Kesê ke wextê 12ê êlule de raştê îşkenceyê Esat Oktayî ameybî, serrgêra 12ê êlule de qala îşkenceyê ê wextî kerdî. Nînan ra Osman Akdagî va ‘vera îşkenceyan de xoverdayîşê girdî estbî’ û wina dewam kerd: “Mîmarê xoverdayîşê ê wextî ewro Îmrali de xover dano. Ruhê xoverdayîşî yê donemî Îmrali de dewam keno.”
12ê êlula 1980î de derbeya leşkerî ameybî viraştene û bitaybetî Zîndanê Hûmara 5î yê Amedî de hewl dîyaybî şexsê hepsîyan de pêroyîya kurdan teslîm bigîrî. Bitaybetî Esat Oktayî bi îşkenceyê teberê merdimîye hepsîyan ser o zulmê ke nimuneyê înan qet nêameybî dîyayene, kerdêne. Vera zulmê winasîyan de xoverdayîşêko tarîxî ameybî nîşan dayene.
Kesê ke o wext raştê îşkenceyanê Oktayî ameybî, çîyê ke cuyayî ser o qisey kerdî. Osman Okayo ke o wext bi sucdarîya endamîya rêxistine ameybî tepiştene, va ‘ganî 12ê êlule sey rojêk nêro dîyayene’ û wina domna: “12ê êlule de pêroyîya Tirkîya de îşkenceyê sîstematîkî ameyî cuyayene. Mi her tewir îşkence dî. Ma seba ke nêro vîrî kerdene, hertim qala ê rojan kenî. Ewro zî sey ê rojan vêşanî û feqîrî estî. Ganî ma nînan orte ra wedarnî. O wext xoverdayîşêk ame cuyayene û ê xoverdayîşî îşkence wedarna.”
Yaşar Kirca zî o wext 16 serre bîyo û koguşê domanan yê Zîndanê Amedî de mendo. Kirca zî raştê îşkenceyanê tewir bi tewiran yeno. Kircayî wina va: “O wext ma koguşê domanan de mendênê û seba ke îşkenceyê ma bikerî, ma berdêne salonanê cîya-cîyayan. Ma o wext xoverdayîş şinasna. Hayrî û Mazlûman ma ser o tesîr kerdêne. Ma zî beşdarê înan bîyî. Seba ke ma beşdar bîyî, ma raştê îşkenceyanê sîstematîkan ameyî. Ez qet xo vîra nêkena, Esat Oktayî seba ke ma beşdarê xoverdayîşî nêbî ma tepîya erşawitî koguşê domanan, labelê dima ra tersa ke xoverdayîş mîyanê domanan de vila bibo, reyna ma aqitna. Esat Oktay xoverdayîş ra tera. Çîyê ke ewro yenî kerdene, nîşanê ma danî ke tarîtîya 12ê êlule dewam kena.”
Esat Oktayî çeneyê mi şikna
Osman Akdago 70 serre zî o wext 5 reyî keweno zindan. Akdag o wext ra nata pêro pîya 17 serrî zîndanan de maneno. Akdagî qisey kerd û bi no hawa qala ê rojan keno: “Zafaneyê emrê mi zîndanan de derbaz bi. Îşkenceyê ke mi Zîndanê Amedî de dîyî, mi cayêko bîn de nêdî. Eke merdim qala ê îşkenceyan bikero, merdim eşkeno kitab binuso. Ewro çimê mi de lensî estî û çeneyê ame şikitene. Esat Oktayî bi xo çeneyê mi şikna. Şopê îşkenceyê ê wextî hîna zî laşê mi de estî.”
O wext Amed de ewro zî Îmrali de xoverdayîş esto
Akdagî dewamê qiseykerdişê xo de va ‘tena îşkence nê, ma Zîndanê Amedî de xoverdayîş zî şinasna’ û wina domna: “Ma hertim qala îşkenceyî kerd û ma qala xoverdayîşî kêmî kerd. Vera ê îşkenceyan de xoverdayîşê girdî zî estbî. Ez wazena vaja ke mîmarê ê xoverdayîşî ewro Îmrali de xover dano. Heme cayê Tirkîya de îşkence estbi, labelê Amed de waştêne şexsê kadroyanê rayberan de tevgerê kurdan bipelçiqnî. Cok ra kadroyê rayberî bedelê girdî dayî. Ewro wazenî eynî çî Îmrali de bikerî. Aye roje Amed de ewro zî Îmrali de xoverdayîş esto. Ruhê xoverdayîşî yê donemî Îmrali de dewam keno.”
MA / ÊLIH