Gede wexto ke, yeno dinya, ziwanê xo; der û dorê xo ra bonder beno. Gede wexto ke hima şitê maya xo gêno, bi tebîî (xozayî), ziwanê reyde pîl beno, tewr zaf û tewr weş, ziwanê maya xo qalî keno.
Gede, wexto ke hima des-des û çar aşme yo, qala xo a yewine keno.
Na qala ê yewine dima, hima lez-lez ziwanê ey aver şono. Wexto ke gede, hima nêşono dibistan, beyntarê 2500-7000 qalan bonder beno.
Gede tewr zaf, nê çekuyan û nê zanayîşê xo ser o, nasnameyê xo awan keno. Tewr zaf wazeno ke, bi ziwanê maya xo, xo îfade biko.
Eke no dem de, gede bi ziwanê xo perwerdeyî nêveyno, bi ziwanê xerîban perwerdeyî veyno; zanayîş û ziwanê xo ra adeta se dara ke kokê xo ra bena, cuyê xo ra dûrî kuweno. No tam yew cînayeto sipî yo. Gede adeta yew trawma ra vêreno.

Gedeyê kurdan dibistanan ra remenî
No îhmalkerdişê heqê yê gedan o. Gede eke bi ziwanê may perewerdeyî nêveyno, dibistan de dersê mamosteyan ra fam nêkeno. No semed ra dibistan ra serd beno.
Eke hûmar (îstatîstîk) û cigêrayîşê îlmî bivirazîyî; fam beno ke, zafê gedeyê kurdan, ya dibistanan ra remenî, ya zî dersanê xo de ser nêkewenî. Rewşa zanîngehan zî baş nîya. Zanêngehan de zî bi mufredato nîjjadperest, yew perewerdeyîya antîdemokratîke bena. No mufredat de; hat û belatê kurdan çin o. Na bes nîya, zanêngehan de wendekarê kurdan, raştê lîncan yenî. Tirkîya de, ne gedeyî, gedeyîya xo, ne zî ciwanî, ciwaneya xo ciwîyênî.
Yew vatişê verînanê ma esto, vanê ke; “Bi aleta (haceta ) çewte, gureyo raşt nêbeno.”
Kê prosesê cuyê xo de, tayê huneran, mesleg, zanayîyîş, famkerdiş, fikrîyat, hîsîyat û erjeyanê xo yê ehlaqî; bi ziwanê xo yê perwerdeyî, bonder benî.
Cor ra mewzûyê ke ma ardî ziwan bi ziwanê tirkî yenê wendiş.
Kurd tena nê mewzûyan bonder nêbeno, yewna het ra gramer, qayde, ray û raybazê tirkî zî bonder beno. Yewna het ra zî mufredatê perwerdeyîya Tirkîya, bi temam tirkîtî ser o awan bîyo.

Her merhaleyê cuyî de dewam kena
No semed ra yew gedeyo ke şono dibistanê tirkîya, tirkî fikrêno, bi tirkî dinya ra hewnêno û goreyê tirkîyî dinya krîtîk (şîrove) keno. Perwerdeya zanayîşî û kulturî keye ra dest pêkena. Dibistanan de, zanêngehan de û her merhaleyê cuyî de dewam kena.
Merdim; deyran, estanekan, manîyan, destanan, hîkayeyan, hîsîyat û fikran, xem û keseran, bawerî, tarîx, urf û edet, kulturê mûtfaxe, teknolojî, mîmarî, muzîk, kayan, werdiş, wariştiş û roniştiş, heskerdiş û hîskerdişê xo, bi perwerdeyî bonder beno.
Fiqrayan, şîîran, romanan, heme dersanê fen û sosyalîyan, kitabanê îlmîyan, meqaleyan dibistanan de waneno.
Dewleta Tirkîya, hetan nê serranê peynîyan, kurdî û kudkî înkar kerdo. Cuyo kurdane, adeta qedexe kerdbi. Waştnê ke, çekuyanê (kelîmeyanê) kurd, kurdkî û kurdîstanî lûgat ra hewanî. Semedo ke kurdan û kurdkî çiman ra fîynê; çi destê înan ra ameyo kerdo. Şaristanan de kurdkî, bi taybetî kirmanckî (zazakî) qalkerdiş hinê qedîyabi, adeta bênefes mendbi.  Perwerdeyîya îngîlîzkî, almankî, fariskî, erebkî rûskî, hîndkî, japonkî, çînkî û yê sewbîna ziwanan serbest bî, La kurd bîyayîş, kurdkî qalkerdiş û bi kurdkî perwerdeyî suc hesibîyaynî. Her çiqas nê serranê peynîyan de, Dewleta Tirkîya hetê ziwanî ra tayê gaman fîyno zî, polîtîkaya helnayîşê (asîmîlasyonî) dewam kena.

Bi kurdkî perwerdeyî
Qalkerdiş (qiseykerdiş), nuştiş, wendiş serbest bo zî şarê ma rehetey reyde kurdkî qalî nêkeno, xo serbest îfade nêkeno. Eke kurdkî fermîyet de qebul nêbo û dibistananê fermî de bi kurdkî perwerdeyî nêbo, averşîyayîşê kurdkî tikê zahmet o. Yew komelo ke azad nêbo, ziwanê ey zî azad nêbeno. Şar bindest bo, ziwan zî bindest beno, ziwanê ey zî bêrexbet beno. Eke şar azad bo, ziwan zî azad beno û dinya de yew cayê rûmet de cayê xo gêno. Ancax bi yew ziwanêko azad, eserî hewl û namdarî nusînî. Şexso ke gireydeyê efendîyanê xo bibo, fikr ziwanê ey zî gireydaye beno.
Dibistanan û zanîngehanê Tirkîya de, cêgêrayîşanê îlmî ra teber, goreyê îhtîyaceya pergalî perwerdeyî bena. No mufredat de demokrasî, seyyewbînaney, cîgêrayîş û fikro azad esas nêgêrîno. Perwerdeyî sîndorkerde ya û êzber esas girêno.
Na perwerdeyî de; medimo/a ke nêfikrêno/a, cigêrayîş nîkeno/a, nêperseno/a, heq û edalêt nêgeyreno/a bi koranî îteat keno/a esas girêno.Îmkanê averberdişê ziwanê ma, ma ra yeno girewti. Averberdişê (raverberdişê) ziwanê, wezfeyê ê mektebî yo. Ma kurdî, perwerdeyîya mekteban ra bêpar (mehrûm) î. Kurdî, hetan hewt-heşt serreyîya xo, keye û kulfetê xo hetê (mîyan) de yî. No proses de, ziwanê ma, goreyê cay û têkilîya ma, ma rê bes o. Feqet dima, îmkanê averberdişê ziwanê ma, ma ra yeno girewtiş.
Wexto ki, ma dest bi mektebê kenî, ma di ziwanan bonder benî. Feqet nê wirdî ziwanan zî ma tam bondernêbenî (nêmusnenî). Yew gedeyo (domano) ke, bi ziwanê xerîban perwerdeyî veyno, hetê psîqolojîk û pedagojîkê ra probleman ciwîyêno. Yew merdimo ke, ziwanê maya xo tam bonderbo, ziwananî xerîban, hina asan bonder beno.
Goreyê zanayoxan, perwerdeyîya mektebê de, serkewtiş, bi ziwanê may hina asan beno. Kurdî, hetê ziwan, kultur û nasnameyê de, hinê yew edelet wazenî. Kurdî, hinê wazenî ke, bi ziwanê xo perwerdeyî veynî.
Nasname û ziwan, yew heqo tebîî yo. Redkerdiş, înkarkerdişê nasnamey û ziwanê, xeyrî însanî yo. Tirkîya de, 20 mîlyon kurdî estî. Kurdî, wazenî ke, no welat de, sey heme netewan; bi heqanê xo yê neteweyîyan biciwîyî.

Hîrê dibistanê abîyî
Rayna ma zanê ke, Tirkîya de; TRT6 tede, tay telewîzyonî bi kurdkî weşenan kenî, tayê unîwersîteyan de, kursîyê kurdkîy abîyî. Hukmatê AKPyê, dibistanê mîyanê (ortaokûl) de, hewte de 2 saetî, bi kurdkî sey derso weçînaye (vêjnaye) qebul kerdo.
Yewna het ra Amed de, Şirnex de û Colemerg de, hîrê dibistanê abîyî.  Na yew gama baş a. Semedo ke meseleya kurdan, kok ra çareser bibo, ganî verî nasnameyê kurdan qebul bibo. Wexto ke nasnayê kurdan qebul bibo, ganî bi ziwanê kurdkî perwerdeyî zî qebul bibo. Ziwan; îstîqbal û bingeyê (temelê) estbîyayîş û îstîqbalê milete tayîn keno. Ziwan; merdimbîyayîş û îfadekerdişê de, yew wasitayêka en muhîm a. Goreyê Peymana Yewîyeya Miletan û Peymana Heqanê Merdimanê yê Ewropa zî bi ziwanê may perwerdeyî, yew heq o bingeyîn o. Bi ziwanê may perwerdeyî, yew heqo însanî û demokratîk o.




 MAMOSTE SILÊMAN