'Simurg' filmi, kişiler, olaylar, mekanlar baştan sona her şeyiyle gerçek; direnenler, yaşamını yitirenler, yarlananlar, baskılar ve polisi-memurları-bürokratları ile devlet… İnsanlığın direniş tarihinden bir sayfa açılıyor önümüzde, bildiğimizi sandığımız ama detaylarını izledikçe iliklerimize dek ürperdiğimiz, kimi zaman öfkelendiğimiz kimi zaman umutlandığımız… Film, 1996 ve 2000 yıllarındaki ölüm oruçlarını ve 'Hayata Dönüş' saldırısı ile sonrasını ele alıyor.
Emek ve sabrın filmi
Refik, Cafer, Delil, Çiğdem, Ali Ekber ve Hüseyin… Öğrenci ya da işçiyken, sömürüye, haksızlıklara karşı mücadele ettikleri için tutuklanırlar. 1996 yılında F Tipi cezaevlerine karşı yapılan ölüm orucunda 69 gün direniş sergileyen bu altı özgürlük direnişçisi ve aileleri filmin baş rolünde. 12 tutsağın yaşamını yitirdiği direnişten, Wernicke Korsakoff hastası olarak çıkmışlardır. Birbirini iyi tanıyorlar, ama bu hastalık hafızadan birçok şeyi götürmüştür, birbirlerini hatırlamazlar bile.
Yönetmen Ruhi Karadağ, "neden bu direniş konusunda bir şey çekilmesin" diyerek, bu arkadaşları biraraya getirir. Olayın üzerinden dört yıl geçmiştir ve 2000 yılı ölüm oruçları yeniden başlamıştır. 22. gününde başlar çekmeye. 60 Wernicke Korsakoff hastasını ziyaret eder. 12 yıl boyunca sürer çekimler, hazırlıklar… Beyazdan siyaha giden zamanların filmi olur Simurg. Gösterilen çaba, emek, sabıra değmiş; değerli bir çalışma ortaya çıkarmış Ruhi Karadağ.
Çarpıcı ve düşündüren detaylar
Karadağ, çekimler sırasında hiçbirine telkinde bulunmaz; çünkü her biri kendi hikayesini anlatıyor. Her sahne bir kez çekilir.
Kökleri derinlere inen, dalları gökyüzüne doğru uzanan kocaman gövdeli bir ağaç, sonbaharında yaprakları dökülüyor birer birer. Simurg'un öyle kolay bir yolculuk olmadığını efsanesinden de biliyoruz; aşması gereken vadileri… Efsaneden gerçeğe yol alırken, incindikçe hatırlıyoruz. Masallar, doğanın detaylarıyla içiçe giren yaşamlardan geçiyoruz. Hırçın dalgalardan özgürce uçan martılara, umarsızca süren günlük yaşamdan dört duvarlar ardında direnenlere… Görüntü olarak da çok çarpıcı ve düşündürücü detaylarla karşılaşıyoruz. Simurg, unutmamaya, mücadeleye, duyarlılığa bir çağrı aynı zamanda.
Yaşam umududur Simurg
Simurg, acıdan çok direniştir, baskıdan çok özgürlük hayalidir. Filmde, her şeye rağmen altı arkadaşın mücadelesine, hayata tutunmasına, umuduna da tanık oluyoruz. Öyle ki hastalığın bıraktığı izleri, kendi aralarında espri konusu bile yapıyorlar. Onca ağırlığa rağmen gülümsetmeyi başarıyorlar. Daha da önemlisi onlar durumlarını hastalık olarak değerlendirmiyorlar, özgürlük uğruna verilmesi gereken "bedel" olarak görüyorlar. Burada Çiğdem'in sözlerine yer vermeden olmaz: "Hücre hücre ölüyorsun kolay değil. Ama umutsuzluk ve kararsızlık düşmandan daha düşmandır bize. Biz bu gökyüzü altında birarada olalım diye cezaevine girdik. En büyük hayalim sınırsız-sömürüsüz bir dünya."
Özgürlük hep arzulanacak
İnsanlık tarihi baştan başa bir direniş tarihidir aynı zamanda. Latin Amerika'dan Uzak Doğu'ya dek tüm halklar, tarih boyunca karşılaştıkları zulme karşı hep direndiler. Ölüm, işkence, kaybedilme, bedeninin dirhem dirhem eritilmesi dahi yok edemedi bu direniş ruhunu. Her direnen, başına gelecekleri bilerek atıldı bu işe. Özgürlük için çarpan kalpleriyle yola koyulanlar, ellerinde hiçbir şey kalmadığında bedenleriyle direndiler, Çiğdem'in dediği gibi "hücre hücre ölmeyi" seçtiler. Zulüm varoldukça direniş de sürecek. Carlos Fuentes, Meksika ve Latin Amerika'nın sömürüye karşı direnişini anlattığı Terra Nostra kitabından bir alıntı belki daha iyi anlatır bu aşkı: “İnsanın ilk yürüdüğü sahildir özgürlük. O özgürlüğün adı cennetti. Adım adım yitirdik onu. Adım adım yeniden ele geçireceğiz. Ölüme rağmen özgürlük varolacak. Onun adı dilden dile dolaşacak. Şarkılarda söylenecek. Aşklarda yeniden canlanacak. O özgürlüğün hayali hep kurulacak. O özgürlük arzulanacak. Özgürlüğün için savaş! Yenileceksin! Özgürlük namına sana önerdiğim zafer budur!” İşte 'muktedir'lerin anlayamadığı ve asla anlayamayacağı sır ya da düğüm buradadır. Simurg'u mutlaka izleyin!
N. DENİZ BİLGİN