Hem peynameyê nê merdiman û hem zî peynameyê embaz û eqrebayê înan sey “zaza”, “kurdî” yan zî “zaza el-kurdî” qedîyeno. Mesela nameyê tayê eqrebayanê înan nê yê: “Mustafa Zaza el-Kurdî (Mostafa Zaza Alkordi), Osman Zaza (Otthman Zaza), Hanîn Zaza (Al-kordi), Ehmed El-Kurdî (Ahmad Alkurdy)”1 Min înan rê hem erebkî hem zî îngilîzkî derheqê kurdanê Urdunî de tayê persê kilmekî şawitî.
Bitaybetî zî mi waştêne ke ez fam biko; gelo derheqê “zazayan” de malumatê înan esto yan çin o û famê kurdayetîya înan senîn o?
Memduh Zaza verpersê xo de vat ke; “Ez kurd o û zazayan ra yo; la belê ziwanê kurdkî nêzano û derheqê ziwanê kurdkî de zaf malumatê min çin o.”
Reyna goreyê malumatê Xatem Zaza El-Kurdî: “Zaza Urdun de yew aîleya/eşîra kurdan a. Sewbîna bi nameyê “Şêxo, Barava, Axa...” barixê kurdan estê. Wextê Osmanîyan de hetê Dîyarbekirî ra ameyê Urdun.” Kurdanê Urdunî ra qismêk wextê Eyûbîyan de, qismêk zî wextê Memlûk û Osmanîyan de şîyê Urdun. Qismêk mehleya kurdan yê Şamî ra seba tîcaretî şîyê Urdun, la dima uca de mendê. Reyna qismêk qewxeyê eşîran yan zî serewedartişê kurdan dima şîyê Urdun. (r. 61-62)
Kurdê Urdunî nê eşîran ra ameyî meydan: Eyûbî, Aşîtî, Baravî, Berazî, Daqurî, Dêrikî, Reşwanî, Şêxanî, Metînî, Millî, Zaza, Kîkî, Wanî û Omerî. Binê eşîra “Zaza” de nê keye û barixî estê: Ziriklî, Zikrî, Molla, Urfalî, Siwêreklî, Îbişî, Dîyarbekirlî, Qereşolî û Alûsî. (r. 94)
Urdun de bajarê ke kurdî tede ciwîyenê bi nameyê eşîr û keyeyan yew bi yew hûmarîyayê. Bajarê ke eşîra “Zaza” tede esta nê yê: Emman (paytextê Urdunî), Zerqa, Aqabe, Mefrîq, Rûweyşîd, Salt, Îrbîd, Sîmîr, Deyr Ebû Seîd, Şewne Şîmalîye, Meşarî, Baqûre, Kerîme. (r. 96-98)
Kurdanê Urdunî de xonîsbetkerdiş wina virazîyayo:
* Xo nîsbetê pîlê keyeyî kerdene: Bedirxan, Kurd Elî, ‘Elîko, Zilfo, Şêxo, Xidir...
* Bi leqabê eşîran name bîyene: Keftarû, Axa, Zade, Molla, Mamo...
* Şaristanê ke uca ra ameyî: Dîyarbekirlî, Swêrekî, Urfalî, Mardînî, Wanlî, Zîbarî...
* Nameyê eşîran yê orîjînalî: Eyûbî, Omerî, Daqurî, Şêxanî, Millî, Zaza, Kîkî...
* Nameyê etnîkî: el-Kurdî, el-Kurd, Kurdîye.
Urdun de zafê kurdan xo no hewa sey “kurdî” name kenê. No name raste-rast kurdayetîya ê merdimî yan zî keyeyî nîşan dano, la na rey zî merdim bi asanî fam nêkeno ke o merdim/ keye kamcîn eşîre ra yo. (r. 95)
“Zaza” Urdun de nameyê yew eşîra kurdan o. No zanayîşê ma yê verênî tesdîq keno. Çimkî goreyê nuşteyanê tarîxî çekuya “zaza” verî cû sey nameyêko cografîk, dima sey nameyêko eşîrî û nê demanê peyênan de zî sey nameyêko cematkî ameyo gurênayene ke nika teşmîlê zafê kirdan ke xo cîya-cîya name kênê, bîyo. Wina aseno ke Urdun (Sûrîye û Filîstîn) de hema zî manaya xo ya eşîrî de yeno gurênayene.
Urdun ded qasê 20 henzar kurdî ciwîyenê. Seke behs beno kurdê Urdunî Şam (Mehleya kurdan), Filîstîn, mintiqaya Cizîre, bajaranê Kurdîstanê Bakûrî sey Riha, Sêwreg, Dîyarbekir û Kurdistanê Îraqî ra şîyê uca.
Bitaybetî ê ke eşîra Zaza ra yê, Sûrîye, Filîstîn û Kurdîstanê Bakurî ra şîyê. Kurdî, uca de wareyanê sey sîyaset, akademî, medya, edebîyat, eskerîye, spor de aktîf ê. Zafê kurdê Urdunî nêzanî kurdkî (kurmanckî yan zazakî) qisey bikê la zafane hetê şuurê neteweyî ra asîmîle nêbîy û kurdayetîya xo pawita.
AMED