Verbê ney de zî mazlûmîy têkoşîna xoverdayişê nirxêy netewa xo, netewan û Dinyayî danêy. Semedo ke mazlûmîy hewna zî xoverdayişê xo weş û geş bikerêy ra Rayverê Şarê Kurd Abdullah Ocalan qisey azadbîyişê Dinyayî de qala lobî, lobîtî, lobîkar û tewrêy ci ser de vinderto. Semedo ke mijar hewna hîra bêro famkerdiş sifte mana ‘lobî’ akerêy: “Faalîyetêy bandora kerdişêy semedê ke polîtîkayê zêd qezenç bikerêy ra, bandora xo şaran ser de ronayiş û viraştiş o.” Kişta bînî de zî ‘Lobîtî’ esto o zî yeno mana: “Semedê biryarêy bi kişta humûmatî an zî hawayeke bîn de goreya polîtîkayan rayîra bibero ra têkilî roneno, dayiş û girotişan bi destêy kes, komî semedo ke polîtîka dewletî rayîra bişêro xebatan keno û kenê yo.” Lobîtîyî de xebata herî gird zî ‘lobîkar’ keno û yeno mana: “Zey nimûne, lobîkar semedê ke polîtîka Amerîkayî goreya waşteyê înan bivejyo an zî nêvejyo, projinî ra daravêrox o. Eke xizmetê polîtîka lobîtî keno se vejyayişê qanûnî erê ya nê zî destê înan de yo.”
Tewrêy lobîtîyî
Lobîtî de 2 tewrîy estêy. Lobîtîya raşterat û lobîtîya rayîrêke bînî (dolayli) ra kar kerdiş, êy. Lobîya raşteraştî bi giranî rêxistinêy ke komel û hawayê bîn ke mijara înan exlaq, dîn, netew, dorme, heqê merdiman an zî berjewendîyê civatî de faal êy, xerç kenêy. Semedo ke no tewrî şopnenêy pereyê înan çînê an zî tayn o, ney ney tewrî şopnenêy. Kişta bînî de tewra lobîtîyî ya rayîreke bîn o. Tîya de armanc îmaj viraştiş, bi rayîra medya û girseyî sazgerîyan aşt û naştakerdiş o. Zafêreya no tewrî bi şîrketêy profesyonel danê viraştiş ke kar hewna zêd bibo waşteyê xo bê problem bidê civat û netewan o.
Têkiliya polîtîka
Kapîtalîzmî hinî kerdo ke baskê karmend û heme xebatkaran girêdayê xo kerdo. Sîyasetî de têkilîya lobîkar û sîyasetî hewna zaf o. Têkilîya înan a bi yew kiştî nîyo. Wirdin kiştî zî jûbînan tatmîn kenêy. Lobîtîya ke qanûnan destê xo de aşt û naşt keno, bi têkilîya lobîkaran sîyaseta xo bi sîyasetmedaran de têkilîyî hîra keno û semedo ke polîtîka xo hewna hîra bikero û bikero piratîkî zî sazgerî, komel û dezgeyê bînan ser de bandora xo ronenêy û goreya armanca xo çîyan manîpule bikerêy ra heme kiştan ra xebatêy xo kenêy. Qet nêwazenêy ke xebata înan raştê sekteyî bêro. Lênuştê înan de her tim qezençkerdiş û kar esto.
Rayvistiş an zî lobîyeke de amûrêy ke estê ra zêd zafbîyişê endamê ci, rayeştoxêy ci, pereyê ci û pratîka raybertîya ci yo. Çiqas pratîk virajyayo se hintayê averaşîyiş esto. Ney semedî ra zî Wahîngton her tim lobîkaran her tim endamê konrey kan û birokratêy teqawit bîyo ra virazeno.
Raybazêy lobîyan
Lobîy û amûrêy ci ke zextan kenêy ke kar bibo, goreya çimeynîyê destê înan de heme tewr çalakîyan kenêy. Pereyî ra heta geşî merdim şikyeno lîsteyeke derg bivirazo. Her tim lobîyan waştêy ke zaf qezenç bikê ra sîyasetmerdaran de rî bî rî qise kenêy ra ey bi telefon an zî nameyan têkilîya xo ronenê mecbûrêy ke komîsyonan û koman zaf bi dîqet bişopnê yo. Herî weş û kilm bi kombîyayişan yenêy têhet, hînî kerdêy ke zereyê maşineyan, eywanan, jîmnastîkan û zaf cayêy wina de zî xo rê amûreke virazenêy. Zafêrey wazenêy ke bi plan û saetan kar bikerêy. Tabî goreya lobîkaran hobîy ke cuyayişê xo û prestîja ke tede yê amûrêy înan bedilyenêy.Lobîy bi menfaatî ser de ronîyay ra karê xo bi raybazên serraştkerdişan zî romenêy. La zey sîyasetmedaran nêşkenêy nuşteyê dergan mecbûrî biwanêy. Her tim wazenêy ke rayîra kilmî ra zaf kar bidestan tepêşê.
Bi peran zî kar kenêy
Hetê bînî ra tikey lobîy estêy bi destêy sîyasetmedaran yenêy awankerdiş û goreya fikrê xo lobîya xo û sîyaseta xo pîya danêy meşnayişî. Esasî de lobîyê winayin partîyî payan ser de bidê vindertişî ra kar kenêy la nêwazenêy ke şarîy raşte raşt bi kerdişêy înan bihesyê û zey lingeke partîyî karê şaran vînenêy.
Têkilîya medya lobî û lobîkarî
Her lobîkar wazeno ke medyayî hintayê ke şikyeno bikar bîyaro. Herî zaf zî cenî û gedeyan karnenêy. Zey amûrê reklamî zaf karêy xo de şuxunenêy. Bi se serrano ke no hal hinî ameyo. Serrêy peynî de bi giranî polîtîkayê gemarin ê polîtîkayî zî lobîkarîy kar kenêy û medyayî de semedê polîtîka sîyasetmedarn bi ser bikûro pîya kar kenêy. Karê ke kenêy çewt bibo se zî bi rayîra medyayî wazenêy zey ra şo bidê şaran.Tenê medya nê, kampanyaya, koalîsyonêy girdan têkilî bi şarî de ronenêy ke hewna zêd pereyan qezenç bikerêy. Semedê înan fikir û zikirê sîyasetî muhîm nîyo. Kamcin sîyaset bêro sere xo zey înan bimojnê ra kunê têgeyrayişan mîyan.
Dinyaye de lobîy ke bi bandorî
Dinyayî de zey; Îtalya Qijkek, Polonya Qijkek, Taxa Çînî, Gettoya Yahûdîya û zey nînan zaf zaf êy. Bandora xo zafêreya dinyayî ser de kenêy.Tewrêy lobîyê bînan; Lobîya tirk, yunan, ermenî, ereb, japon, îsraîl merdim şikyenêy bi name bikerêy. Her yew lobî zey taşeronî dewletêy bînan de buroyê xo akerdêy û karê xo pêk anêy.Eyseno ke semedê hewna bi hêz û serkewte bibêy û zêd pereyan qezenç bikerêy çi kar bêro înan ver se nêvanê nê. Zey verg kûzeyê mird nêbenê çiçî yeno înan ver danê mîyan ke zêd pereyan qezenç bikerêy. Yanê tabîra ci caîz bo se, zafêr bi qanûn kar kenêy bieysê zî, ruhê zafêran da ruhê mafyatî kemî nêbeno. Çîyeke bîn zî teberê welatî de zey bi nameyê ‘karşonena’ zî yeno vînayiş û bi qanûn ney karî kenêy. No tewr lobîy têkilîya înan zafêr bi partîyan de estêy ra dewleta ke tedeyê amayiş û şîyişê înan şopnenêy. Têkilîya nînan ya bi kesan û komelyan zafêr bi komîsyon girotî beno.
Her çiqas lobîy girêdayê polîtîkan û sîyasetmedaran bibê zî lazimo ke mazlûmîy xebatêy xo goreya paratîgmayê şaran û bi taybet zî goreya fikrê Rayverê Şarê Kurd Abdullah Ocalanî rayîra biberêy ke şarêy dinyayî bê lobî, bê menfeat û bê jan û kulê cuyayişî, cuyayişeke neweyî ser de xeteke xizmeta newe bêro awankerdiş û şaran dinyayeke bi aram de ekolojîk bidê cuyayiş o.
NAVENDA XEBERAN