Mîyanê nê pelxaçe de qarmeyê goştî dekerdê mîyan eynî wextî de zî mîyanê nê pelxaçe de yew pere dekerdê mîyan hînê wextî werdişê pelxaçi de nê pere qismetê kamî bîynê. Pîroz kerdişê nê sernewî de tewr muhîmî zî şewa sernewayê de yew zama û yew veyveke xo xemilnanê her keye gêyranê veyveko zamayî kay kerdê û wayîrê keyî ra şîrane waştê û nê şîrane zî bastêx, sinciqî, kesme û qarmeyê goştî waştê. Wexto ke zama û veyveke kay kerde nê esna de zafî kesan gala veyveke kerdê waştê ke rîyê veyveke biveynê tabî zamay zî seba pawitişê weyveke ra tedarikeya xo kerde û daîmî destê zamayî de çiweyê ey hedre bi û kamî gala veyveke bikerdê se zamayî hema çiweyê xo veşênanê û veyveke pawitê.
Sewbîna tewir zî êreya yanî şande yew keye de kom bîynê şano kay kerdê. Mesela bi nimune kaykerdişê şanoyî sînorê hêgayî kay kerdê û nê kaykerdişî de di kesan kay kerdê eynî wextî de nê di kesan her go yew kesî yew gede yan zî ciwan wegrotê maneyê xo û yew kes zî destê û lingê ey girêdanê kerdê sînor. Wexto ke nê di kesan semeda sînorî şer kerdê palasqa reyde danê yewbînan ra esil darbî zî ayê ke wegrotî darbî înan werdê û sînor zî orte de kay kerdê.
Welhesil nê tewir şanoyî zaf bî. Ewro zî hînê kura beno se nê tewr kulturê kurdan yeno vîrêkerdiş. Mesela roşanan de hedreyî ya roşanî de pewtişê werî de kilîncey, patîla, zarbetî, pewtê seba hedreyî ya bimbarik kerdişê roşanî ra. Enka zî nê pewtişê kulturê werî hîdê hîdê yeno vîrê kerdişî. Wextê veyveyan de bi tewir tewir kaykerdiş bîynê enka zî nê kaykerdişê veyvî ra bi tena kaykerdişê govende û kay kerdişê kayê qilance mendo. Halbûkî vere coyî zaf qeydeyê kay kerdişî bîynê. Mesela nê kay kerdişanê veyvî ra kayê tirsî hema hema nêmendo.
Kayê nê tirsi zî di kesan weniştê estore û estore xardanê estore sero şer kerdê. Enka zî veradê kayê tirsi hînê veyveyê verênî nêmendî û enka hema hema heme kes salonan de veyve kenê. Mesela kulturê kurdan de en muhîm çîyî zî estonekî, meseleye dergi bîynê. Wexto ke hema telewîzyonî çinî bî. Dewan de her şewe yew keye de kom bîynê û merdimê verêna meseleyî û estonekî vatê heme kesî zî nê estonekî bi zerrî û keyfê coşî ra goştaritê. Hînê kura bîynê se her kesi nê meseleyi û estonekî ezber kerdê. Ewro zî vera de ezberkerdişê nê meseleyan mêrdimê verînî û kalî zî nê meseleyi û estonekî xo vîrî kerdî. Hînê vera de ewro dewan de yew keye de kombîyîş yewer nêşanê yewbînan ra meymaney. Enka zî herûn da meseleyan û estonekan de her kes her şew dîzîyan temaşe kenê û nê dîzîyan ezber kenê. En muhîm kultur zî ziwano, hînê kura beno se zî nê ziwan zî hînê beno vîrê kerdiş. Dewan de verê coy yewerî tirkî nêzananê û enka zî heme kes tirkî qalî qisey kenê.
Bi taybetî gedeyî, domanî ziwanê maya xora hînê durî manenê. En çîyo ecêb zî mayî dayikî gedeyanê xo de tirkî qalî kenê. Çi wext ez şêyro dewe û wexto ke ez gedeyan reyde qalî kena gedeyî zî bi rewşa israrî ra ziwanê tirkî ra cewab danê. Bi verênî ra asîmîlasyon keyê ma do û adir keyê ma de veşeno. Asîmîlasyono dîyin zî dibistanon do. Dibistanî zî keyê ma veşnenê û ma zî bi rewşa zerrî ra nê asîmîlasyonê dibistanan ra hes kenê. No warî de heyana kurdî xoserîya xo îlan nêkerê se û her dem qirkerdişê ziwanî û kulturî dewam keno. Ganî no warî de verê verkan verê coy hedreyî ya û rêxistinîya bingeyî ya xoserîya demokratîkî bivirazî yo.
Eke no warî de heme kes bi rewşa zerrî ra xebata rêxistinî bikero se, xoserî hîna leze bena. Ewta de mesela her kes bi rewşa zerrî ra xebata rêxistinî nêkeno. Komelî, sazîyê partîyê legali hema zî bi zîhnîyetê îxtîdarî ra hareket kenê. Eke no warî de her hes bi rewşa duristî û axlaqî ra hareket bikero se, o wext heme çî bi rewşa asanî ra hedre beno.
ZAZA CEBELÎ