İngiltere eski Başbakanı Tony Blair, Irak işgalinde yapılan hatalardan ötürü özür diledi. Iraklılar ise "Özür yetmez savaş suçundan yargılanmalı" diyor.
Britanya’nın 2003’te Irak işgaline dahil olma sürecini soruşturan ve yedi yıldır beklenen Chilcot raporunun açıklanmasının ardından dönemin başbakanı Tony Blair ilk açıklamasını yaptı. Çarşamba akşamı CNN’e verdiği röportajda Blair, Irak lideri Saddam Hüseyin’in devrilmesinin başbakanlık görevinde bulunduğu 10 yılda verdiği 'en zor, en sancılı ve en önemli' karar olduğunu söyledi.
Pişmanım, özür dilerim
Irak’ı özgürleştirmek için işgale dahil olduklarını savunan Blair, diğer yandan bahane öne sürmeden bütün sorumluluğu üstlendiğini dile getirerek, 'herkesin düşündüğünden daha fazla keder ve pişmanlık hissettiğini' söyleyerek ve özür diledi. Blair, "Yanlış istihbarat nedeniyle özür dilerim. Ayrıca planlama konusunda ve rejimi devirdikten sonra neler yaşanacağını öngörmekteki hatalarımız konusunda da özür dilerim" dedi.
Saddam için özür dilemedi
"Soruşturma askeri harekatın son seçenek olmadığını iddia ediyor, ancak diğer yandan daha sonra gerekli olabileceğini de teslim ediyor. Bu bağlamda, o gün için bir erteleme seçeneğim yoktu" diyen Blair bu kararı algıladığı tehdit ve elde ettiği bilgiler üzerine yapılabilecek en doğru şey olduğuna inandığı için verdiğini ifade etti. Blair, dönemin Irak Devlet Başkanı Saddam Hüseyin'in devrilmesinden pişmanlık duymadığını da belirterek “Ancak Saddam'ın devrilmesi nedeniyle özür dilemekte zorlanıyorum. Bugün, 2015'te bile, Saddam'ın olmaması olmasından daha iyi" diye konuştu.
Rapor Çarşamba açıklandı
Britanya’da Tony Blair hükümetinin 2003’teki Irak işgali öncesi ve sonrası aldığı kararlara yönelik en kapsamlı soruşturmanın bulgularını içeren ve 7 yıldır beklenen "Chilcot raporu" Çarşamba günü açıklandı. Raporu hazırlayan soruşturma komisyonunun başkanı Sir John Chilcot, askeri harekatın son seçenek olmadığını ve yeterince soruşturmadan ve istihbarat zafiyetleriyle Irak işgaline dahil olunduğunu söyledi.
İstihbarat sorgulanmadı
Soruşturma komisyonun raporunda yer alan işgale dair bazı can alıcı bilgiler şu şekilde:
*İngiltere’nin Irak politikası kusurlu istihbarata dayalıydı. İstihbarat sorgulanmalıydı ancak bu yapılmadı.
*Irak o dönemde herhangi bir tehdit teşkil etmiyordu. Kesin bir şekilde ülkenin kitle imha silahlarının risk teşkil ettiği yönündeki hükmün de haklı bir gerekçesi yoktu.
*Dönemin Başbakanı Tony Blair’in, ‘Irak’ta işgal sonrası yaşanacak problemler önceden bilinemezdi’ şeklindeki savunması doğru değildi. Irak’ta iç savaş ve El Kaide’nin faaliyet gösterme riski olduğu yolunda uyarılar vardı.
*Blair, daha 28 Temmuz 2002’de dönemin ABD Başkanı George W Bush’a gönderdiği bir mektupta, ‘Ne olursa olsun, seninleyim’ yazdı.
*Blair, ABD’nin politikalarını etkileme yeteneğini abarttı.
*İngiltere Savunma Bakanlığı işgali aceleyle planladı ve oluşan güvenlik tehditleri karşısında yavaş reaksiyon gösterdi. Özellikle de çok sayıda askerin ölümüne neden olan el yapımı bombalar konusunda.
Ölen sivillerden bahseden yok
Diğer yandan Britanya basını ve kamuoyunda, işgalin ardından geçen 13 yılda harap olan ülke ve ölen onbinlerce sivilden ziyade, işgal sırasında yaşamını yitiren 179 Britanyalı askerin konuşulması da dikkat çekti.
Irak’ın işgaline Britanya’dan 46 bin asker katılmıştı.
UCM raporu inceleyecek
Savaş suçlarına bakan Uluslararası Ceza Mahkemesi raporda adı geçenlere dönük soruşturma açılıp açılamayacağını tespit etmek için raporu inceleyeceğini açıklamıştı. Irak’ta ölen 29 askerin avukatları da, raporun dönemin hükümeti aleyhine dava açılmasına zemin hazırlayabileceğini söyledi. Ülkede daha önce de Irak işgali üzerine hazırlanan raporlarda, istihbarat hatalarına dikkat çekilmiş, ancak hükümet doğrudan itham edilmemişti.
'Blair terörist'
Raporun yayımlanması sonrası Irak'ta hayatını yitiren İngiliz askerlerinin aileleri de bir basın açıklaması yaptı. Hayatını kaybeden askerlerden birinin ablası "raporun, dünyanın bilmesi gereken tek bir terörist olduğunu ve onun da Blair olduğunu gösterdiğini" söyledi.
Cameron: Ders çıkarmalıyız
İngiltere Başbakanı Cameron da Chilcot raporundan dersler çıkarılması gerektiğini kaydetti. Raporun parlamentoya bir özetini sunan Cameron, Cameron, "Zamanı geri alamayız ancak dersler çıkarılmasını sağlayabiliriz' şeklinde konuştu.
Iraklılar: Blair yargılanmalı
AP haber ajansına konuşan Iraklılar ise rapor sonucunun kendilerini tatmin etmediğini söyledi. Bağdat'ta haber ajansına konuşan Ali el Saraji, Tony Blair'in raporda savaş suçundan yargılanması gerektiğinin belirtilmemesi nedeniyle sonucu tatmin edici bulmadıklarını ifade etti. El Saraji, 'Blair, ьlkemizi yıktı ve Irak Savaşı'nda yaptıkları nedeniyle savaş suçundan yargılanmalı' şeklinde konuştu. Gazeteci Juma el Kurayşi de Irak Savaşı'nda yer alan, İngiltere ya da diğerleri, herkesin mahkum edilmesi gerektiğini ifade etti.
Ne olmuştu?
20 Mart 2003'te ABD ve İngiltere öncülüğünde oluşturulmuş Çokuluslu Koalisyon Kuvvetlerinin bir askeri harekatla Irak'a girmesiyle başladı. İşgal Koalisyon ülkelerince 'Irak'ı Özgürleştirme Operasyonu' olarak adlandırılıyordu. İşgalin ardından ülkede gerek muhalefet, gerekse de iktidardaki İşçi Partisi’nden bazı vekiller, işgale katılım sürecinin soruşturulmasını talep etmişti. Blair 2007’de başbakanlığı bırakmış, halefi Gordon Brown da Haziran 2009’da Chilcot başkanlığında beş kişilik bir soruşturma komisyonu oluşturmuştu. 2001-2009 yılları arasındaki olayları inceleyen komisyona; Blair, Brown ve bazı eski bakanlar ile dönemin üst düzey askeri ve istihbarat yetkilileri dahil 150’den fazla kişi ifade verdi. 150 binden fazla resmi belge de incelendi. Bir sene sürmesi planlanan soruşturmanın tamamlanması 7 yıl aldı. Bu sürede komisyon üyelerinden biri vefat etti.
Irak özgürleşmedi, bölündü
İşgal sonrası ise Irak, iç çatışmanın merkezi haline geldi. Irak hükümetinin mezhepçi ve ayrımcı uygulamaları da DAİŞ ve Kaide gibi radikal dinci örgütlerin ülkede güçlenmesine neden oldu. Şu anda Irak’ta gün yok ki bombalar patlamasın. En son afre gününde DAİŞ’in yaptığı bombalı saldırıda 250 kişi hayatını yitirdi. Ülkedeki yas halen devam ediyor.
HABER MERKEZİ