Endamê Komîteya Bawerî û Şaran yê KCKyî Cîhan Erenî derheqê dagîrkerîya tirkî û polîtîkayê îmarî yê dewleta tirkî ke hêrişan ra dima nika wazena Kurdistan de awan bikera de vînayîşê xo ard ziwan. Erenî qiseykerdişê xo de bale ant meseleyêka ke wextê Qirkerdişê Dêrsimî de ameya cuyayîş û wina va: “Yeno vatiş ke o wext şar seba ke bêro kiştiş, cayêk de yeno komkerdiş û leşkerî zî seba gule bireşanî xo amade kenî. Vernîya ke nê kesî bêrî kiştiş, dûrî ra yew espar yeno dîyayîş. Espar vano, ‘talîmat ameyo û nê kesî efû bîyî, nika ra pey do mergî nêbî.’ Nê vatişî ra pey kesê ke heta nika mergî ra zêde çîyêko bîn nêfikirîyayênê, qatilê xo sey xelaskerdoxê xo vînenî. Qirkerdişê kulturî zî çîyêko winasî yo. Sîyasetê Kurdistanî yê faşîzmê tirkî yo dagîrkerî zî na nimûne ser de ameya awankerdiş. Na dagîrkerdiş merg û çinbîyayîşî ra zêde şansêko bîn nêdano kurdan.”
Planê îskan û îmarî
Erenî va ‘qeza û bajarê kurdan ameyî veşnayîş, rijnayîş û nika newe ra yenî dîzaynkerdiş’ û wina domna: “Goreyê nêyî kultur, nasname û têkilîyê kurdan yenî xirakerdiş û herinda ci de dagîrkerîya tirkan wazena têkilî, nasname û kulturê goreyê xo bida awankerdiş. Bi TOKÎyan bingeyê sosyalî yê komelî yeno rijnayîş û vera kulturê Botanî de hêrişêk o. Bi TOKÎyan wazenî komelî mîyanê awanîyanê girdan de hepis bikerî. Komara Tirkîya bi hêrişê ke 1925 ra nata şarê kurd ser de kena, nika zî hêrişê Şirnex kena. Cok ra hêrişê ke Şirnex ser de yenî kerdiş, Qirkerdişê Dêrsimî yo dîyin o. Ti cîyayîya nînan polîtîkayanê 1925 û 38î ra çin a. Erenî tewr peynî va ‘dewlete hetêk ra hêrişê piştîdayîş û hetkarîyanê kurdan kena û heto bîn ra zî kurdan muhtacê dewlete û rêxistinanê dewlete kena’ û wina qedêna: “Ganî ma qet xo vîra nêkerî ke dewlete estena kurdan seba xo merg vînena. Vera dewletêka winasî de tena rayîrêk esto, o zî xoverdayîş o. Senî ke dewlete dagîrkerîya kulturî virazeno, ganî ma zî xoverdayîşê kulturî nîşan bidî.”
Devlete kurdîya ma hedef gêna
Erenî dewamê qiseykerdişê xo de dîyar kerde ke ‘nizdîbîyayîşê dewleta tirkî dagîrkerîye ra zêde çîyêko bîn nîyo’ û wina va: “Dewlete verê komel dekena pozîsyonê sucdarî, dima ra xo sey xelaskerdox, baş û dost nîşan dana. Bi no hawa hewl dana çîyê ke ameyî ser komelî, sucê komelî ver bîyo, bida nîşandayîş. Yanî wina yeno kerdiş ke komel pratîkê xo ra şerm keno û poşman beno. Yanî dagirkerîye vatişê ‘eke ma kurdbîyayîşê xo nêardê ziwan û ziwanê xo de israr nêkerdêne, nêyî nêameyêne sereyê ma’ aver bena. Ganî ma nê raybazî qet xo vîra nêkerî. Rayberê Şarê Kurdî Abdullah Ocalanî no derheq de vatbî ‘wazenî şexsê Colemêrgî de şarê Botanî bikerê dêrsimij û bikî Tuncelî.’ Çimkî o wext yê ke tewr zaf xover dayêne şarê Botanî bî û dewleta tirk seba ke şarê Botanî poşman bikero, polîtîkayê çinkerdişî meşnayêne. Çîyê ke Sûr, Cizîr û Nisêbîn de ameyî cuyayîş parçeyê na polîtîka bî. “
ROSA ÎKARUS / ANF / BEHDÎNAN