Kurdistanê de Dêrsimij estî. Tuncelij estî. Ayê ke vanî, ma Dêrsimijî hema hema pêronê înan welatperwerî. Wayîrê mîrasê Seyîd Riza û baw û kalanê xo vejîyenî. Vanî ma kurdî û kirmancî. Welatê ma Kurdistan o. Kirmancî yo. Ayê ke vanî, ma Tuncelijî kemalîst û tirkperêstî, wayîrê baw û kalanê xo nêvejîyenî. Vanî, ma tirkî. Rayîra Mustafa Kemalî de şinî û eslê xo înkarkenî. 

Ayê ke hinayî, yewe înan zî Gursel Erol o. Nika parlamente CHP yo. Kalikê eyê senî kiştê Mustafa Kemalî de ca girewtibi, Gursel zî kiştê Mustafa Kemalî û partîyê eyê de ca gêno. Kalikê Gurselî, Dîyap Aga yo. Dîyap Aga û Hesen Xeyrî, vatibi şarê kurd û tirkî yew şaro, hina şarê kurd înkar kerdibi û Peymana Lozanê de hîzmetê kemalîstan kerdibi. 

Nê derheqê de yew qiseykerdişê Elî Şêr esto. Komkiştişê Dêrsîmî ra verê cû serek eşîrê Dêrsîmî yenî pêser. Yew kombîyayîş kenî. Kombîyayîş de Seyîd Riza, Elî Şêr û Nurî Dersîmî, Hesen Xeyrî û serek eşîrê bîn estî. Elî Şêr înan vanî, ma hemberê dewleta tirk yew serewederetiş bikeri. La Hesen Xeyrî vano, “ez beşdar nêbena. Ma hemberê tirkan nêvejîyena.” Ser nayî Elî Şêr hina qisey keno, "To cilê kurdî kerd xo, şîyê meclîs de kiştê tirkan û Mustafa Kemal înan de cagirewt. Ez tersana ke peynî to sey mi yewo ke xoveredar (berxodêr) bibo. Cilê ke to xo kerd û ti şîyê meclîsê, ti qey ayê cilan bêrê cezakerdiş. Ez peynî de hina vana, kom destê xo lez bigero û do u serbikewro. Gera ma destê xo lez bigeri.”

Elî Şêr senî vat, eynî hina bi. Qiyama Şêx Seîd de, Hesen Xeyrî ame tepiştiş û ame aliqnayîş. Tirkê dagîrker wexto ke Hesen Xeyrî aliqnenî vanî, “to cilê kurdî xo kerdî û destek dawa Şêx Seîd înan.” 

Hesen Xeyrî hina ame aliqnayîş, la Dîyap Aga û tornê eyê xayîntîyê xo dewamkenî. Nika tornê Dîyap Aga, Gursel Erol vejîyayo, ser kiştişê yew kontrayê tirk wazeno newe ra dagîrkerî û tirkperêstîya tirk Dêrsim de ca bikero. Erdoganê ra telefon keno û Erdogan zî eyê ra telefon keno. Pîya hereket kenî. Yane tornê xayînan zî xayîn vejîyenî. 

La na rastî zî esta. Dêrsîm, Dêrsîmê serrê 1940, 1950, 1960, 1970, 1980’an nîyo. Dêrsimijî, sey Dêrsimijê nê serran nîyê. Dêrsîm de tesîrê tuncelîjî nêmendo. Dêrsîmijî wayîrê kurdîtîya xo û sûr serîya (elewî, rayîra heq) xo vejîyenî. Bi hezaran şehîdê Dêrsîm estî. Dêrsîm, Seyîd Riza, Sakîne Cansiz, Mazlum Dogan, Kazim Kulu, Dr.Baran û Berîtan ey o. Dêrsimijî xetê nê şehîdan pawenê. Xetê nê şehîdan da têkoşîn kenî.