• Kürt halkı ve siyasal yapıları içerisinde belirli sınırların neden bu kadar kolay kabullenildiğini, otosansürün neden yeterince sorgulanmadığını tartışmalıyız. İmkânı olduğu halde susmak, eleştirilen düzenin devamına hizmet eder.

DERSİM DAĞDEVİREN*

Almanya'da 26 Kasım 1993'te yürürlüğe konulan PKK yasağı, aradan geçen otuz yılı aşkın zamana rağmen yalnızca bir örgütün faaliyetlerini yasaklayan hukuki bir düzenleme olarak kalmadı. Zaman içerisinde Kürtlerin siyasal, toplumsal ve kültürel yaşamını etkileyen geniş bir kriminalizasyon mekanizmasına dönüştü.

Bu mekanizmanın en dikkat çekici sonuçlarından biri otokriminalizasyon meselesidir. İnsanların henüz herhangi bir suç işlemeden, düşüncelerini açıklamadan veya kamusal alanda kendilerini ifade etmeden önce cezai sonuçlarla karşılaşma ihtimalini hesaba katmak zorunda kalmalarıdır. Soruşturma, cezalandırılma ve toplumsal damgalanma kaygısı gündelik hayatın bir parçasına dönüşüyor.

Yasak zihinlerde yaşamaya başlıyor

Böylece yasak, hukuki sınırlarını aşarak insanların zihninde ve davranışlarında yaşamaya başlıyor. Otosansür yaygınlaşıyor, siyasal katılım daralıyor ve insanlar kimliklerinin bazı yönlerini kamusal alandan geri çekmek zorunda hissediyor. Psikolojik açıdan bu durum, içselleştirilmiş baskı ve beklentiye dayalı korku kavramlarıyla açıklanabilir. Dışarıdan dayatılan yasak, bireyin zihninde içsel bir denetim mekanizmasına dönüşür. Baskının en kalıcı biçimi de tam olarak budur.

Direnenlerin cesareti unutulmamalı

Bu kriminalizasyon, yalnızca anonim kalmayı tercih edenleri etkilemiyor. Gerçek isimleriyle, mesleki kimlikleriyle ve kişisel sorumluluk alarak kamusal alanda söz söyleyenler de hedef haline getiriliyor. Burada bir gerçeği özellikle vurgulamak istiyorum: On yıllardır bu gelişmeye karşı direnen insanların cesaretine büyük saygı duyuyorum. Yasaklara, soruşturmalara, polis şiddetine, ev baskınlarına ve kişisel bedellere rağmen sokaklara çıkanları, kampanyalar örgütleyenleri, imza toplayanları, etkinlikler düzenleyenleri, hukuki mücadele yürütenleri ve defalarca kamuoyu önünde itirazlarını dile getirenleri unutmamak gerekir. Onların kararlılığı, bu yasağın sorgulanmadan toplumsal bir norma dönüşmesini engellemiştir.

Sessizliğin de sorumluluğu var

Ancak yalnızca takdir etmek yetmez. Daha fazlasını yapabilecek durumda olanlarla da yüzleşmek gerekiyor. Özellikle akademisyenler, aydınlar, entelektüeller ve güçlü bir toplumsal ya da siyasal geçmişi olan kişilerin sahip oldukları bilgi ve birikimlerini, ilişki ağlarını ve kamusal etki güçlerini daha cesur ve daha etkili biçimde kullanmadıklarını da belirtmek gerekir. İmkânı olduğu halde susmak, çoğu zaman eleştirilen düzenin devamına hizmet eder.

Otosansür neden sorgulanmıyor?

Kürt halkı ve siyasal yapıları içerisinde de belirli sınırların neden bu kadar kolay kabullenildiğini, otosansürün neden yeterince sorgulanmadığını tartışmalıyız. İnsanları kaybetmemek ve tabanı daraltmamak için zamanla bu sınırların kabullenildiği bir anlayış gelişti.

PKK yasağına karşı mücadele, yalnızca yasağın kaldırılması talebiyle sınırlı kalamaz. Bu mücadele, yasağın insanların zihinlerinde ve toplumsal yaşamda yarattığı endişeyle de hesaplaşmalıdır. Kürt Özgürlük Hareketi’nin savunduğu demokratik toplum perspektifi de tam burada anlam kazanır.

*Kürt Akademisyenler Ağı (Kurd-Akad) Eşbaşkanı