Kurdistan'daki basqilar bazen êle bi düzeye geli ki insanlar çareyi yurtdışına qaçmaxta arilar. İnsanın ailesıni, anılarıni, yurduni bıraxıp gitmesi zordur hema tutuqlanma, işkence we hatta infaz tehlikesi warsa başqa yapacaq bişi de yoq.
Anormal olan bu tür durumlarda yurtdışına qapaği atmax degıl, xurbetteyken ortaya çıqan radiqal psikolojidır. Biçoq kişi sınır dışına çıxtıqlari an stratejist, fermandar olilar, burda qalan bizleri de fisek göriler.
***
Teyzemın oxli Seyidxan da 1992'de qaçax yollardan Yunanistan'a gitti, ordan Almanya'ya. Burdayken bir eyleme qatıldığıni gören, duyan yoxti. Gittıxtan sonra da bızi hêç aramidi.
Sonra köyler yaqıldi, DEP'liler tutuqlandi, MedTV açıldi, Kürtler batının gündemıne otırdi. Bu da o dönem oturma izni aldi. Duydux ki döner işıne girmiş.
Neyse, bu yıllar sonra bizi aramağa başladı. O zaman cep telefoni yoq, ev telefonıni ari. Anama diyi Reco heval ewdeyse qonışmam lazım. Qaşo baan söyleyecaxlari çoq gizli olduği için anama söylemi. Sonra baan diyi mehleden birbirınden xebersız hücre ewleri oluşturup sistemi felç êdın. Bazen de diyi eyalete git qomtana notımi ilet söyle Hezro'dan Andok'a qadar wur qaç, Muş'tan Bitlis'e qadar da wurmadan qaç eylem stratejisine gêçılmeli, şu anda uyguladıqlari taqtikle sürece cewap olamiler. Anam diyi saan ne söyledi? Dêdıxlarıni anama söyliyem. Diyi tewww beredayê Seydo da başımıza qomtan olmiş Awrupadan emır vêri.
Bi keresinde amcasi yaqalanmişti. Aradi önce anam qonişti sonra benle qonışti. Baan dêdi Reco xeber almişam amcam Bağlar qereqolındadır, yanına iki kişi al qerekoli basıp oni qurtarın. Dewam êtti dêdi yani mesele sadece amcam degıl, zaten heyret êdiyem yanibaşınızda hapisxane war nasıl tüm Diyarbaqırlilar hapisxaneyi basıp ordakileri qurtaramisız? Dêdım ma etraf heppi asker, polês, panzêrdır. Dêdi fedai ruhla Reco fedai ruhla! Dêdım heqlisen Seyidxan heval.
Meseleyi gine amcasına getırdi. Dêdi Reco saan şu qadarıni diyeyım, amcamın qritik görevleri war, eyalet we Awrupa bağlantisi onun üstünden yüri, egerse işkenceye dayanamazsa quzey sahanın para qaynağının ben olduğumi söyleyebılır. Dêdım yaw ma Seyidxan heval abê, qaraqol basmanın dışında yapabilecağım başqa bişi yoq? Dêdi war, o zaman bi avuqat tut, unutma bu bi ulusal görevdır.
Sonra aqlıma geldi, dêdım yaw Seyitxan heval abê senin amcan emlaqçi degıl miydi, hangi ara uluslararasi milis oldi? Dêdi Reco bu tür görevlerde bulunanların kendini qamufle êtmesi gerekir, neyse fazla sori sorma, zateni Alman istixbarati telefonımi dinli.
Telefoni qapatti. Dêdım ana, Seyidxan abê xeber almiş diyi emlaqçi olan amcam gerçekte mılistır u gözaltına alınmiş, git oni Bağlar qereqolından qurtar. Anam dêdi ona ben dêdım amcan gözaltına alınmiş oni Bağlar qereqolına götürmişler. Dêdım ê sen nêrden duydun? Dêdi qaynaklarım war, qusura baxma söyleyemem. Kendi kendıme dêdım way arqaaş ailem istixbaratla içli dışli olmiş xeberim yoq.
Neyse, Seyidxan abênın amcasi ertesi gün serbest bıraxıldi. Meger bu ordan parayi amcasına gönderi amcasi da buna arsa, daire filan ali. Amcasi arsa anlaşmazlıği yüzünden bi qawğaya qarişmiş ordan gözaltına alınmiş.
***
Vergi sezoni başlamiş, başımi qaşiyacax waqtim yoq. Vêrgi dönemınde insan hem çoq yorıli hem de stresli dönemdır. Her an tutuqlanma riski war. Bazilari vêrgi qaçıri, bazilari kendileri qaçi.
Sedo we Meheme de sağolsunlar baan yardım êdiler. Vergilendırılecax kişileri ben belırliyem, Sedo maqbuz hazırli, Meheme maqbuzlari vergi mükellefıne teslim êdi, tahsilati Sedo yapi. Güvenlıx nedeniyle ayni qadroyi ikinci defa vergi mükellefıne göndermiyem. Sedo maqbuzların arqa yüzüne etkileyici olsun diye
"Vêrgimi vêriyem huzurliyam"
"Sen de vêrgi reqortmeni olabılırsın"
"Vêrgiden qaçabılırsın hema ARGK mılislerınden qaçamazsın" yazmiş.
Bigün Seyidxan abê aradi dêdi Reco bi yere ayrılmayasan, heftaya Diyarbaqır'a geliyem, alandaki arqaaşlarla görişmem lazım. Çoq yoğunam şimdi gelme, diyemedım. Mecbur dêdım gel burdayam.
Bi hafta sonra bu geldi. Qarşılama şu bu. Baan dêdi Reco heval senelerdır xurbetteyem gereki beni her yere götüresen, memleketımi çoq özlemişem. Dêdım eybedisen, başım üstüne.
Meheme we Sedo'ya dêdım beni bi süre idare êdın bu kewaşe gidene qadar. Meheme dêdi walla bence bız de evımıze gidax. Dêdım niye? Dêdi yaw adama 100 lira vêrgi maqbuzi vêriyem, adam baan diyi partiye söyle taqsitli olmi? Sedo dêdi walla Meheme'ye qatıliyam, elafçilar çarşisına vêrgi toplamaya gittım hepsi diyi şu anda para yoq parti bize vêrsın, seneye söz iki qat vêrecağız, benden para istiler. Dêdım arqaaşlar gewşemeyın, bu sawaş êle qolay yürütülmi, gereki herkes üzerıne düşeni yapa.
Neyse, teyzemoxlıni gezdıriyem. Sanki ömründe Diyarbaqır çocuqlarıni görmemiş onların, ulucaminın, çarşiya şewıtinin fotraflarıni çeki. Bi de güneş gözlügi taxmiş, topsaqal bıraxmiş. Dua êdiyem inşalla Sedo we Meheme beni onunla görmesınler. Tam bi burjuwa özentıli. Buni cıgerciye götiriyem daha cigeri bitmeden diyi qedayıf yêmeye de gidax. Cêbımde para bıraxmadi. Aqşama qadar güzel mekanlarda yiyip içi. Aqşam olunca prêzeye başli, efendım bız Awrupa'da şöyle yapiyıx böyle yapiyıx Zagros'taki doçqalari ben gönderdım, Almanya yola gelmezse yaqında orda da gerilla sawaşi başlatacağız filan. Dêdım Seyidxan abê sen orda hangi qurumun qadrosisan? Baan yan yan baxıp sırıtti. Dêdi Reco esas qadrolar qurumlara gitmez, dewlete êle bi açıx vêrsem beni hemen tutuqlarlar, diqqatli olmax lazım.
Gündüz oli diyem Seyıdxan abê hadê HADEP'e gidax. Diyi Reco heval aman ha, ben burdayken êle yerlere gitme, polêsler ewe basqın yapsa yakalansam pasaportıma el qoyarlar. Diyem ê hanê eyaletteki arqaaşlara gidecaxtın, gel Hezro'ya gidax. Diyi saqın ha, her yerde yol qontroli war, ben eyalete gereken noti gönderdım, cewap bekliyem.
Uzatmiyax. Ben bundan qurtulmax istiyem hema têyzeoxlidır, bişi de diyemiyem açıxtan. Mecbur qaldım dêdım benım 3 günlüğüne Hezro'ya gitmem lazım, acil işim war. Dêdi tamam dönüşte Mardin'e, Hasankeyf'e filan da gidax.
Sedo we Meheme'nın topladıği vêrgiyi alıp Hezro'ya gittım. Qomtana parayi vêrdım. Dêdi weyy heppi bu qadardır? Dêdım walla qriz war dua êdın bu qadarıni da toplayabıldıx hema çalışmalarımız dewam êdi, taqsitlendırme qampanyasi bile başlattıq. Dêdi biraz daha çabalayın bu qaynakla sawaşi bi ay bile sürdüremeyız, Qulp mılisi 5 bin marq toplamiş, dêmax disiplinli çalışınca oluyormuş. Dêdım özeleştırimi vêriyem, elımden geleni yapacagım.
3 gün Hezro'da qaldım sonra Diyarbaqır'a döndüm. Moralım sıfır. O qadar parayi nêrden bulacağım?
Sedo we Meheme'yi çağırdım Hewsel baxçelerınde buluştuq. Dêdım vêrgi ödeyenlerden gelecek senenın vêrgisini de isteyın, ödemeyenler ya iki qat ödeyecaxlar ya da sürgün! Sedo dêdi hele sakin ol yaw ne oldi? Dêdım ne olacax, bişi yaptığımız yoq hema diyiyıx direniş de olsun, ma direnenler taş atacax düşmana, yapraqla beslenecaxlar? Sedo we Meheme birbirine baxıp güldiler. Meheme dêdi 10 bin marq yeterdır? Dêdım ne 10 bin marqi wula, dalga gêçisız? Sedo gömlegının içinden gezteye sarıli bi tomar para çıqardi. Errıııkkkk hepsi ğıcır ğıcır marq. Dêdım banqa soyduz ne yaptız, nêrden bulduz bu qadar parayi? Sedo dêdi bi emlakçi war, qaynaklarımdan baan istixbarat geldi bu dewletın istixbaratiyla çalışimiş. Dêdım êê? Meheme dewam êtti, dêdi bunun iş yerıni taqip êttıx dünegın baqtıx top saqalli, güneş gözlükli bi ajan bunun dükkanına geldi u tomarla para vêrdi buna. Sedo dêdi ben dêdım ajani cezalandırax hema Meheme dêdi yoq biz vêrgiyi kesax, cezalandırma Reco'nun alanına giri, yetki gaspi yapmiyax. Dêdım ya sonra? Meheme dêdi o ajan ayrıldıxtan sonra benle Sedo adamın iş yerıne girdıx maqbuzi masasına qoydıx, bin marq yazacağıma hêcandan 1 sıfır fazla yazdım walla adam qorqusundan çekmecesınde ğezteye sarıli paranın tümüni olduğu gibi bize vêrdi dêdi burda tam 10 bin marq war partiye helâl olsun.
İkisine de sarıldım. Dêdım hey sızın rebbinize qurban. Dêdım hema gewşemek yoq, vêrgilendırme görevımızi qaldığımız yerden dewam êdiyıx. Dêdiler eybedisen. Farqli yönlere ayrıldıx. Parayi gömlegımın içine soqtum.
Qanadım olsa sewinçten hawaya uçacağım. Yolda yürürken kendi kendime diyem şimdi Qulp mılisi düşünsün, haydê mesaiye.
Bızım ewın soqağına tam girdım baxtım Seyidxan abê bızim ewden geli. Terden sırilsıklam u tir tir titri. Dêdi Reco nêrdesen yaw? Dêdım ne oldi? Dêdi yaw mılisler yanlışlıqla amcama vêrgi kesmişler. Qelbım dêdi gurm! Dewam êtti, dêdi senın eyaletle bağlantın war lütfen dewreye gir, 100 marq onlara olsun digerıni gêri vêrsınler, benım neler yaptıgımi sen bılisen. Ağlamaqli oldi. Dêdi amcama arsa almasi için vêrdığım parayi amcam onlara vêrmiş, bunların yaptıği nedır êle, yatırımımızi memleketımize degıl de gidip batiya mi yapalım yani?
İçımden dêdım Sedo, Meheme sızın dalağınıza qurban olayım. Dêmax sewıncım yüzüme yansımiş. Dêdi yaw ben saan ne anlatiyam sen gülümsisen.
Dêdım yaw baan diisen qereqola dal, hepısxanedekileri qurtar, Awrupa'dan êle sallamaq qolaydi. Dêdım hanê ARGK Eyalet qomitanıni eleştiridin wula? Dêdi bennn... bıraxmadım qonişsın.
Dêdım wula hebleme, 3 quruş para için 3 kilo ter atisan, Awrupa'da bile bi quruma gitmaxtan qorxisan, eger ben dewreye girsem degıl 10 bin marq 100 bin marq saan vêrgi keserem. Dêdi 10 bin marq olduğuni nêrden bilisen? Biraz durdum dêdım ben êlesene 10 bin dêdım, yani mesela.
O esnada dêmax istem dişi elımi gömlegımın üstüne götürmişem. Dêdi gömlegının içinde ne war? Dêdım keleş fişegi war, herkes senınn gibi yapıp partiye vêrgi vêrmese cephane nasıl alınır?
Ben êle deyince bunun ödi qopti. Xızlica uzaqlaşırken bile söylenidi. Diidi egerse ben bi daha buraya gelırsem ne olayım, yoq dawaymiş, yoq direnışmiş, ma sanki quzey sahanın para qaynaği benim ha!
Ertesi gün Almanya'ya dönmiş. O gün bugündür benle qonışmi.
/**/
O vergi sezonunda eyalet birincisi olduq Seyidxan abê sayesınde. Eyalet qomtani dêdi bıze bu cömert bağışi yapan arqaaşi getır tanışalım. Dêdım walla bız de çoq ısrar êttıx hema isminin açıqlanmasıni istemeyen mükellefmiş, bi emlaqçi aracılığiyla bağışta bulunmiş.
Çizim: İlhami Erdoğan