Tirkîye de girotxaney açarnîyayî şert û mercanê derbeya 12ê Îlonî. Bi îlankerdişê OHALî ra pîya pêrokîn girotxaneyan de binlingkerdişê heqan, îşkence û tehdîdî her ke şinê benê vêşêr. Endî girotxaneyan de temînatê weşîya tepişteyan nêmendo. Tewr peynî de vejya teber ke Girotxaneyê Riha de tepişteyî raştê îşkenceyanê wehşî ameyê. Girotxane ra bi seyan serpirodayişê îşkence resyay Komeleya Heqê Merdiman. 

Tepişteyê bi nameyê Cemal Işik da zonayen ke, o verîya wexteke bi rayanê qanûnî şîyo Sûriye û hêrîşeke DAIŞî de çim û goşê xo ra bîyo dirbetin. Işikî dîyar kerd ke, bado ke o ageyrayişê Tirkîye zî, 15ê Tebaxe 2016î de netîceyê sereştişê keyeyan de ameyo binçim girewtiş û dima ra zî tepêşîyayo. 


Bi zorî îmzekerdişê îfade

Cemal Işik ke wextê binçim girewtişî de raştê pirodayiş, heqaret û îşkence ameyo zewbîn enê detayan da: “Mi ra wazîya ke ez îfadeyê ke hadre kerdîye îmze bikera.” Rîwalo ke Işikî îfade îmze nêkerdo, 19 rojan raştê îşkenceyê zey virankerdişî, derbkerdişê cayê zayendî, cop vistişê ci, ceyrandayişî, tehdîdanê merdişî ûsb. ameyo.   

Goreyê vatenanê tepişte Cemal Işikî, wexto ke o raştê nê îşkenceyan ameyo doxtorî zî bîye şahîd. Işikî da zonayen ke wextê îşkenceyî de o xêlê reyî ser xo ra şîyo (xeriqîyayeyo) û wexto ke ameyo xo ser, îşkence cayo ke mend ra dewam kerdo. Enê pêrokîn îşkenceyê ‘Şaxa Têkoşîna bi Terorê’ yê Serêkanîya Riha de qewimyayê. 


Ekîbê teybet yê Riha

Tepişteyekê bîn yê girotxaneyê Riha Farûk Baygûtî zî ciresna ke o 13ê Sibata 2016î de ameyo binçim girewtiş û berdîyayo Midurîyetê Polîsan ê Kanîya Xezalan. 

Baygûtî behsa ekîbeke ke vatîyo “Ma polîs ê” keno û wina vano: “Polîsan vatî ‘çîyo ke ma bikerê çinyo’ û ma berdî ‘Şaxa TEM’ yê Riha. Tîya de ma pey ra kelepçe kerdî û çimê ma girêday. 5-6 kesan vatî 

‘ma polîs ê, ekîbeke ke bi teybet ameya wezîfedarkerdişî.’ Kincê (çina) ma pêrokîn vetî, ma kerdî virtûviran,  îşkence û heqaretê ma kerdî. No halî rojeke dewam kerd. Peynî de keseko ke ma pê hesîyayî polîs o, va ez pawitox a û waşt ke ma îfadeyan qebûl bikerê.”


‘Bi pense dindanê mi antî’

Yûsûf Çetîn o ke ciresna ke o 27ê Tîrmeh de Kanîya Xezalan de ameyo binçim girewten zî, nuşto ke cendirmeyan wexto ke ey berd Qereqolê Cendirmeyan ê Kanîya Xezalan, wesayîta zirxî de raştê îşkence ameyo. Çetînî da zonayen ke, dima ra polîsê sivîl ke şîye qereqolê cendirmeyan, înan hona vêşêr îşkenceyê giran kerdo. Polîsan bi penseyan dindanê Çetînî antîye, tifing nayo serreyê ci, heqaretî ra pîya ey tehdît kerdê. Bi no şiklî, bi zorî û îşkence ey rê îfade dayo îmzekerdiş. Çetînî aşkere kerd ke seba ke emrê ey werdîyo û hetê fizîkî werdîyo, rîwalê îşkenceyanê giran psîkolojîya ey xirab bîya û ey şoq ravêrnayo. 


‘Îşkenceyê muslumanîye’

Tepişteyekê bîn ke Şaxa TEMê Riha de raştê îşkenceyanê giran ameyo Alî Altûn o ke 10’ê Sibate de ameyo binçim girewtiş o. Şaxa TEMî de ci rê persîyayo ‘Ti ermenîyê ya zî misliman ê?’, û raştê îşkence ameyo. Na persî ra dima Altûnî viran kenê, çimanê ci gênê îşkence û heqaretê ci kenê. 

Tepişteyê bi nameyê Feyzûllah Kipçak ke 27ê Nîsane de Pirsûs de ameyo binçim girewten zî seba ke ser cenîyeke îfade bido raştê îşkence ameyo. Kipçakî da zonayen ke îşkence ra dima wexto ke ey hewaday nêweşxane, polîsan doxtoran zî tehdît kerdo û va, ‘wexto ke doxtorî ez dîya, vato mi çi dî ezo binusa. Polîsan doxtorî ant koşe û ey tehdît kerd.  

n DÎHABER/ENQERA