Yew dîrokzan vato ke seba yew şarê felaketî gird, dîroka no şarê hetê dijmenî no şarî ra bêro nuştiş. No raştî seba kurdan raşteke bi vateya. No ser zî xobixo dîroka xo nuştişê kurdan zaf muhîm o. Şarê kurd, şarê qadîmîya Kurdistan û Mezopotamyaye ra yo, kamîya şarê kurd hetê rejîma kemalîst dema Komare ame qedexekerdiş û çi heyfo ke dîroka kurdan hetê dewleta tirk ame nuştiş. Mustafa Kemal di Kongreya Îksîta Îzmîre de vatbi; dîroka Osmanli tena ser kesayeta padîşahan ameya nuştiş û tena dîroka tirkan kesayeta nê padîşahan ra yena meydanî, no zî seba şarê tirk şermake gird o. Peynî zî eynî Mustafa Kemal serra 1930’ê ona vano; dîroka tirk, dîroka ra nika şarê bê hemba û nijadake tewr pîlî. Bi zeka xo zî eşkenî dinyaye têk bêrî.
Xapênayişê komarê
No dîyarkerdişî dîroka fermî, çarçiweya Plana Islahata Şarki ameybî hadrekerdiş, no ser zî qalemşorî Mustafa Kemalî bi lezî propogandayî no dîroka fermî kerdî. Bi lezî de heme eserê Sumer û Hîtît zey tirkan nuştî ame mojnayiş û keseke esil dîroka raştî nuştî heme amey terkkerdiş û nê kesan ra yew zî dîrokzanê Mîyanê Asyayî Zakîr Kadîrî Ogan bî. Na babete ser Mustafa Kemal Sazîya Dîroka Tirk ra yew mektub eşrawito û mektube xo de zî Mustafa Kemal aşkera vato ke kam verba nê tezîke ey mîyanê ra eşt o, verba bivejo ganî nê dîrokzanan bêrê çinkerdiş. Peynî zî bi emrê Mustafa Kemalî, kemalîst dîrokzan Huseyîn Namik Orkun dîroka kurdan ser yew pirtûk hadre kena.
Îtîrafkar û înkarkar
Yena ke zanayiş rayedarê Osmanli û Komare seba agahîgirewtişî eserê rojawanî dayê açarnayiş, hewna eserê Bedlîs Mîrî Şerefxanî ya Şerefxanî hetê padîşahî Osmanliyî ameyo açarnayiş. Serra 1930’ê hetê Suleyman Savci no pirtûk ame açarnayiş û no pirtûk tena destê çend kesî mendo. No pirtûkê dîroke encax seserrê 20’in de dewleta tirk da açarnayiş. Elîtê kemalîst hetanê nika her tim polîtîkayê bizanî la medezanayişî şuxulna, no nêzdîbîyîşê dewleta tirk zî di belgeyê nimiteyî de xobixo dano raştî. Zatî dewlet, di planê resmî de înkar û redkar û planê raştî de zî qebulkar û îtîrafkar o. Finaka no rewşî zî heqê kurdan hadrekerdişî ya dewleta tirk a têkoşîna kurdan zî raporê kurd a nimiteyê aşkera mojneno. Guya no xebatî de kokê kurdan ser yena xebatkerdiş û peynî zî dewleta tirk nê açarnayişan nêdano çapkerdiş û nê eseran şarê Tirkîyaye ra nimineno.