Saygı duruşu için fezleke

• HDP İstanbul Milletvekili Züleyha Gülüm hakkında bir dakikalık saygı duruşuna katıldığı için fezleke hazırlandı. Milletvekilliği sona eren üç isimle birlikte toplam 59 HDP'li milletvekili hakkında 955 fezleke hazırlandı.

Meclis’e sunulan 33 fezlekeden biri Halkların Demokratik Partisi (HDP) İstanbul Milletvekili Züleyha Gülüm hakkında idi. 29 Aralık 2019 tarihinde partisinin Kocaeli İl Örgütü’nün 3. Olağan Kongresi’ne katılan Gülüm’ün, kongre programı kapsamında yapılan ve fezleke gerekçesi olan bir dakikalık saygı duruşu suç olarak gösterildi. Kongredeki “Programımıza başlamadan önce devrim ve demokrasi mücadelesinde yitirdiklerimiz anısına bir dakikalık saygı duruşunda bulunmak istiyoruz. Anıları mücadelemizde yaşayacak” ifadeleri fezlekede “örgüt propagandası” olarak değerlendirildi. 

HDP hakkında 955 fezleke

Meclis Anayasa ve Adalet Karma Komisyonu’na, 195 milletvekili hakkında bin 336 dokunulmazlık dosyası sevk edildi. Devletin ajansı Anadolu Ajansı’nın haberine göre; sevk edilen fezlekelerden  252'si 26. Yasama Dönemi'nden devralındı. Dosyalardan 69'u ise çeşitli nedenlerle iade edildi. En fazla HDP ve CHP milletvekilleri hakkında fezleke bulunuyor. HDP'li üçü milletvekilliği sona eren toplam 59 milletvekilinin 955, CHP'li 97 milletvekilinin ise 245 fezlekesi bulunuyor. Ayrıca Türkiye İşçi Partisi’nden (TİP) iki milletvekilinin 9, Demokratik Bölgeler Partisi’nden (DBP) bir milletvekilinin 54 fezlekesi bulunuyor.

Süreç nasıl işliyor?

Hakkında suç isnadı bulunan milletvekillerinin dokunulmazlığının kaldırılıp kaldırılmamasına ilişkin talepler, Adalet Bakanlığı’na sunuluyor. Bakanlık, talebi gerekçeli bir yazıyla Cumhurbaşkanlığı’na, Cumhurbaşkanlığı ise Meclis Başkanlığı’na iletiyor. Gelen fezlekelerin gündeme alınmasındaki süreç, İçtüzüğe göre işliyor. Milletvekili dokunulmazlığı, İçtüzüğün "Yasama Dokunulmazlığı ve Üyeliğin Düşmesi" başlıklı dokuzuncu kısmının "yasama dokunulmazlığı" alt başlıklı birinci bölümünde düzenleniyor.

Bir milletvekilinin dokunulmazlığının kaldırılması hakkındaki istemler, Meclis Başkanlığınca "Gelen Kağıtlar" listesinde yayınlanarak Anayasa ve Adalet Komisyonu Üyelerinden Kurulu Karma Komisyona havale ediliyor.

Söz konusu fezleke ile Meclis'teki mevcut fezlekeler, sevk edildikleri Karma Komisyonda bekletilebiliyor ya da komisyonda gündeme alınabiliyor. Fezlekelerin gündeme alınması halinde süreç başlıyor. Karma Komisyon toplanıyor ve hangi fezlekeye ait dosyayı değerlendireceğine karar veriyor.

Hazırlık Komisyonu kuruluyor

Hazırlık Komisyonu, kurulduğu andan itibaren en geç bir ay içinde dosyayı inceleyerek raporunu hazırlıyor. Bu komisyon bütün kağıtları inceleyip gerekirse o milletvekilini dinliyor, ancak tanık dinleyemiyor.

Hazırlık Komisyonu, yasama dokunulmazlığının kaldırılması yönünde karar alırsa dosya Karma Komisyona havale ediliyor. Karma Komisyon da bir ay içinde Hazırlık Komisyonu raporunu ve eklerini görüşerek sonuçlandırıyor.

Karma Komisyon, dokunulmazlığın kaldırılmasına veya kovuşturmanın milletvekilliği sıfatının sona ermesine kadar ertelenmesine karar veriyor.

Karma Komisyon kovuşturmanın ertelenmesini kararlaştırmışsa bu yöndeki raporu Genel Kurul’da okunarak bilgiye sunuluyor. Bu rapora milletvekilleri tarafından 10 gün içinde itiraz edilmezse kesinleşiyor, itiraz edilmesi halinde ise rapor Genel Kurul gündemine alınıyor. İtiraz edilmeyen dosyalar Cumhurbaşkanlığı’na gönderiliyor.

Dokunulmazlığın kaldırılması yönündeki Karma Komisyon raporları, doğrudan Genel Kurul gündemine giriyor. Genel Kurul, raporu kabul ederek dokunulmazlığın kaldırılmasını kararlaştırabileceği gibi, raporu reddederek yargılamanın dönem sonuna ertelenmesine de karar verebiliyor.

Kovuşturma ertelenmiş ve bu karar Genel Kurul’ca kaldırılmamış ise dönem yenilenmiş olsa bile milletvekilliği sıfatı devam ettiği sürece ilgili hakkında kovuşturma yapılamıyor.

Genel Kurul aşaması

Milletvekillerine dağıtılan Karma Komisyon raporu, Genel Kurul’da okunarak görüşülüyor. Biri lehte diğeri de aleyhte olmak üzere, iki milletvekili rapor üzerinde konuşma yapıyor.

Fezlekesi olan milletvekili isterse Hazırlık Komisyonu’nda, Karma Komisyon’da veya Genel Kurul’da kendi savunmasını yapabiliyor ya da başka bir milletvekili arkadaşına savunma yapması için bu hakkını verebiliyor. 

Söz ve savunma talebi yoksa görüşmeler tamamlanıyor. Daha sonra Karma Komisyon’un yasama dokunulmazlığının kaldırılmasına dair raporu oylamaya sunuluyor. Genel uygulamaya göre açık oylama yapılıyor. Genel Kurul’da dokunulmazlıkların kaldırılmasına ilişkin oylamada, karar yeter sayısı (151) yeterli oluyor.

Her dosya için ayrı oylama

Genel Kurul’daki oylamada, her milletvekili ve fezleke için ayrı oylama yapılıyor. Bir milletvekili hakkında iki dosya varsa iki dosya ayrı ayrı oylanıp karara bağlanıyor. Dokunulmazlık hangi dosya hakkında kaldırıldıysa yalnızca o fezleke hakkında yargılama yapılabiliyor. Milletvekilinin dönem sonuna bırakılan dosyası hakkındaki dokunulmazlığı devam ediyor.

Genel Kurul kararından sonra milletvekilinin dokunulmazlığı, söz konusu dosya için kaldırılmış oluyor.

Meclis Başkanlığı, dosyayı Cumhurbaşkanlığı aracılığıyla Adalet Bakanlığı’na gönderiyor. Bakanlık da dokunulmazlığı kaldırılan milletvekili hakkında gereğinin yapılması için dosyası ilgili savcılığa havale ediyor.

Savcılık da dosyanın ulaşmasının ardından soruşturmaya kaldığı yerden devam ediyor, söz konusu milletvekilini tutuklanması talebiyle mahkemeye de sevk edebiliyor ya da tutuksuz olarak yargılanmasına da devam edebiliyor.

Dokunulmazlıktan sonra vekillik

Bir milletvekilinin dokunulmazlığının kalkmasıyla milletvekilliği düşmüyor, devam ediyor. Milletvekili maaşını alıyor ve diğer sosyal haklarından yararlanıyor. Tutuklanmamışsa Meclis’e gelerek yasama çalışmalarına da katılabiliyor. Milletvekili hakkındaki ceza kesinleştikten sonra Genel Kurulda okunuyor ve o zaman milletvekilliği düşürülüyor.

Milletvekilinin yasama dokunulmazlığının kaldırılmasına veya milletvekilliğinin düşmesine karar verilmesi halinde, Genel Kurul kararının alındığı tarihten itibaren 7 gün içinde ilgili milletvekili veya bir diğer milletvekili, kararın Anayasa’ya, kanuna veya İçtüzüğe aykırılığı iddiasıyla iptal için Anayasa Mahkemesi’ne başvurabiliyor. Anayasa Mahkemesi, iptal istemini 15 gün içinde kesin karara bağlıyor.  ANKARA