Hewlêr ile Bağdat yönetimleri arasında varılan anlaşma gereği, Habur ve Sêmalka sınır kapıları da teslim edildi.
Irak Genelkurmay Başkanı Osman Ganimi yaptığı açıklamada Irak güçlerinin Fişhabur ve İbrahim Halil sınır kapılarını kontrol etmeye başladığını duyurdu. Ganimi açıklamasında Irak ordusunun tüm sınır kapılarına yerleştiğini ve 2003 sınırlarına ulaşıldığını ifade etti. Ganimi, Irak Federal Hükümeti yasalarının söz konusu bölgelerde geçerli olacağını söyledi.
Fişhabûr (Sêmalka) Sınır Kapısı, Güney Kürdistan’ın Rojavayê Kurdistanê’ye (Güneybatı Kürdistan) açılan kapısıyken, İbrahim Halil (Habur) Sınır Kapısı ise Bakurê Kurdistanê’ye (Kuzey Kürdistan) açılan kapıydı.
Sınır kapıları sorunu
Irak güçlerinin 1991’de 36. paralelin güneyine çekilmesi sonrası Güney Kürdistan fiili yönetimi KDP-YNK güçlerine geçmişti.
ABD’nin 2003 Irak müdahalesi ve Saddam rejiminin yıkılmasıyla oluşturulan yeni yönetim döneminde de Irak’ın resmi olarak federal devlet olarak tanımlanmasıyla Federe Kürdistan resmi bir statüyle tanımlanmış oldu.
Federa devlet tanımı gereği ‘Kürdistan Bölgesi’ idaresinin sınır güvenliği, dış ticaret, gümrük kapıları ve yeraltı zenginlikleri gibi bazı unsurları merkezi Bağdat kontrolünde olması gerekirken, yaratılan fiili durumdan kaynaklı olarak Hewlêr yönetimi sınır kapılarının kontrolünü ve petrol satışını Bağdat yönetimine devretmemişti. 2003’den beri Hewlêr ile Bağdat arasında gerginliğe neden olan bu durum 25 Eylül günü yapılan ‘bağımsızlık’ referandumu sonrası Bağdat-Hewlêr gerginliğinin başına oturmuştu.
Referandumun ardından Irak, tüm sınır kapılarının Bağdat yönetimine teslim edilmesini istemişti. İran ve Türkiye’den yapılan açıklamalarda da, sınır kapıları konusunda tek muhatabın Bağdat olduğunu ve Hewlêr yönetimiyle doğrudan ilişkilerin askıya alındığı duyurulmuştu.
Bu konuda İran adım atıp Perwezxan, Başmax ve Haci Ümran sınır kapılarını ticarete kapatarak yaptırıma gitmiş, ancak Türkiye yaptırım kararını açıklamasına rağmen Irak ile olan ana sınır kapısı Habur’dan geçişleri durdurmamıştı.
Habur Sınır Kapısı, hem Hewlêr hem de Bağdat yönetimleri için Türkiye ile yapılan dış ticaretin ana güzergahı konumunda bulunuyor.
Güney’de teslim edilen yerler
Referandumdan sonra 16 Ekim’de Irak ordusu ve Heşdi Şabi’nin Kerkük merkezli başlattıkları süreç Kürtler için büyük kayıplara yol açtı. Birçok il, ilçe, köy ve petrol bölgesi, Kürtlerin denetiminden Irak hükümeti ile Heşdi Şabi’ye devredildi.
Irak ordusu, 2014’te DAİŞ saldırılarına karşı direnmeden çekildiği bölgeleri geri aldı. Bazı bölgeler Irak ordusu ile Heşdi Şabi’nin saldırıları sonucu işgal edilirken, birçok bölge ise Hewlêr yönetimi ile yapılan anlaşma gereği teslim ediliyor.
16 Ekim’de Kerkük merkezli başlayan süreçle Federe Kürdistan yönetiminden Irak hükümeti ile Heşdi Şabi’nin eline geçen yerler şunlar: Xûrmatû, Xaneqîn, Kerkük, Daqoq, Taze, Beşir, Mexmûr, Rabia, Şengal (KDP kontrolündeki bölgeler), Zumar, Dibis. Pirdê ve çok sayıda köy...
Petrol bölgeleri: Bay Hesen, Zumar, Havana, Baba Gurgur ve Gaz Şimal ile petrol kuyuları ve rafinerilerinden oluşan yaklaşık 40 irili ufaklı bölge.
Sınır kapıları: Kelar ile Qasr-i Şirin’e açılan Perwîzxan, Kelar ile Xaneqin arasındaki Xusrewî, Merîwan ile Pencwînî arasındaki Başmax, Piranşehir ile Hecî Umran arasındaki sınır kapısı, Sêmalka sınır kapısı ile dün teslim edilen Habur sınır kapısı.
Havaalanları: Hewlêr ve Süleymaniye’deki havaalanlarının teslim edilmesi için görüşmelerin devam ettiği belirtiliyor.
Abadi’den yeni dayatma
Bu arada Irak Başbakanı Haydar Abadi, Türkiye ve İran’ın verdiği destekle Kerkük’ü ele geçirdikten sonra talep listesini uzatıyor. The Independent’a konuşan Abadi, Pêşmerge sayısının azaltılması gerektiğini söyledi. Abadi, ”Pêşmerge Irak asayiş güçlerinin bir parçası olmalık ya da küçük bir grup olarak kalmalı. Kürdistan Bölgesi’ndeki pêşmerge sayısını bilmemiz gerekiyor. Acaba sayıları Kürt iktidarının söz ettiği gibi 300 bin mi, değil mi? Kürdistan’daki birçok yetkili, bize bu pêşmergelerden sadece küçük bir bölümünün cephede olduğunu, diğerlerinin evlerinde olduğu bilgisini veriyor” dedi.
Federe Kürdistan yönetiminin Türkiye ile yaptığı petrol anlaşmalarına ilişkin de konuşan Abadi, ”Türkiye, doğrudan Kürdistan Bölgesi’nden petrol almalarının yanlış bir şey olduğunu söylüyor. Bizim oradaki güçlerimiz sembolik olmamalıydı. Tüm sınır kapılarının kontrolü tamamen Irak ordusunda olmalı” diye konuştu.
Kerkük ile ilgili yeni kararlar
Öte yandan Irak Parlamentosu, dünkü oturumunda Kerkük’te, Irak federal polisi dışında asayiş bürolarının açılmasını yasakladı. 166 parlamenterin katıldığı oturumda, İsrail bayrağının açılması ve gösteri yapılmasının da suç olacağı belirtildi. Kerkük’te daha önce siyasi partilerin asayiş büroları bulunuyordu. Kerkük’te federal polisin dışında KDP, YNK ve Türkmen Cephesi’nin asayiş büroları vardı.
HEWLÊR
ABD Barzani’nin çekilmesinden memnun
ABD Dışişleri Bakanlığı, Washington yönetiminin KDP Genel Başkanı Mesud Barzani’nin fiili olarak işgal ettiği Federe Kürdistan Başkanlığı koltuğunu bırakma karanından memnuniyet duyduğunu açıkladı. Dışişleri Bakanlığı Sözcüsü Heather Nauert, Barzani’nin başkanlık görevine devam etmek için ek süre talebinde bulunmamasını takdir ettiklerini belirtti. Federe Kürdistan Parlamentosu’nda kapalı gerçekleşen oturumda Barzani’nin yetkilerinin Parlamento Başkanlığı, Hükümet ve Adalet Yüksek Konseyi’ne devredilmesi oy çokluğuyla kabul edilmişti.
WASHINGTON