Petrolde tarihi düşüş

Küresel piyasalarda petrolün düşüşü devam ediyor. Brent petrol, tarihi bir düşüşle 27.35 dolara kadar geriledi.

Kovid-19 adlı yeni türüyle dünyayı etkisine alan koronavirüs, petrolde fiyatları düşürüyor ve dolayısıyla da küresel çapta yaşamın bütün alanlarını etkiliyor. Çin’de ortaya çıkan ve dünyaya hızla yayılan Kovid-19 salgını nedeniyle ekonomik büyüme beklentileri ve petrol tüketimi zayıflıyor, fiyatlar üzerinde baskı da devam ediyor. Dünyada en yaygın şekilde kullanılan brent petrolün varili, dün de 27.35’e kadar inerek tarihi bir düşüş yaşadı.

Birebir insan sağlığı etkilemesinin yanı sıra psikolojik olarak da insanları evlerinden çıkamaz duruma getiren koronavirüs, özellikle de petrol fiyatlarının düşüşüne, petrol üreticisi ülkeler arasında büyük rekabete, doların diğer para birimleri karşısında yükselmesine ve küresel ekonominin büyük oranda krize girmesine yol açıyor. Bunun için son haftalarda petrolde yaşanan dalgalanmalara bakmak yeterli.

Brent petrol, 9 Mart’ta 45 dolardan 31 dolara kadar düşerek, dikkatleri üzerine çekmişti. 9 Mart’tan sonra biraz daha yükselme eğilimi gösteren brent petrol bu süre zarfında 40 dolara dahi yaklaşamamıştı. Dün ise düşme eğilimi devam etti. Brent petrolün fiyatı önceki güne göre yüzde 4,80’lik bir düşüşle, dünya piyasalarında 27.35 dolardan işlem gördü.

Vadeli petrol kontratları da New York’ta yüzde 2.8 düşerek varil başına 26.20 dolara kadar geriledi.

Çöküşte Suudi Arabistan Rusya rekabeti

Petrol fiyatlarında bu çöküş, aynı zamanda Sovyetler Birliği’nin dağılması ve ardından Körfez Savaşı’ndan beri en sert petrol düşüşünü ifade ediyor.

Korona salgının tetiklediği bu düşüşte iki önemli petrol üreticisi Suudi Arabistan-Rusya’nın rekabeti belirleyici bir rolde.

Petrol piyasaları konusunda 3 yıldır uyum içinde çalışan Rusya ve Suudi Arabistan 5-6 Mart tarihleri arasında yapılan toplantıda anlaşmazlığa düştü. Rusya’nın, Petrol İhraç Eden Ülkeler Örgütü’nün (OPEC) istediği üretim kesintisini yapmamasının ardından, Suudi Arabistan petrol ihracatında fiyat indirimine gitti ve petrol üretimini de arttıracağını duyurdu.

Koronavirüs salgının petrol talebinde yarattığı daralma nedeni ile petrol fiyatlarındaki gerilemeyi engellemek isteyen OPEC, günlük petrol üretiminde 1,5 milyon varillik kısıntıya gitmek istemişti. Bu kısıntının 1 milyon varilinin OPEC üyesi ülkeler tarafından, 500 bin varilinin ise Rusya’nın liderliğini yaptığı OPEC dışı ülkeler tarafından karşılanması öngörülüyordu.

Ancak bu talep Rusya tarafından kabul görmedi.

Bunun üzerine bir OPEC üyesi olmayan Rusya’yı zor durumda bırakmak isteyen bir OPEC üyesi Suudi Arabistan, ihraç ettiği petrolün varil fiyatında yüzde 30’luk dramatik bir indirime gitti, yanı sıra üretimi artırabileceğinin de sinyalini verdi.

2016’dan bu yana Suudi Arabistan-Rusya uzlaşması son 5-6 Mart tarihinde yapılan toplantıdan sonra çökmüş oldu. Suudi Arabistan’ın ulusal petrol şirketinin gelecek aydan itibaren günlük üretimi 10 milyon varile çıkartacak. Hatta, üretimin günlük olarak 12 milyon varile kadar çıkabilecği belirtiliyor. Rusya da reste, restle cevap vererek, Rusya ise şirketlerine istedikleri kadar petrol üretebilecekleri yönünde telkinde bulunduğu vurgulanıyor. Petroldeki bu restleşmede Rusya kendisine güveniyor ve sonunda kendisinin bu düellodan başarılı çıkacağını inanıyor. Tüm bu karşılıklı hamleler içinde hatırlanacağı gibi 9 Mart’ta brent petrolün varili, 45 dolardan 31 dolara kadar inmiş, uzmanlar bu düşüşün devam edeceğini belirtmişti.

Dolar değer kazanıyor

Küresel çapta petrolün dolar üzerinden satışının yapılmasından dolayı da petrol fiyatlarındaki düşüş, doların diğer para birimleri karşısında yükselişini de beraberinde getirdi. Çünkü, ucuz petrol alma arayışları dolara olan ihtiyacı tetikliyor. Euro bölgesine duyulan güven ve global gelişmelerin endişesiyle 1.14 seviyelerine kadar çıkan euro/dolar paritesi küresel gelişmeler ve piyasalarda yaşanan dolara geçişle birlikte dün 1.09 seviyelerine kadar düştü.

Euro dolar karşısında değer kaybettiği gibi, Türk lirası Türk Merkez Bankası’nın önceki gün müdahalesine rağmen dolar 6,40’lara kadar geriledi ancak dün yine öğleden sonra 6,47’lere kadar yükseldi.

Petrol fiyatlarındaki bu devasa düşüşün, Exxon Mobil Corp’tan Batı Teksas’taki daha küçük kaya petrolü arama şirketlerine kadar, enerji sektöründe büyük dalgalanmalara yol açacağı belirtiliyor.

Bu dalgalanmanın Türkiye gibi kırılgan ekonomilere sahip ülkeler ve petrolden başka önemli bir geliri olmayan petrol tedarikçisi Irak, Nijerya gibi ülkeleri vuracağı da açık. Nitekim, geçtiğimiz günlerde Irak devlet yetkilileri, petrolden yıllık 70 milyar dolar elde eden Irak’ın 2020 yılı içinde 30 milyar dolarlık bir zarara uğrayacaklarını belirtmişti.  Bu durum aynı zaman Irak’tan Nijerya’ya, bütçeleri petrol fiyatlarına bağımlı ülkeleri vuracağı gibi ve Suudi Arabistan gibi ülkelerin etkilerini azaltarak küresel siyasetin de yeniden şekillenmesine yol açacak.

‘Kriz çoktan başladı’

Koronanın yol açtığı petroldeki dalgalanmanın dünyayı küresel çapta bir ekonomik krize soktuğu yorumları da var.

Gazete Duvar’dan Ümit Akçay dünyanın çoktan bir ekonomik kriz içine girdiğini belirterek uzun analizinde özetle şu yorumda bulunuyor: “...Mevcut durumda 2008 krizi sonrasının ‘daha fazla neoliberalizm’ paradigması çoktan kırılmıştır. Para politikasının işlevsiz kalması, maliye politikalarının devreye girmesini zorunlu hale getirmiştir. Ardı ardına yaşanan borsa çöküşleri, sanayi üretiminde görülen çok sert düşüşler, sıklaşan firma iflasları ve Alitalia örneğinde olduğu gibi kamulaştırmalar önümüzdeki dönemde artarak gündeme gelecektir. Ancak alının bu önlemler, neoliberalizmin geri dönülemez bir şekilde aşılmasından çok deyim yerindeyse ‘savaş ekonomisini’ andıran bir müdahale biçiminin gelişmesine işaret ediyor. Ekonomik modelin kapitalizmin ötesine geçecek şekilde yeniden kurgulamak bir siyasi aktörlük olmadan mümkün değil. Bu durumda ‘savaş ekonomisi’ biçimi alan bir ekonomik modele, pek çok ülkede zaten güçlü olan otoriterleşme dalgasının daha da kuvvetlenmesi eşlik edebilir.”

Brent petrol nedir? Hangi tür petrol çeşitleri var?

Küresel çapta piyasalarda işlem gören 3 tür petrol var: Brent petrol, ham petrol (WTI) ve Umman petrolü.

Dünyada kullanılan petrolün üçte ikisini brent petrol oluşturuyor. Dolayısıyla en yaygın ve Kuzey Denizi’nden çıkarılan petroldür. Kuzey Denizi Britanya ile Avrupa kıtası arasındaki denizdir. Britanya, Danimarka, Hollanda, Belçika, Almanya ve Fransa’nın bu denizle sınırı var.

Ham petrol (WTI), Teksas petrolü olarak da bilinen Western Texas Intermediate (WTI) petrolü, Batı Teksas’ta çıkarılan ham petrolün genel adıdır. Benzin ve dizel yakıt üreticileri için ideal ham petroldür. Başka bölgelere transfer edilmesi zor olduğu ve en hafif ham petroller arasında bulunduğu için fiyatları genelde yüksektir.

Umman petrolü, Ortadoğu ülkelerinde çıkartılan petrollere verilen isimdir. Yoğun kıvamıyla bilinen Umman petrolü, Dubai borsasında işlem görür. Bu petrole ilgi oldukça yüksektir.

 HABER MERKEZİ