Kürt kentlerinin gasp edilen belediyeleri, Kürtlerin 30 yıllık legal kazanımlarını bertaraf edip yeniden Türkleştirme hamlesiyle birlikte toplamda devasa vurguna da imza attı. Üstelik mevcut kaynakları savurmakla yetinmeyen belediyeler, borç batağında da bırakıyor.
Türk devleti, DBP’nin büyük farkla kazandığı belediyeleri gasp ederek, eşbaşkanları rehin aldı, yerlerine memurlarını kayyum olarak atadı. Vali, kaymakam veya vali yardımcısı kayyumlar, belediye personelini tasfiye ederek, devlet memurları ve AKP’lileri istihdam ettiler. Kürt dili ve kültürüyle ilgili bütün çalışmaları askıya alan, kurumsal yapıları tasfiye eden, heykel ve anıtları bile yıkan kayyumlar, devletin diğer kurumlarıyla eşgüdümlü olarak yeniden Türkleştirmeyi dayattı. Sayıştay tarafından incelenen 2017 mali tabloları, belediyelerin aynı zaman yolsuzluk, vurgun, talan ve hırsızlığın yanı sıra borç batağına da sürüklendiği ortaya çıktı. Denetçiler tarafından hazırlanan raporlara göre belediyelerin yaptığı milyonlarca liralık harcamalar bilançoya yansıtılmadı, akıbeti ise bilinmiyor. DBP döneminde bilançoları denk olan belediyeler, kayyum atandıktan sonra borç batağına gömüldü ve milyonlarca liralık yolsuzluk yapıldığı tespit edildi. İşte bazı örnekler:
VAN
Van Büyükşehir Belediyesi’nin 2017 yılı sonu itibarıyla bankalara 125 milyonluk kredi borcu var. Kredi borcu anapara faiz ve vade ayrımı yapılarak çeşitli hesaplarda izlenmesi gerekirken tek bir hesap üzerinden kayıt altına alınması üzerine 2017 yılı hesap dönemi bilançosunda bu hesaplarda kayıtlı bilgileri gerçeği yansıtmıyor. ‘Bütçe emaneti’ olarak adlandırılan vergi ve sigorta primi gibi giderler, kanuni sürelerinde ödenmedi. 320 Bütçe Emanetleri Hesabında yer alan 21 milyon TL tutarı, gerçeği yansıtmıyor.
Belediye tarafından satılan ve kiraya verilen taşınmazlara ilişkin alacaklar, zamanında ve eksiksiz yerine getirilmedi. İşletme hakkı verilen özel halk otobüsleri, otogarda kiraya verilen işyerleri ve sebze halinde kiraya verilen işyerlerindeki bazı kira alacakları ile Şoförler ve Otomobilciler Esnaf Odalarına kiraya verilen taşınmazlarla ilgili kira alacakları tahsil edilmedi. Vadesi geçmiş 707 milyon TL tutarında kira alacağı bulunmasına rağmen gerekli işlemler yapılmadı.
City Van Alışveriş Merkezi’nin (AVM) 3 yıl süreyle kiralanması nedeniyle oluşan 23 milyon TL tutarındaki alacaklar, vadelerine göre ilgili hesaplarda yok. 2017’de yüzde 25 peşin ve 12 ay taksitli 17 buçuk milyon TL bedelle satışı yapılan arsanın 2018’de tahsil edilecek olan 10 milyon lirası, ilgili hesaba yatırılmadı. Aynı durum, belediyeye ait çok katlı otoparktan tahsil edilecek olan 1 milyon TL için geçerli.
AĞRI
Ağrı Belediyesi’nin İller Bankası’na olan borcu, tam olarak kaybedilmedi. 21 milyon TL anapara ve 6 milyon TL faiz olmak üzere toplam 27 milyon TL borcu olmasına rağmen bilançoda borç toplamı 7 milyon TL olarak yer aldı.
Sürekli işçi kadrolarında istihdam edilen personele ilişkin kıdem tazminatı karşılıklarının ayrılmaması neticesinde ilgili hesapta 7 milyon lira eksik var.
Toplu taşıma için kullanılan akıllı kart sistemi ortak hesabı yüklenici adına açıldı, yönetiliyor ve tahsilat yapılıyor. Bu nedenle mali tablolarda 675 bin 430 lira eksik. Ayrıca Türkiye Elektrik Dağıtım A.Ş.’ye ödenemeyen toplam 27 milyon TL’lik elektrik alımının muhasebe kayıtları yapılmadı.
Bir diğer çekici usulsüzlük ise tüketim mal ve malzemelerin kullanılmadan alındığı an muhasebe kayıtlarından çıkarılıyor olması. Tüketim malzemelerinin taşınır kayıtlarında görünmemesi sebebiyle kontrolü de mümkün olmuyor.
SİİRT
Siirt Belediyesi’nin 567 taşınmazının idarece tutulması gereken tapuda kayıtlı olan taşınmazlar formunda yer almadı.
Belediye tarafından yerine getirilen ticari nitelikteki su ve ulaşım hizmetleri için mali tablolarda indirilecek KDV hesabı yer almadı.
Belediye tarafından Avrupa Yatırım Bankası’ndan alınan ve vadesine göre ilgili hesaplarda takibi gereken 7 milyon euro, dış borçlar hesabında işlem görmedi; iç borçlar hesabında ise olması gerekenden 20 milyon fazla para görüldü.
İller Bankası’ndan belediyeye sermaye olarak gönderilen 11 milyon lira, bilançoda 7 milyon lira olarak gösterildi, geriye kalan paranın akıbeti bilinmiyor. Belediyenin elektrik dağıtım şirketine olan borcunun 2 milyon lirası, mali tablolarda hiç gösterilmedi. Ayrıca belediyenin doğal gaz şirketi ile yapılan ortaklık sözleşmesine göre gelirden yüzde 10’luk pay da bilançoda gösterilmedi. Söz konusu paranın miktarı ve akıbeti ile ilgili bilgi yok.
DERSİM
Dersim Belediyesi, yeniden Tunceli Belediyesi yapıldıktan sonra adına tapuda kayıtlı olan 460 adet taşınmazın değer tespiti ve muhasebe kaydı yapılmadı. Demirbaşların sonraki seneye devrinde de bilançoda rakamlar farklılık gösteriyor.
3 farklı yapım işine ait belge ve kayıtlarda toplam 936 bin 645 lira daha az yer aldığı gibi yapımı devam eden işler, tamamlanmış gibi görünüyor. Diğer yandan kıdem tazminatı giderleri eksik göründü.
ŞIRNAK
Şırnak Belediyesi’nden taşınmazlara ilişkin kayıt tutulmadı. Ne edinilen ne de takas olarak verilen taşınmazlara ilişkin hesap kullanılmadı. Bedelsiz devredilen taşınmaza ilişkin muhasebe kayıtları yapılmadı.
HAKKARİ
Hakkari Belediyesi’nin bilançosunda bankalara milyonlarca lira kısa ve uzun vadeli borcu olduğu görülüyor. İndirilecek KDV hesaplarının yüksek tutulduğu hesapta, gider taahhüt hesapları kullanılmadı.
AMED
Amed adı silinen Diyarbakır Büyükşehir Belediyesi bilançosunda uzun vadeli milyonlarca lira borç olduğu görülüyor. Gelirlerden alacaklar milyonlarca liralık hatalı yazıldı.
Kayapınar’ın uzun vadeli milyonlarca lira borcu var. Tapu kayıtlarına göre taşınmazların toplam tutarı ile kayıtları arasında 5 milyon TL tutarında bir uyumsuzluk tespit edildi. Belediyenin mali tabloları doğru yansıtılmadı.
MARDİN
Mardin Büyükşehir Belediyesi’nin 2017 yılındaki gideri, bütçe gelirinden 71 milyon 642 bin TL fazla. Tahsisli kullanılan veya kullandırılan binalar, mali tablolarda yer almıyor.
Belediyenin bütçe gelir cetvelinde eğlence vergisine ilişkin tahakkuk ya da tahsilata, “belediyemizin yetki alanında bar - pavyon - gece kulübü - sinema - tiyatro -opera oyunları - spor müsabakaları - at yarışları ile ilgili işletme bulunmamaktadır” denilmesine rağmen ilan ve reklam vergileri mükellef listesinde bar, sinema, internet kafe gibi işletmelerin de olduğu görüldü.
Destek Hizmetleri Başkanlığı ve Çevre Koruma ve Kontrol Dair Başkanlığı, çok kısa süreler içerisinde aynı yükleniciden mal veya hizmet aldı ve bu alımların toplamı ihale parasal limitlerinin üstüne çıktı
Belediye tarafından yapılan bazı ihalelerde 58 bin 500 TL kamu kaynağı zayi oldu.
Mardin İli Muhtelif Köy Yolları Asfalt Sathi Kaplama yapım işine ilişkin 3 milyon TL’nin üzerinde usulsüzlük yapıldı.
Artuklu Belediyesi’nde 2017 yılı içerisinde tahsil edilen 2 milyon 96 bin 180 TL elektrik ve havagazı tüketim vergisinin tahakkuk kayıtları yapılmadı. Belediyeye ait taşınmazlar, ihale yoluyla kiralanmadı.
Belediyenin ambalaj atıkların toplanması için verilen imtiyaz hakkı ihale yapılmaksızın ve herhangi bir bedel alınmaksızın verildi.
HABER MERKEZİ
Raporları hazırlayan atıldı
Devlet kurumlarındaki usulsüzlük ve yolsuzlukları hazırladığı raporlarla ortaya koyan Sayıştay’ın Denetim İşlerinden Sorumlu Başkan Yardımcısı olan Fikret Çöker’in yerine Zekeriya Tüysüz’ün atandı.
Merkezi yönetim bütçesi kapsamındaki kamu idareleriyle bakanlıkları, belediyeleri ve devlete ait şirketleri denetleyen Sayıştay’ın üst yönetiminde 2 Kasım 2018 günü dikkat çeken bir değişiklik yaşandı. 1992’den bu yana kurumda görev yapan Denetim İşlerinden Sorumlu Başkan Yardımcısı Fikret Çöker’in yerine 2011’de Sayıştay üyesi seçilen Zekeriya Tüysüz atandı.
Har vurup harman savurmuşlar
Sayıştay’ın AKP’nin elindeki belediyeler denetim raporlarında çok sayıda mevzuata aykırı uygulama tespit edildi. AKP’liler özellikle büyük şehirlerde har vurup harman savurmuşlar.
AKP’li Ankara Büyükşehir Belediyesi denetim raporunda 17 bulgu yer aldı. Bazıları şöyle:
İdari muhasebe kayıtlarında yer alan sermaye tutarları ile şirket mali tablolarındaki uyumlu değil.
320 taşınmazın kira bedelleri yıllık peşinen tahsil edildiği halde gelirler hesaplarına kaydedilmedi.
Belediye tarafından kiraya verilen 53 işyerinin işyeri açma ve çalışma ruhsatları yok.
Kira süresi sona eren bin 380 taşınmaz, yeniden ihale edilmek yerine, belediye encümeni kararıyla belirlenen tutarda kira artışı yapılarak kira süreleri uzatıldı.
Belediye tarafından okul yeri, dini tesis, spor ve sağlık alanı olarak kullanılması amacıyla tahsis edilen bazı taşınmazlar, kullanım amacına kullanılmadı.
İstanbul’da 68 bulgu
Sayıştay’ın AKP’li İstanbul Büyükşehir Belediyesi denetim raporunda 68 bulguya yer verildi. Bu bulgulardan bazıları şöyle:
Kamu idarelerince belediyeye tahsis edilen taşınmazlar ile belediye tarafından kamu idarelerine tahsis edilen taşınmazların da muhasebe kayıtları yok.
Gecekondu Yasası gereğince yalnızca bu yasada belirtilen amaçların gerçekleştirilmesi için kullanılması gereken 93.5 milyon lira, belediyenin genel hesaplarına aktarıldı.
Bayrampaşa ve Ataşehir halinde bulunan işyerlerinden alınan toplam 24.4 milyon liralık teminat, muhasebe kayıtlarında yok.
Aralarında Ayasofya, Topkapı’nın da bulunduğu bazı müzelere giriş ücretlerinde 30 bin lira yaklaşık maliyet eksik hesaplandı.
Belediye tarafından 2 bin 738 taşınmaz, haksız işgal tazminatı karşılığı idare ediliyor. Yasaya aykırı olarak haksız işgal tazminatı, kira niteliğine büründürülerek geleceğe ilişkin olarak taşınmazın işgaline süreklilik kazandırılıyor. Ayrıca toplam 208.1 milyon liralık işgal tazminatı karşılığı alacağının yalnızca 44 milyon lirası tahsil edildi.
KİPTAŞ’ın 266.5 milyon liralık kâr payı, belediye hesabına aktarılmadı.
Açık ve kapalı otoparklardan bazıları, belediye tarafından ruhsatlandırılmadı ama faaliyetlerine devam ediyor.
İlçe belediyelerine yapılan yardımlar, ihale yapılmaksızın büyükşehir belediye şirketlerinden temin edildi.
İstanbulkart’ta 8 bin 997 kaçak kullanım belirlendi.
Belediye tarafından kiraya verilen taşınmazların mevcut kiracıları, kira süresi sona ermesine rağmen devam ediyor.
2017 yılında Sosyal Yardım İstanbulkart kullanan aile sayısı 140 bin 179. Bütçesi 125 milyon lira olarak öngörülmesine karşın toplam gerçekleşme 147.6 milyon lira oldu. Belediye bütçesinden çıkan 147.6 milyon liralık tutar, sadece belirlenen 9 zincir markette yapılan alışverişlerde kullanıldı. Marketler, hiçbir indirim yapmadı.
Antep, en borçlu ikinci
Sayıştay, Antep Büyükşehir Belediyesi’nde kanuna aykırı borçlanma, ihalelerde usulsüzlük, projesiz ihale, ihalesiz kamu malı kiralama ve atamalarda kanunsuzluk tespit etti. Türkiye’nin en borçlu 2. belediyesi olma unvanını elinde bulunduran belediye, belirtilen borçlanma sınırının aşılmasına rağmen borçlanmaya devam etti. İhalelerdeki usulsüzlük, proje yapılmadan ihaleye çıkılması, belediyenin taşınmazlarını ihalesiz kiraya vermesi de raporda yer aldı. Belediyenin borç stok miktarının kanunla belirlenen tavan tutarının üzerinde olduğundan 2017 yılı içinde almış olduğu 118 milyon TL’lik borcun yasal dayanağı yok. Belediye tarafından ihale kapsamında yaptırılacak işlerde düşük teklif veren firmalar yerine yüksek teklif veren firmalar tercih edildi; milyonlarca liralık kayıp söz konusu.
Devletin tamamı semiriyor
Sayıştay’ın 2017 yılı denetim raporlarına göre, kamu kaynakları yağmalanıyor, bu yağma denetimlerden usulsüzlükle kaçırılıyor. Sayıştay’a göre birçok AKP’li belediye yolsuzluk çarkı kurmuş, usulsüzlükler had safhada, kamu kaynakları yandaşlara peş keş çekiliyor. 372 kamu kurumunun büyük bir çoğunluğunda “usulsüzlük” tespit eden Sayıştay, kamu kaynaklarından derneklere ve kamu kurumlarına yapılan bağışların “gizlendiğini” de ortaya koydu. 42 genel bütçeli kamu idaresi, 87 yükseköğretim kurulu, üniversiteler, 40 özel bütçeli idare, 2 sosyal güvenlik kurumu, 27 il özel idaresi, 173 belediye ve bir mahalli idare birliği olmak üzere toplam 372 kamu kurumunun faaliyetlerine ilişkin Sayıştay raporunda 30 kurumunun faaliyet raporunu yayımlamadığı da tespit edildi. Sosyal medya paylaşımları bile suç sayılarak tutuklama yapılırken, binlerce siyasetçi ve gazeteci konuşma ve haber nedeniyle tutuklanırken, Sayıştay’ın iktidarın yolsuzluklarını tespit etmesine rağmen yargının harekete geçmemesi dikkat çekiyor.
TMSF’ninki 1 milyar 273 milyon
Sayıştay’ın Tasarruf Mevzuatı Sigorta Fonu’na (TMSF) dair raporu üzerinde yapılan incelemede kamunun 1 milyar 273 milyon TL zarara uğratıldığını tespit edildi.
HDP Emek, Ekonomi ve Sosyal Politikalardan Sorumlu Eşbaşkan Yardımcısı Günay Kubilay, Sayıştay’ın Tasarruf Mevzuatı Sigorta Fonu (TMSF) raporuna dair yaptığı açıklamada, 18 bulguya rastladıklarını belirterek, TMSF’nin yolsuzluk, kayırmacılık ve usulsüzlük merkezi haline geldiğini ifade etti. Kubilay, “OHAL hukuksuzluğunun ekonomik uygulama alanı TMSF olmuştur. Sayıştay denetiminde açığa çıkan yolsuzluk, usulsüzlük, görevi kötüye kullanma gibi sebeplerin oluşturduğu zararların toplam miktarları 246,3 milyon TL, 165,5 milyon dolar, 8,3 milyon sterlin ve 3,8 milyon eurodur. Türk Lirası hesabıyla yaklaşık usulsüzlük miktarı 1 milyar 273 milyon (eski parayla 1 katrilyon 273 trilyon) TL’dir.”
Küçük büyük dememişler
AKP’li Adana Ceyhan Belediyesi tarafından düzenlenen bazı iş ve deneyim belgelerinde, belge tutarı ‘fazladan’ yazıldı:
Temizlik, çöp toplama ve tüm birimlerde çalıştırılmak üzere 6 aylık işçi alımı ve araç kiralanması hizmet alım işine ait yüklenici için düzenlenen iş deneyim belgesinde belge tutarı 6 milyon 258 bin 189 TL olarak gösterildi. Alt yüklenici için düzenlenen iş deneyim belgesinde belge tutarı 5 milyon 6 bin 500 TL olarak yazıldı. Gerçekleştirilen iş tutarı ise 4 milyon 922 bin 177 lira 82 kuruş oldu.
Temizlik, çöp toplama ve tüm birimlerde çalıştırılmak üzere 3 aylık işçi alımı ve araç kiralanması hizmet alım işine ait yüklenici için düzenlenen iş deneyim belgesinde belge tutarı 1 milyon 998 bin 90 lira olarak yazıldı. Fakat gerçekleştirilen iş tutarı 1 milyon 666 bin 73 lira 54 TL’ydi.
Konya Karatay Belediyesi, 2017 model Audi A6 marka otomobili 433 bin 643 bin TL bedelle satın aldı. Bütçe Kanunu ile öngörülen Azami Satın Alma Bedeli olan 50 bin 400 TL sınırı aşıldı. Söz konusu araç ise Belediye Başkanı tarafından makam aracı olarak kullanıldı.
Karatay Belediyesi Park ve Bahçeler Müdürlüğü’nce 2017 yılı içerisinde yeşil alanlarda ve piknik alanlarında kullanılmak üzere 793 bin 803 lira 50 kuruşluk bitki ve fidanı ‘ihalesiz’ aldı.
Kayseri Sarıoğlan Belediyesi, yasalara göre mümkün olmasa da ortağı olduğu Sarıoğlan İmar A.Ş. ye 2017’de toplam 504 bin 900 TL borç verdi.
Sarıoğlan Belediyesi’nin, 2 bin 390 ödeme emri belgesinden 404’ünün üzerinde yetkili imzası bulunmuyor. Ödemelerin tutarı ise 8 milyon 88 bin 883 lira 45 kuruş…
Sendikalılar tasfiye edildi
Devrimci İşçi Sendikaları Konfederasyonu (DİSK) /Genel-İş Araştırma Dairesi, Kasım 2018 “Kamu İstihdam Raporu”nu açıkladı. Raporda, 2016-2017 döneminde kamu istihdamında yaşanan değişimler ayrıntılı bir şekilde incelendi.
Raporda şu tespitlere yer verildi:
- OHAL döneminde herhangi bir somut gerekçe ya da kanıt sunulmaksızın 125 bin 678’i kamu görevinden çıkarma olmak üzere toplam 131 bin 922 kişiye tedbir işlemi uygulanmıştır.
- 667, 692, 693 ve 695 sayılı KHK’lar ile toplam 610 üyemizin iş akdi feshedildi. 9 kayyum atanmış belediye yönetimlerince 2 bin 24 üyemizin iş akdi feshedildi.
- Haziran 2018 tarihi itibarıyla 696 sayılı KHK kapsamında merkezi idarelere ve belediye şirketlerine geçirilen toplam taşeron işçi sayısı 744 bin 342’dir.
- Sadece merkezi idarelerdeki sürekli ve geçici işçi kadrosuna geçirilen taşeron işçi sayısının 393 bin olduğu ve belediye şirketlerine geçirilen tahmini taşeron işçi sayısının da 350 bini geçtiği tahmin edilmektedir.