Zargotina Kurdên Serhedê- Kilam û Destanên Epîk ên Dîrokî, Mêrxasî û Serhildanan” adlı, yazar ve araştırmacı Mehmet Gültekin tarafından hazırlanan kitap, Avesta Yayınları’ndan çıktı. Kitapta 110 kilam ve “Serhad bölgesi tarihi, kahramanlık ve başkaldırıları ve epik destanları” başlıklı bir uzun araştırma yazısı var. Birçok yönüyle ele alınması gereken kitapta ilk vurgulanması gereken, Kürtçe sözlü edebiyatın köklü bir geçmişe sahip olduğu gerçeğidir. Kürtlerin kahramanlık, savaş, aşk ve başka olayları konu edinen zengin bir kilam ve epik destan geleneği var. Kitaptaki kilam ve epik destanlar, Kürt tarihindeki birçok olayın, tarihsel kişiliklerin, halk kahramanlarının, toplumsal ideallerin, milli karakter özelliklerinin, değer yargılarının ve sosyal yaşamın şiirsel bir dille yansımalarıdır. Kitabın oldukça zengin, tarihi, ayrıntılı ve renkli bir içeriği bulunmaktadır. Kürtler çeşitli nedenlerden dolayı sözlü tarih ve edebiyatla kendilerini ifadeye kavuşturmuşlar. Çünkü yazılı çalışmalar konusunda Kürtler kendilerini ifade edecek ortamı bir türlü bulamamışlar. Yasaklardan dolayı, sıkıntıları aşmanın yolu olarak sözlü kültür ve edebiyat devreye girmektedir. Daha çok, var olan imha ve inkara karşı bir savunma işlevini görmektedir. Bu anlamıyla toplumsal tarihimizde önemli bir rol oynadığını belirtebiliriz. Yine toplumsal hafızanın önemli bir işlevi söz konusudur. Çünkü yok olmaya karşı bir yöntem olarak bir karşı-direnç olarak devreye girmektedir. Yaşanılan birçok olay ve olgunun unutulmaması noktasında önemli bir işlev görmektedir. Yaşanılan her şey adeta hafızaya kaydedilmekte ve korunmaktadır. Bu anlamıyla dengbêjlerin Kürt ulusal hafızasındaki rollerini yüzyıllar boyunca oynadıklarını kitapla anlamaktayız. Dengbêjler gece gündüz bu hafızayı canlı tutmak için kilamlar okumuşlar ve hiç yorulmamışlar. Bu yorulmama gerçeği şunu doğurmuştur: Dengbêjler Kürt kültürünün kaybolmasını önlemiş ve kilamları kendisinin ve toplumun hafızasında yaşatarak bugünlere gelmelerini sağlamıştır.
Yüzyıllarca devam eden dengbêjlik geleneği sayesinde Kürt kültürü, Kürt edebiyatı ve Kürt dili bugün yaşıyor. Bugüne kadar bu anlamda mücadele eden bu kültür ve edebiyat savaşçılarından çok azı hayatta kaldı. Hepsi büyük bir mücadele ve direniş yaşamından sonra vefat ettiler. Bu kitap çalışması aynı zamanda onları anma ve yad etme çalışması olarak da ele alınabilir.
NİHAT GÜLTEKİN
