Qeydê muzîkî yê sifteyîn ke bi ziwanê Mezopotamya ameybî qeydkerdiş heta serranê 1880 şonî. Ame musayîş ke nê qeydî hetê ermenî û suryanîyê ke ê serran de wexto ke polîtîkayê surgin û qirkerdişî dest pêkenî, vera xo danî Amerîka ra yenî kerdiş.
Şaredarîya Bajarê Girdî ya Amedî rê tayînbîyayîşê qayûmî ra ver, cigêrayoxa muzîk û folklorê kurdan Zeynep Yaşe xo resnaybî qeydê vengî yê kurdî yo sifteyîn. 100 ra zêde qeydê ke bi kurdî, tirkî û ermenîkî ameyî viraştiş, nika Amerîka de arşîvêk de ca gênî. Tarîxnas Mehmet Şîmşek zî wexto ke Kosrof Maloolî ser o xebetîyeno, museno ke Malool eynî wextî de hunermendê vengî yo. Nêyî ser o Yaşe xo resnena qeydanê vengî yê sifteyînan. Nê qeydî mabênê 1909 û 1929 de ameyî viraştiş û mîyanê nê qeydan de eserê ke erebkî, asurîkî, ermenîkî, tirkî û kurdî ameyî viraştiş zî estî.
100 ra zêde qeydî
Yaşe babete ser o vana ‘Nê qeydê vengî destpêkê serranê 1900î de hetê şîrketê sey Colombîa, Polyphon, Baîdaphon, Odeon, Sodwa, Hîs Master’s Voîce û sewbîna ra Stenbol, Bagdat, Mûsil, Heleb, Kahîre û Tahranî de yenî viraştiş’ û wina domnaye: “Nê eserî zafane bi haletê muzîkî yê keman, kanûn, pîyano û darbuka ameyî qeydkerdiş. Koleksîyonê sifteyînî serra 1909 de dest pêkenî, yê dîyine 1912 de, hîrêyin 1916 de benî. Heta 1929 100 ra zêdeyêr qeydê vengî yê muzîkî yenî viraştiş.Qeydê kirmanckî zî esto
Yaşe dewamê qiseykerdişê xo de va ‘hunermendê ermenîyan ra M.G. Parsekîsyan 1916 de şîrketêk yê plakî awan keno’ û wina dewam kerde: “Bi no hawa qeydê muzîkî yenî kerdiş. Naîm Karekîn, Karekîn Parodîan, Udî Farajî bi hunermendan reyde orkestra awan kenî û tirkî, ermenîkî û lehçeyê kurmancî de eseran qeyd kenî. Teberê nînan de bi lehçeya kirmanckî qeydê vengî yeno kerdiş. Eser aydê herêma Dêrsimî yo. Êdî her kes eşkeno xo biresno 2 eserê ke arşîva Colombîa ra vejîyayî. Nê eseran ra yewin yê Karekîn Proodîanî yê bi nameyê ‘ez evdala xwedê’ yê bîn zî yê Kosrof Maloolî yê bi nameyê ‘Yar Felekê’ yo.”
ANF/PARÎS