meclisi Başkanı 15 gün içerisinde salt çoğunluğunu (50+1) sağlayarak meclisi toplar. İlk oturuma en yaşlı üye başkanlık yapar. İlk oturumda Meclis Eşbaşkanı ve divanı seçilir. Olağan durumlarda (meclis içtüzüğüne göre) açık oturum yapılır.
47. Madde: Demokratik Özerk Yönetimler’in üye sayısı kentlerin ve bölgelerin nüfusa sayısına (oranına) göre belirlenir ve cinsiyet kotası yüzde 40’tan az olamaz. Aynı zamanda seçim yasasına göre Süryani ve gençlik temsiliyeti kotası da özel olarak belirlenir.
48. Madde:
a) Meclis üyeleri (milletvekili, parlamenter) iki defadan fazla meclis üyesi olamaz.
b) Olağanüstü durumlarda meclisin süresi, meclis üye tam sayısının dörtte birinin (1/4) isteği ya da meclis divanının üye tam sayısının üçte ikisinin (23) oylamasıyla altı (6) ay uzatılabilir.
49. Madde: Seçme (seçmen) yaşının 18’den, seçilme (parlamenter seçilme) yaşının da 22’den küçük olmaması gerekir. Seçme, seçilme ve seçim koşulları ilgili yasalarca düzenlenir.
50. Madde: Meclis üyeleri parlamenterlik süresi boyunca yüz kızartıcı suçlar dışında düşüncelerinden dolayı yargılanamaz. Meclis onayı dışında yargılanamaz.
51. Madde: Meclis üyesi, meclis işleri dışında herhangi bir iş yapamaz, meslek icra edemez.
Mecliste yemin ettikten sonra o kişinin diğer işleri ve vazifeleri dondurulur. Meclis üyeliği öncesindeki tüm erkleri ve hakları saklıdır, meclis üyeliği sonlandığında eski haklarını ve erklerini kullanabilir.
52. Madde: Demokratik Özerk Kanton Yönetimleri’nin her bölgesi, bölge meclisi temsilcilerini seçim yoluyla belirler.
53. Madde: Yasama Meclisi’nin erkleri:
- Meclisin tüzüğünü, işlerini ve sistemini hazırlar.
- Bölge komiteleri ve meclisleri tarafından sunulan yasaları düzenler.
- Yürütme kurullarının işlerini gözetler ve soruşturmalarını yürütür.
- Uluslararası anlaşma ve sözleşmeleri onaylar.
- Yürütme Meclisi’ne ya da bir meclis üyesine yürütme (kabine kurma) yetkisi verebilir.
- Savaş ve barışa karar verir.
- Yüksek Anayasa Mahkemesi’nin üyelerini belirler.
- Genel bütçe kararı verir.
- Genel siyaset ve ekonomik gelişim planlamasını belirler.
- Genel af kararı verir
- Yürütme Meclisi’nin ilanını (tebligat) yapar.
- Demokratik Özerk Bölgeleri belirler ve onların merkez (merkezi hükümet) ile olan ilişkilerini ilgili yasa ile belirler.
BEŞİNCİ BÖLÜM
54. Madde: Kanton Yöneticisi:
a) Kanton Yöneticisi ve Demokratik Özerklik Yönetimi’nin Yürütme Meclisi Yöneticisi, Toplumsal Sözleşme’de belirlenen ölçülere (yasalara) göre halk adına yürütme görevini yerine getirir.
b) Kanton Yöneticiliği’ne aday olacak kişinin;
1- 35 yaşını geçmiş olması gerekir.
2- Suriye yurttaşı olması ve aday olduğu kantonda yaşaması gerekir.
3- Herhangi bir yüz kızartıcı suç ile yargılanmamış olması gerekir. İtibarı iade edilmiş olsa bile.
c) Kanton adaylığı şu şekilde gerçekleşir:
1- Meclisin birinci oturumunun ardından 30 gün içerisinde, Yasama Meclisi Başkanı kanton yöneticisinin seçilmesi çağrısı yapar.
2- Adaylık dilekçeleri Yüksek Mahkeme’ye yapılır, mahkeme de 15 günlük soruşturma süresinin sonunda dilekçeleri ya onaylar ya da reddeder.
3- Kanton yöneticisini Yasama Meclisi seçer. Meclis üye tam sayısının salt çoğunluğunun oyunu (50+1) alan aday kanton yöneticisi olur.
4- Hiçbir aday yeterli oyu alamazsa en çok oy alan adayların katıldığı ikinci oylamada meclis üyelerinin en çok oyunu alan aday kanton yöneticisi olur.
5- Kanton yöneticiliği süresi 4 yıldır ve yeminden sonra başlar.
6- Kanton Yöneticisi göreve başlamadan önce Yasama Meclisi önünde yemin eder.
7- Kanton yöneticisi vekilini/vekillerini ve görevlerini belirler. Vekil/vekiller Yasama Meclisi’nin onayını da aldıktan sonra kanton yöneticisinin önünde yemin eder.
8- Kanton yöneticisinin görevlerini yürütemediği durumlarda vekillerden biri onun yerine bakar.
d) Kanton yöneticisinin görev ve yetkileri:
1- Kanton yöneticisi, Toplumsal Sözleşme’ye saygılıdır, yönetim bölgelerinin işlerini yürütür, ulusal birlik ve egemenliği savunur.
2- Kanton yöneticisi, Yürütme Meclisi’nin başkanını belirler.
3- Kanton yöneticisi, Yasama Meclisi’nin kararlarını onaylar, yasalara göre karar verir.
4- Kanton yöneticisi, seçim sonuçlarının açıklanmasının ardından Yasama Meclisi’nin toplanması çağrısını yapar.
5- Kanton yöneticisi, hediye ve nişanların verilmesine karar verir.
6- Kanton yöneticisi, Yürütme Meclisi’nin önerisi doğrultusunda genel af kararı alır.
e) Kanton yöneticisi, halkın Yasama Meclisi’ndeki temsilcilerinin aracılığıyla halka karşı sorumludur. İhanet, yolsuzluk ve yüz kızartıcı suçlarda, halk onu Yüksek Anayasa Mahkemesi’nde yargılayabilir.
Yürütme Meclisi, kantonda yönetme ve yürütme sistemidir, Yasama Meclisi’ne karşı sorumludur ve Yasama Meclisi ile adalet kurumlarının kanunlarını uygular. Yürütme kurumları arasındaki çalışmaları koordine eder.
55. Madde: Yürütme Meclisi; başkan, Yasama Meclisi’nin belirlenen üyeleri ve kurullarda (bakanlık) oluşur.
56. Madde: Yasama Meclisi’nde çoğunluğu sağlayan parti ya da grup, bir ay içerisinde Yürütme Meclisi’ni hazırlamakla görevlendirilir. Yürütme Meclisi, Yasama Meclisi’nin üye tam sayısının salt çoğunluğu (50+1) tarafından görevlendirilir.
57. Madde: Yürütme Meclisi başkanlığının görev süresi 4 yıldır ve Yürütme Meclisi Başkanı iki defadan fazla başkan olamaz.
58. Madde: Yürütme Meclisi Başkanı, Yasama Meclisi’nin bazı üyelerini kendisine danışman olarak belirleyebilir.
59. Madde: Danışmanlar aynı zamanda yürütme kurularından (bakanlık) birinin başıdır.
60. Madde: Yönetim ve yönetim ile diğer kurumlar arasındaki ilişkiler ilgili yasalarca düzenlenir.
61. Madde: Yürütme Meclisi kurulduktan ve onaylandıktan sonra bir bildiri ile programını (hükümet programı) açıklar. Hükümet programı Yasama Meclisi tarafından onaylandıktan sonra, yürütme meclisi zamanında programını uygulamaya koymalıdır.
62. Madde: Özel görevlendirmeler, bakanlık vekilleri ve Demokratik Özerklik Yönetimi; seçim yoluyla ve Yürütme Meclisi ile Yasama Meclisi’nin onayı ile olu(şu)r.
Bölge Meclisleri Yönetimi:
1- Demokratik Özerk Kanton Yönetimleri de yönetim birliğinden oluşur, yönetim onları korur ve ihtiyaçlara göre değiştirir.
2- Yönetim Birliği, merkezi olmadan görev ve sorumluluklarını yerine getirir. Buna ilişkin düzenlemeler ilgili yasalarca yapılır.
3- Bölgesel Yönetim Birlikleri meclislerini oluşturur. Meclis, gizli genel oylama ve doğrudan seçimle kurulur.
Adalet Meclisi:
63. Madde: Bağımsız yargı adaletin temelidir, o halkın vicdanının ve ahlakının temsiliyetini yapar.
Yargılama hızlı ve özel mahkemeler yoluyla yapılır.
64. Madde: Suçlanan kişinin cezası onaylanmadığı sürece o kişi masumdur (masumiyet karinesi)
65. Madde: Mahkemelerdeki temsiliyette de yüzde 40 (%40) cinsiyet kotası uygulanır.
66. Madde: Soruşturma ve yargılamaların tüm aşamalarında savunma hakkı kutsaldır ve güvenceye altına alınmıştır.
67. Madde: Adalet Divanı’nın kararı olmaksızın hiçbir yargıç görevden alıkonulamaz.
68. Madde: Mahkeme kararları halk adına alınır.
69. Madde: Mahkeme kararlarının uygulanması veya engellenmesi suçtur ve yasalarca belirlenen cezai müeyyideleri (yaptırım) gerektirir.
70. Madde: Sivil insanlar askeri mahkemelerde yargılanamaz, özel mahkeme ve olağanüstü hal mahkemeleri kurulamaz.
71. Madde: Konut ve özel mekanların dokunulmazlığı vardır, bu çiğnenemez ve mahkeme kararı olmaksızın arama veya kontrol yapılamaz.
72. Madde: Herkes açık ve adil bir şekilde yargılanma hakkına sahiptir.
73. Madde: Kişinin özgürlüğünden alıkonulması haklı gerekçeler dışında suçtur ve ilgili yasalarca cezalandırılır.
74. Madde: Yönetici ve hukukçuların yanlışlık ve dikkatsizliğinden ötürü zarar gören herkes ilgili mahkemelerde zararının karşılanmasını isteyebilir.
75. Madde: Adalet Meclisi ilgili yasa ile kurulur.
ALTINCI BÖLÜM
Yüksek Seçim Komiserliği:
76. Madde: Bağımsız bir kurumdur ve genel seçim işlerini yürütür. Her kantondan belirlenen üyelerle 18 üyeden oluşur. Üyeler Yasama Meclisi tarafından belirlenir.
1- Komiserliğin kararları 11 üyenin oyuyla alınır.
2- Komiserliğin üyeleri Yasama Meclisi’nin üyesi olamaz.
3- Yüksek Seçim Komiserliği, seçim tarihlerini belirler, tarihleri karara bağlar ve adaylık dilekçelerini kabul eder.
4- Toplumsal Sözleşme’nin 51’inci maddesinde belirlendiği şekliyle Yüksek Seçim Komiserliği adayların dilekçelerini inceler. Aynı zamanda seçimler hakkındaki suç duyurusu ve davalara bakar.
5- Yüksek Seçim Komiserliği’nin çalışmaları; mahkemeler, sivil toplum örgütleri ve Birleşmiş Milletler’in gözetimine açıktır.
6- Yüksek Seçim Komiserliği, Adalet Divanı’nın yardımıyla belirlediği bir tarihte bir toplantı düzenleyerek adaylıkları Yasama Meclisi tarafından onanan bütün bölge ve ilçe adaylarını açıklar.
YEDİNCİ BÖLÜM
Yüksek Anayasa Mahkemesi:
77. Madde:
a- 7 üyeden oluşur ve bunlardan biri başkandır. Üyeler Yasama Meclisi Başkanı tarafından önerilir.
Üyeler yargıç, avukat ve dürüst ve uzman akademisyenlerden seçilir. Uzmanlık süreleri 15 yıldan aşağı olmamalıdır.
b- Yüksek Anayasa Mahkemesi üyesi, aynı zamanda başka bir görevde bulunamaz, Yasama Meclisi’nin üyesi olamaz. Bunlar ilgili yasayla düzenlenir.
c- Yüksek Anayasa Mahkemesi üyelerinin görev süresi dört yıldır, yalnızca bir defaya mahsus olmak kaydıyla uzatılabilir.
Yüksek Anayasa Mahkemesi’nin görevleri:
1- Anayasa’yı yorumlar.
2- Yasama Meclisi’nden çıkarılan yasaların anayasaya uygunluğunu inceler, karara bağlar.
3- Yürütme Meclisleri, Yasama Meclisleri ve kurumlar arasındaki anayasal sorunlara bakar.
4- Kanton yöneticisi, Yasama Meclisi üye ve yöneticilerinin Toplumsal Sözleşme’ye aykırı fiillerinin olması durumunda yargılama yapar.
5- Kararlarını oy çokluğuyla alır.
78. Madde: Yolsuzluk ve ilgili suçlar dışında Yüksek Anayasa Mahkemesi üyeleri görevlerinden uzaklaştırılamaz. İşleri kendi iç tüzüğüne göre yürütülür.
79. Madde: Yüksek Anayasa Mahkemesi, anayasaya aykırı yasal düzenlemeleri şu şekilde belirler:
1) Anayasaya aykırı yasalar hakkında kararların alınması:
a- Bir yasa çıkarılmadan önce eğer Yasama Meclisi’nin üyelerinin yüzde 20’si o yasaya karşı çıkarsa, Yüksek Anayasa Mahkemesi 15 gün içerisinde söz konusu yasa hakkında kararını vermelidir. Eğer yasa aciliyet arz ediyorsa bu süre 7 gündür.
b- Kararname (yasa teklifi) Yasama Meclisi’ne sunulup okunduktan sonraki 15 gün içerisinde eğer meclis üyelerinin yüzde 20’si karşı ise, mahkeme 15 gün içerisinde bunu da karara bağlamak zorundadır.
c- Yüksek Anayasa Mahkemesi, yasanın tamamının ya da bazı bendlerinin (fıkralarının) anayasaya aykırı olduğuna karar verdiyse anayasaya aykırı olan tüm maddeleri reddedilir/geri çevrilir.
2) Anayasaya aykırı olan yasalarda aykırılık tespit edildikten sonra şu şekilde karar verilir:
a- Bir davada taraflardan biri savunmasında herhangi bir yasanın anayasaya aykırı olduğunu belirtirse Yüksek Anayasa Mahkemesi bunu hemen görmeli ve bunun hakkında kararını vermelidir. O mahkeme de davayı durdurup dosyayı Yüksek Anayasa Mahkemesi’ne havale etmelidir.
b- Yüksek Anayasa Mahkemesi bu savunma hakkında 30 gün içerisinde karar vermelidir.
Genel Kararlar
80. Madde: Bu Toplumsal Sözleşme Demokratik Özerklik Yönetimi’nde geçerlidir. Yasama Meclisi’nin üçte ikisinin (23) oylarıyla değiştirilebilir.
81. Madde: Bu sözleşme Yasama Meclisi’nin değerlendirilmesi ve kabul edilmesi için sunulur.
82. Madde: Suriye kimliği dışında herhangi bir kimliğe sahip olanlar; kanton yöneticiliği, meclis başkanlığı, danışmanlık ve Yüksek Anayasa Meclisi üyeliği yapamaz.
83. Madde: Bu sözleşme bir yasayla kararlarını ve olağandışı yasaları düzenler.
84. Madde: Bu sözleşme, Yasama Meclisi tarafından onaylandıktan 4 ay sonra, Yasama Meclisi bu sözleşmenin gözetiminde/güvencesinde ilk seçimlerini de yapar. Şu anda görev gören Geçici Yasama Meclisi şartlara göre bu tarihi uzatabilir.
85. Madde: Demokratik Özerklik Yönetimi’nin hukuki yemini: Tanrı (Allah) adına yemin ederim ki bu Toplumsal Sözleşme’ye ve onun yasalarına saygı duyacağım. Ben halkın özgürlüğü ve çıkarlarını savunacağım. Demokratik Özerklik Yönetimi bölgelerinin güvenliğini, öz savunmasını ve demokrasisini koruyacağım. Demokratik ulusa olan inancımla toplumsal adalet için mücadele edeceğim.
86. Madde: Kadın temsil oranı tüm kurum, yönetim ve kurullarda yüzde 40’tan az olmamalıdır.
87. Madde: Suriye’nin var olan ve toplumsal sözleşmeye aykırı olmayan yasaları (idari ve ceza) kullanılır.
88. Madde: Özerk Yönetim ile merkezi yönetim yasaları arasında uyuşmazlık çıktığı durumlarda konu Yüksek Anayasa Mahkemesi’ne havale edilir.
89. Madde: Bu sözleşme yurttaşların da yardımıyla doğa haklarını savunur ve doğanın korunmasını ahlaki, ulusal ve erdemli bir görev olarak görür.
90. Madde: Eğitim yöntemleri ve müfredatında da siyasetten uzaklaştırma, ırkçı ve şoven kavramları kaldırılır. Bunların yerine toplumsal çok renklilik ve çok kültürlülüğü koyar.
a- Yeni eğitim müfredatında özerk bölgelerin tarihi, kültürleri, halkları, coğrafyaları ve zenginlikleri tanıtılır.
b- Eğitim yöntemleri; iletişim araçlarını, bilimsel kurumları, insan hakları kültürünü ve demokratik, bilimsel kültürü esas alır.
91. Madde:
a- Din ve devleti işleri birbirinden ayrıdır.
b- İnanç özgürlüğüne sınır tanınamaz. Yönetimler tüm din, inanç ve mezheplere saygılıdır. Yönetimler ibadet özgürlüğünü savunur.
92. Madde: Kültürel, toplumsal ve ekonomik düzeni sağlamak ve ileriye götürmek yönetimlerin birincil görevidir.
93. Madde: Olağanüstü durumlar: Kanton Yöneticisi’nin belirlendiği Yürütme Meclisi toplantısında üyelerin üçte iki (2/3) oyuyla olağanüstü hal belirlenebilir veya kaldırılabilir. Fakat kararın Yasama Meclisi’nin ilk oturumunda sunulması gerekir ve özel hükümleri de bir yasa ile belirlenir.
94. Madde: Yürütme Meclisi Kurulları (Bakanlıklar);
– Dışişleri Bakanlığı
– Meşru Savunma Bakanlığı
– İçişleri Bakanlığı
– Adalet Bakanlığı
– Bölgesel, Belediye, Nüfus ve Şehircilik Bakanlığı
– Maliye Bakanlığı
– Çalışma ve İşçi Yerleştirme Bakanlığı
– Eğitim bakanlığı
– Tarım Bakanlığı
– Elektrik, Sanayi ve Yeraltı 4Kaynakları Bakanlığı
– Sağlık Bakanlığı
– Ticaret ve Ekonomi Bakanlığı
– Şehit Aileleri Bakanlığı
– Aydınlanma ve İletişim Bakanlığı
– Ulaştırma Bakanlığı
– Gençlik ve Spor Bakanlığı
– Turizm ve Arkeoloji Bakanlığı
– Din Bakanlığı
– Kadın ve Aile Bakanlığı
– İnsan Hakları Bakanlıklarından oluşmaktadır. BİTTİ