Ewro dîna de vêşiyê ceniyan, keye, kuçe, cayê karî de raştê şîdet yenê. Taynê ci, hetê fizîkî, taynê ci hetê psîkolojîk, ekonomîk û taynê ci zî hetê kiltûrî û sosyal.
Pêrokîn qanûn, hiqûq û polîtîkayê dewletan şîdeta verra ceniyan rewa vînenê, xeylê ci zî teşwîq kenê. Ewro şîddeta dewlete bi destê camêrdan zey jû kiltur her cayê weşiye de yena ramitene. Şîdet kiltûrê sîstemê modernîteyê kapîtalîst o. Şexs dê ceniyan de, pêrokîn hometî rê şîdet û kiltûrê tecawiz yeno ferz kerdin. Ebi no kiltûrî îradeyê civakî şikinenê û gênê bin bandorê xo. Serva hikumdariye şîdete ramenê û nayî ra piya heqê weşî destê ceniyan ra yeno giroten. No demî de çarçoveyê şîdet zaf biyo hera. Winî biyo ke, endî camêrdî heqê nefes girotin yê ceniyan zî gênê destê xo. Nayî ra verra şîdet hewldayen, xoverdayiş û tekoşînê ceniyan gune tenya ebi jû roze ra bi sînor nêmano, vilayê pêrokîn rozan bibo.
25'ê Mijdarî de sebi?
25ê Mîjdara 1960 de Komarê Domînîk de jû qeza qewimî. Eno qeza zêy qezayanê bînan nêbi. Esasî de, rejîmê dîktator û serdest Dominîk jû qetlîamê da gird viraşt, la zey qeza da musnayen. Verra ceniyan şîdete dewlet û yê camêrdan kamcî merhale de yo, eno qetlîamî rafîna ver çiman.
Komarê Domînîk de, herema Cîbas de hîrê wayê bi nameyê Patrîa, Mînerva û Marîa Teresa amey dinya. Nê wayan Hezîran'a 1960î de bi nameyê 'Clandestîna' jû hereketê ceniyan rona û verra dîktator Trûjîllo tekoşînê vilayê pêrokîn welatî kerdî. Wayê Mîrabellî raştê zorvajiyê giran yê rejîmî amey. Amey tepişten, îşkence û cezayê giran dî.La rexmê nê çiyan, Mîrabellan raya xo ra fek nêvirada û verra faşîzmî tekoşînê xo ramitî.
Nayî ra eskerê rejîmê dîktator 25'ê Mijdar 1960î de tecawizê hîrê wayan kerd û peycoy înan qetil kerd. La eno qetlîam zey 'qeza' day musnayen.
Welişnayişê jew dîktatorî
Badê qetilkerdişê Mîrabellan ceniyanê Komarê Domînîk ala tekoşînê înan dewr girot û peynîardişê rejîmê dîktatorî de rol girot. Kistena hîre wayanê Mîrabell ra dima şar ame ser xo û verra dîktatoriye vengê xo kerd berz. 6 asme ra tepiya bi hersê şariya peyniya dîktatoriya Turîjîllo ame. Mayê Mîrabellî rîwalê tekoşînê xo yê serva serbestî, heqê merdimî û heqê ceniyan pêrokîn dinya de amey silasnayen. Pêrokîn dinya înan silasna. Bî sembolê tekoşînê serbestiyê ceniyan.
Quwet û îradeyê ceniyan
1999 de, Jûbiyayena Mîletan 25'ê Mîjdare zey 'Roza Tekoşîne Verva Şîdeta ser Ceniyan yê Mavênê-netewî' qebûl kerd. Pêro dûgele ke azayê ci, ci ra wast ke serva nayê gurenayis biramerê. İstanik-sanika wayanê Mîrabellî verra dîktatoriye biyê omedê pêro ceniyan. Wayê Mîrabel rexmê şîdet, îşkence, tepiştiş û kiştiş reyna zî nêtersayî û peyniya rejîma jû dîktatorî ardî. Na nimûme zî quwet, îrade û cesaretê ceniyan pêrokîn dinya rê da musnayen.
NAVENDÊ XEBERAN