15’î Sibatî 1999 a roja tari hefsê Amed ey tîpa E de senîn ravêrt e, ma wazen zey vacyayişê  vîstanike bi kilmki şîma dir bare biker, vatî: “Goştarvanê erciyayêy, şan ra nata rayverê şarê kurdî ra xebere agahi nêyena girewtişî. Heme ciyarayişi bê encam mendî. Kes nêzan o, kam ca de yo, hal û hewalê ci, seninî o.”

 Nûçevaney medya T.V. bi na xebere dir. Seke awka giryayî girewteya ser de bigelib yo. Her kes cay xo de cemidîyab û mendib. Xem û Xeyalî, şik û  guman ey xofdarî ro werbîyni qelibîyayn, xominîyke bê fayda viraştîn mîyanê mezgê serrey rewteyanê azadi de. “Gelo no beno ke.....” na rista ya persayişi nîmecet mendin. Kes nêheşkayne ya zi nê eftarayn rista temam biker ê. Kezebî bi adirek har veyşayn û miyanê donê xo de qîjilyayn e.

Jan û  decê kezeb e, ezmanê vekî zîwa kerdîn, ey bê çekû, bê sewt û bê hilm verdayne. Girewteya ay şewe janê zerre, sojîyayişê kezebe, xem û xeyalanê xo ver, hewn nêkewt çimanê îna. Heya verê şefeqî xo mîyanê nay xeyalan de siba ro îna hame.

Bi sewtê ambazê newbedar ey “ambazno roj baş” î dır. Kêlek (gamek) bo zî waştên ke xem û xeyalên ê şanîna ra dûr, seke cîyke nêşinawif bî dest bî cayinê roje bikerê la raşti meyydan nê dayn xeyala. Her kesi liheyf û betanîy xo ser ra virvirnay kişte wa, pil da xo taykine kincê xo dayne xo ra, taykine zî şîn ra kîncê xo nêvetibî, bi lez û bez dakewti aşxane.Ambazek dest eşt qomandeyey televîzyonî, televîzyon a kerd. Bi dîmeno ewilin ra seke berê qiyamete aker o. Çimkî dîmeno ewilin jo teyere yo sipey balafirgeh de bi, nûçevane  vatîn: “Rayverî Şarê Kurd destî siba ver de bi no teyere ardo Tirkîye.” 

Bi ay dîmen û ay nûçe ye ra begzê ambazan bedilya. Fedi xo pışt awir ê çiman wa, ambazan awirê xo werbîyna ra dayn kista wa û seba awiranê xo werbîynî ra binimnê serrey xo ro ver tewênayne. Awirê çiman de vengîyêke û mîyanê a vengîye de hêrs, heyf, nefret û hestê ambaztîya kemîy pêl dayne. Her mîlîtan ey PKK’yî xo gunehkar vînayn, ro reye û rêbaza geyray ke, do xo sen îna gunahkarî ra. Bixelisno. Mîyanê çar dêsanê hefsî de bê derfetî, bê çaretîy welidnayne heş û zerrey merdiman de. 

Ay bê derfetîy, dêsê hefsî  merdimî sero antîn pêser, ca ro merdimiy teng kerdîn û bêhêvî bîyn cehnemê merdimî. Ambazê nobedarî siba ra arayî hedre kerde bî la tu kesi awir nedayn werdiş û bi wer ra eleqadar nêbiyn. Nobedar mecbûr mend ke werî masa sera kom bîkero û hortera wedar o. Çimkî kesî o taqet xo de nêdiyne ke nan berzo fekê xo bicawo. Her kes werdxane ra dûr şîyn e.

Tayine heş de zey seyrabûran paştey xo dabî dês tillûz dabî û serre eştib xo ver, tayine zi reyey rakewtxane girotîn û ancîyayne ser ê cay xo ro cay nimitşê hesranê çimanê xo geyrayn. Joy bi joy bîynî dir qisey nêkerd în.çimki çekû yey qisey kerdişî nêmendibî. Esil raştî kesi a wêrekî  xo dir. Nêvîynayne ke mijare ser o qisey bikero. La qey do bivatin çi? Teyna kemiyaAmboztîyey xo û şermayişê hemverê rayverê xo fikiriyayn û nayzî bi dayişê rexnedane nêhameyn ravêrnayiş. Îna weterîy çîy lazim bi. No zî serrey zehfê ambazan de zelal bî...! O roce, tu kesî xêrcê aw û çixara ne çîyke werd nê zi şimit. Xo ra nay cîy nêhameyn vîrê tu kesî. Esil ambazan ê guredaran seba ke kes zerar nêdo xo nêsojnê tedbîyrî girotin. La rayna zi xosotişîy virazîyay. Esil seba ke rayver Apoy çalakîyey xosotişî qedexe kerd bî zehfê ambazan nêwaştîn ke vatişê rayvertî rê bê hurmetî bikerê. na xo kes nê heşkayn vernî ro çalekî ya nê fedayitî bigêro.

Rojêy dîyine rayevertîy zîndane, seba qeydey çalakîya pîştnîyar girotîy. Hema hema ambaza pêyrûne ze ke yew fek bibî çalekîyêy roci yey mergî waşt û biryar zi o awa hame girewtiş. Na rey dewr hameb gelo do çend embazê bêrê weçînayiş, do kamcoy ambazî bêrê weçîyayiş? Çimkî  bî  seyan ambazan xo pêşnîyar kerdibî. Ancax 15 - 20 kes bihameyn weçînayiş la belê waştoxiy zehf bî.

Zehfê ambazan na çalekî  zey fersendêke tarixi dîyne. Waştên ke waştîn ke bî no fersendo tarixiy tay bo zî tayke deynê xo ey ambaztîya kemî bidê. Waştişêke bîyn zî bibê ambazê “Newlîyan”. Seba milîtanêke Apo yî, no fersendek bê hempa bi. Çimkî merdimî xo bin  verîşti “Newliyan” de hîs kerdîn. Seda ke eynî zîndan, eynî ca de zey şagirdanê îna cuyayne. Seka ganê “Newlîya” xo bipêşo çarmedorê ina ra. Heyna hewa ewil bî ke bi hest û ganê xo hende nizdîy îna bibî. Şane ya ambaz mazlum î cay çalekîyey çar lacan ê roj û adirî, şaneya esterre yo sûr Elî, Xeyrî, Kemal û Akîf î çarmedorey girewtayan de zay abîdey lihenganê tarîxîy nêdari îna kerdîn.ware ,warey pallewananê şarêy kurda bî.

O ware yo ke bibi zerrey şarê kurdî, o ware yo ke heş û ganê şarê kurdi bi kiley adirî, bi zerganê rojî hamebî şitiş. O ware yo ke tede tersê mergi û merg bi xo hamebi kiştiş, ripûsî yey îxanetî raviste bî binê lingan o ware yo ke tarîxê têkşîyayişî da vindernayiş, tarixê ganekerdiş û  xoverdayişi dab destpeykerdiş aha ware o ware bi a caye ra no fersend, fersendêke pîl bi. No fersend zey tacek zerrîne bi la do a tace bibo nisîbê çend kesan beylû nêbi ya zî çend kesî biresê o romet kesî nêzanayn o roj uca mergeyke normal nehameyn qebûlkerdiş. 

Çimki “Newliya” rayeyê merg o bi rûmet gan o azad motib ra. Pirdê nabeynê merg û cuyişî hame bi viraştiş.Teyna şagirda rê birûçikêke rometdar serê pirdî ra ravêrtiş mendibî. Gama namey çalakwanan heme eşkerakerdiş ambazê îna ey bambarik kerdî. La tayke seba ke nê hamebîy weçînayîş xemgîn bibê zî, seba ke moral bidê ambazanê xo, xemgînî xo nêdayn tedayn teber. A şewî heya mîyanê şewe, kiştek ra dîwan kerdîn, kişta bîn ra zî ey ey ambazî ka şîyne racey merzî eşyay xo zey xelatêy virardişî dayn ambazanê xo. Çimkî do serê sibay şerê qawişey heştîyes (18)î ke seba çalakî heme bî cîya kerdiş.

Bîryar teqez bi. Ganî Amed rayna bikerdin hewar, do rayna seba rometay şarê xo û seba serekê xo biqîyran ro koya nê azadî û ro esterranê ezmanî. Do reyna çakûcê kawa yê hemwextî ro binê ezmanê hewanîyaynê. Do teqez wayirê kevneşopey mazlûma û viraştoxê nîrxanê mibareka û rocê roşnkarî bi vecîyaynê. Girawteya, serê sibay hewa peyînê bi awiranê xo, bi germîy zerre xo werbîynî verare kerdin. 

Belê, do raya raya peyîne biya. Çimkî çalakvavav ser dîkey newde cay şik û guman a çinebî. Gamey xatir waştişî de awîranê ambazan de hers û heyf girotiş cirusyayne. La ay dî rocî teysîreke zahf giran ro grewteya kerdîbî. Merdim rihet eşkaynê şopey decî û êşî bivîyn o. Çalakwanan xêrcê aw e çiyke nêwerd û nê şimitin, seba ke linge leza weştî xo vînî bikerê rocey heştîyesî de weşî îna dest bi xeripyyayîş kerdibî. 

Rocey newîyesî de xeberey midexelakerdişê serokî homeyê vat: “Çalakî xo açarnê çalakîya bi dewr, wan her kom vist roce ra cor nêko.” rocey vîstî de ambazî çalakî ra vetî, dest bi weykerdişê înan kerd.

Aha, roca tarî ey 15 Sibatî zîndane de bi no awa ravertibî… Silam û hurmet. 


FEHMÎ KOÇ / Zîndana Tîpa T a Tokate