Celadet Alî Bedîrxanî sera 1932 de kovara Hawar î, 15ê Gulane de vete. Kovara Hawar î de xelî nuskaranê ercîyayan zê Cegerxwin, Qedrî Can, Osman Sebrî, Nuredin Zaza, ûêb. ca gurewtîbî. Armancê kovarê yewin/juyîn zonê kurdkî raver bero û balê hemê cîhanî bianco persgirîya kurdan ser. Kovara Hawar î tam heyanî 57. Hûmarê berdewam kerd, la çi heyf ke bi sebebê ekonomîk î ra, sera 1943 de amê guretene.
Seba ke tarîxê çapbîyena kovara Hawar î tarîxê ma de muhîma, ayê ra 15ê Gulane 2006 î ra nat, zê Roşanê Zonê Kurdkî êna fîraznayene.
Can û rihê ziwanî
Ziwan/zon, însanan mîyan de pergalêde komînîkasyonîyo. Kemasîya êyî, kemasîya komînîkasyonîya kî. Bêqese zon kî zê candaran candar o. Wexto ke ame qese kerdene û gurenayene, can û ruh kuno ci, cuyîno. Lê wexto ke nêame qese kerdene û nêame gurenayene mireno. Jû/yew zon ke nêbone zonê perwerdeyî, bine taloke yê vindîbîyayîne der o.
Zonzanan, vere herbe cîhanîyê diyînê de waşto ke dinya de çiqas zonî estê tesbît bikere, xêlî cîgerayîşî viraşte. Înan netîceyê nê cîgerayîşan pirtuk (kitab) ê ‘Les Angeles Du Monde’ de, neşr kerdo. “Cîhanî de çiqas zonî est ê, neno zanitene. Lê, bi texmîne ma mabeyne 2.500 û 3.500 zonî êne qesekerdene...“
Xêlî zonî benê vindî
Goreyê Ansîklopedîyê Brîttanîca kî, 2.500 û 5.000 zonî este. Hem gorê nê Ansîklopedîyan hem kî gorê cîgerayîşan û kitaban, nê zonan ra xêlî zonî sere bi sere bene vîndî. UNESCO yî sera 1989 de, bi raporê xoyê peynîyenî kerd eşkêra ke, „Cîhan de nezdîye 6.000 - 7.000 zonî estê, û nê zonan ra kî sere de 100 zonî bene vîndî...“
Zonê ma senî xelesîno ra?
Ancîya gorê UNESCO yî, zonê ke bene vîndî, înan ra jûyî kî zonê Kirmanckî/zazakî yo. Gelo şarê ma na mesela xo rê keno derd!? Zê ke zanayoxî vanê „Jû şarî ke zonê xo vindî kerd, her çîyê xo kî tey vîndî keno.“ Ez nika kamcî sîteyê de nîyadana (qaytîkena/ewnena) pêruyînî jû fek ra, weşîya, qedr û qimetê, rîmetê zonê kurdkî ane bi zon, nayê sero qese kene.
Komelenî Beledîyeyî, Unîversîteyî, û welatperwerê ma, derheqe roşanê kurdkî de haydarîyê dane û bernameyê (programe) fîraznayena na rojê kene eşkera. Helbet ke nê çîyê de xirabinî nîyê, çîyê xirabinî eyê ke nê vatîşane xo çend rojî dima xo vîrî ra kene. Zon, teyna bi firaznayena roşanê zonî nêxelesîno ra.
Zonê ma senî xelesîno ra..?
Wexto ke ma zonê asîmîlasyonî cuyê xo ra vet. Wexto ke ma zonê xo, sîyaset de, ekonomî de, û cuyê xo de gureyena. Wexto ke ma xo mîyan de, zawûzêçe xo de bi zonê xo qesekerd. Wexto ke zonê ma bî zonê perwerdeyî a wext zonê ma xelesîno ra.
“Bi xeml û rewşo
Şîrin û weş o
Zonê kurdkî.
Bi weş awaz o
Latîf û naz o
Zonê kurdkî.“
Berene ma hewnanê xo bi zone xo bivînîme, û bi reng û vengê xo bicuyîme. Roşanê zonê kurdkî pîroz bo.
ÎBRAHÎM BEYAZ
Standa pirtûkanê kurdî
Çarçoveyê nûmayişanê 15ê Gulane şaxa KURDÎ-DER yê Mersîn standa pirtûkanê kurdî rona û hayr ant zextê vera ziwanê kurdî ser.
Standa pirtûkan ke Parqa Domanê Azad de ronîya de panqartê bi kurmanckî û dimilkî "Bê ziman jiyan nabe" û "Bê ziwan heyat nêbeno" aliqnay. Welatijan eleqeyekê gird standî rê damusna. Azayê komel Serdar Karakeçî aşkere kerd ke hedefê înan cuwyankerdişê ziwanê kurdî yo û dîyar kerd ke hewcedarînê înan bi wayîrvejyayişê şarî esto.
Karakeçî vist vîrî ke şar wendişê romananê bi kurdî de zehmetî anceno da zonayen ke, şar êşkeno şiro komel û kurdî bimûsno hu romanê kurdî biwano. Karakeçî peynî de aşkere kerd ke serva cuwyankerdişê ziwanê kurdî, çi destê înan ra yeno, dê eyî bikerê. Standê pirtûkan yê KURDÎ-DER do hîrê rojan akerde bimano.
Sîteyê meclîsî de kurdî
Heto bîn ra, Parlamenterê HDP yê Sêrt Kadrî Yildirim serva ke sîteyê înternet yê meclîsî de ziwanê kurdî zî ca bigîro serpirodayişê Serokîna Meclîsî kerd. Yildirim’î vist vîrî ke sîteyê meclîsî nika bi 9 ziwanan (Îngilîzî, Fransizî, Rûskî, Erebî, Îspanyolî, Kazakî, Almanî û Çînî) de weşan kena. Yildirim’î aşkere kerd ke qiseyê bi kurdî yê parlementeran yê meclîsî zey ‘ziwano ke nîno zonayen’ ya zî ‘X’ cêrîyeno bin qeyitî. Yildirimî va, meclîs ca dano 8 ziwananê xerîb, la ca nêdano ziwanê şarê qedîm yê na hardî.
DÎHA/MERSÎN /ENQERA