ZABEL MİRKAN

ABD’de George Floyd’un polis tarafından öldürülmesinin ardından başlayan ırkçılık karşıtı protestolar neredeyse tüm dünyaya yayılmış durumda. Eylemlerin geliştiği noktada ise insanlar köle tüccarlıkları ve ırkçılıklarıyla tanınan devlet “adamları”nın heykellerini yıkmaya ya da heykellerin üstlerine “Bir ırkçıydı” yazmaya, kırmızı boyalar atmaya başladılar.

Yıkılan heykellerden biri köle tüccarı Edward Colston’ın heykeli. Protestocular, ABD’de ölmeden önce polisin George Floyd’a yaptığına atfen yere indirdikleri heykelin boynuna dizleriyle bastırdılar. Peki heykelleri bir bir yıkılan, nehre atılan, büstlerine ırkçı oldukları yazılan bu “adamlar” kimler? Gelin birlikte bakalım.

Edward Colston

İngiltere’nin sekizinci büyük kenti olan Bristol’ın şöhreti ve zenginliği köle ticaretinden geliyor. Edward Colston da adı Bristol ile özdeşmiş olan bir köle taciri.

Colston, aile mirasına uygun olarak deniz ticareti yapan bir tüccardı. Başlangıçta İspanya, Portekiz ve diğer Avrupa limanlarında şarap, meyve ve tekstil ticareti yaptı. 1680’de, köle ticaretine, Afrika kölelerinin İngiliz ticareti üzerinde tekel olan Kraliyet Afrika Şirketi üyesi olarak dahil oldu. 1689-90 yılları arasında bu şirkette son derece önemli bir konuma geldi.

Colston’un adı Bristol’de çeşitli simgesel yapılara, sokaklara ve okullara verildi. Ancak Colston, 20. yüzyılın sonlarından beri, Atlantik köle ticaretine dahil olması nedeniyle Bristol tarihinde tartışmalı bir isim oldu. “Hayırsever” olarak anılması Bristol’de çeşitli yerlere isminin verilmesini sağlasa da hayırseverlik işlerine ayırdığı paranın köle ticaretinden geldiği herkesin malumu. Protestolar esnasında heykeli yıkılarak nehre atıldı.

Kristof Kolomb

İtalyan kaşif olarak bilinen Kolomb, Atlantik ötesine yaptığı 4 seyahatin ardından yeni dünyanın “keşfi” ve Amerika’da kalıcı hale gelen Avrupalı sömürgeciliğin önünü açtı.

Uzun bir yolculuğun ardından 12 Ekim tarihinde ilk kez Amerika kıtasına çıktı. 1493 yılında geri döndüğünde yanında birkaç “yerli” getirdi ve yaptığı seferin Avrupa’da duyulmasını sağladı. Ölümünün ardından uzun bir süre saygı duyulan bir kişilik oldu. Ardından bazı tarihçilerin ortaya çıkardığı, yerlilerin kendisine altın kazandırması adına köleleştirilmesi ve Teino halkının acımasızca katletmesi bilgisi üzerine itibarı makul kişilerin gözünde tamamen sarsıldı.

Amerika’nın keşfinde büyük rol oynadığı kabulüyle her sene yapılan “Kolomb Günü” kutlamalarına ABD’nin bazı eyaletleri bu nedenle katılmıyor. Özellikle Amerikan yerlileri ve siyahlar, Atlantik ötesi köle ticaretini başlatan kişi olarak gördükleri Kolomb’a karşı, aynı gün “Yerli Halklar Günü” adıyla karşı kutlama yapıyor. Protestolar esnasında heykelinin kafası gövdesinden ayırıldı.

Cecil Rhodes

Cecil John Rhodes, İngiliz siyasetçi ve iş insanı. Bu unvanları almasını sağlayan ise ırkçı ve soykırım faili bir elmas tüccarı olması. Rhodes, 1870’te verem tedavisi görmek üzere Güney Afrika’daki Büyük Britanya sömürgesi olan Natal’a gidiyor. Bir müddet sonra ise elmas aramaya girişiyor ve başarılı da oluyor. Bunun üzerine 1880’de De Beers Mining Company yani De Beers Madencilik Şirketi’ni kuruyor.

Servetine servet katmasını sağlayan ise Güney Afrika’yı tamamen yerli halkın elinden almaya çalışması ve sömürgeciliğin kontrolüne sokma çabaları oldu. İşgal ettiği toprakları acımasızca yöneterek, katliamlara imza attı. Cecil Rhodes, aynı zamanda “ırk ayrılığı” fikrini ortaya ilk atanlardan olarak anılıyor. Siyahların maruz kaldığı sistematik ırkçılıkta devasa bir payı olduğu su götürmez bir gerçek olan Rhodes’un heykelleri topun ağzında. Eylemciler, ırkçı ve soykırım faili Rhodes’ın heykellerinin kaldırılmasını talep ediyorlar.