Uzun yıllar boyunca Rusya, Irak ve Şam’da Kürt edebiyatı üzerinde yaptığı çalışmalar ile tanınan Prof. Dr. İzzeddînî Mistefa Resûl, Kürtlerin ayakta kalan edebiyat çınarlarından biri. Kürt edebiyatına büyük katkıları olan Resûl, Ehmedê Xanî üzerine yazdığı „Şairên û Mûtesüfen û mûfekirin û feylazof“ kitabı 3 dile çevrildi. „Ne Ehmedê Xani kadar bahtlı, ne de bahtsız biri vardır“ diyen Resûl, üstat Ehmedê Xanî’nin edebiyat anlayışını değerlendirdi.
Xanî hem bahtlı hem de bahtsız
Prof. Resûl, Kürtlerin edebiyat tarihi üzerinde çalıştığını ve 600 sayfadan oluşan kitabın Süleymaniye’de basıma hazır olduğunu söyledi. Kitabında özelikle Ehmedê Xanî’nin edebiyat anlayışını irdelediğini belirten Prof. Resûl, bu kitapta tarihi Kürt edebiyatçıları ile şairlerinden Baba Tahirê Uryan, Melayê Cizîrî, Feqiyê Teyran’ın edebi çalışmaları üzerine de araştırmaların yer aldığını kaydetti. Özelikle Xanî’nin Kürt Edebiyatı için bin yıllarca sürecek bir kaynak olduğunu kaydeden Resûl, Xanî’yi şu şekilde değerlendiriyor: „Ben hep söylerim ne Xanî kadar bahtlı ne de Xanî kadar bahtsız bir insan var. Bu sözü ne maksatla söylüyorum. Her şeyden önce Xanî her şeyi önceden görmüş yazmış. Bunun için bahtlı ama olumsuz yönleri de görmüş yazmış bunun için de bahtsız biridir.“
Xanî hep yenidir
Xanî’nin eserleri hakkında uzun yıllar inceleme yapan ve birçok eserini farklı dillere çeviren Resûl, Moskova’da Xanî üzerine yazdığı „Şairên û Mûtesüfen û mûfekirin û feylazof“ adlı kitabının Sovyet Kürtleri tarafından çok beğenildiğini ve kitabın birçok defa basıldığını belirterek, Arapça basımından sonra Türkçe’ye de çevrildiğini anlatıyor. Xanî’yi her okuduğunda yeni şeyler fark ettiğini ve yeni şeyler gördüğünü dile getiren Resûl, Xanî’nin bir filozof olduğunu şu örneklerle anlatıyor: „O’nun eserlerinde eskimeyen şeyler var. Herkes bir şey söyler ama ben ondaki yeniliği görüyorum. Xanî’nin o dönemde okumadığı kitap kalmamış. Bakıyorsun Eflatun, Aristo, Cami, Şiraz’ı okumuş etkilenmiş. Etkileniyor ancak taklit etmiyor. Bütün bunlardan kendine özgü filozofça bir edebiyat anlayışını ortaya koyuyor.“
Ortak dil akademileri kurmalıyız
Resûl, Ehmedê Xanî’nin edebiyatçılar ve şairler üzerinde derin etki bıraktığını ancak bu kişilerin onu anlama açısından yetersiz kaldığını ve sadece onu taklit etmeye çalıştıklarını belirtiyor. Kürt edebiyatı için Ehmedê Xanî’nin bulunmaz bir değer olduğunu belirten Prof. Resûl, Kürtlerin bu değerlere sahip çıkması için edebiyatını ve dilini iyi bilmesi gerektiğini vurguluyor. Prof. Resûl, coğrafik parçalanmışlıktan dolayı Kürtlerin dillerinde de bir parçalanmışlığın yaşanabileceğini dile getirerek, şunları söyledi: „Şimdi o parçalanmışlıktan dolayı yeni nesil birbirbirini anlamayabilir, tanımayabilir. Bizim önlem almamız gerekir. Kürdistan’ın bütün parçalarında bütün lehçelerimiz üzerinde çalışacak ortaklaşacak ortak dil akademileri kurmamız şarttır. Bu akademiler dil alanındaki çalışmalarda 4 parçanın da nabzını tutacak şekilde organize edilebilinir.“ Kürtlerin dünyaca meşhur dil bilimci ve edebiyatçı yetiştirdiğini belirten Prof. Resûl, bu tarihi zenginliğin yeni nesil tarafından mutlaka okunup değerlendirilmesi gerektiğini söyledi.
Birçok ülkede edebiyat okudu
1934 yılında Süleymaniye’de doğan Prof. Resûl, burada eğitim hayatına başlar. İlkokul, ortaokul ve lise eğitimini Süleymaniye’de tamamlayan Prof. Resûl, Bağdat Üniversitesi’nde Arapça Edebiyatı bölümüne başlar. Siyasi nedenlerden dolayı öğretimine Suriye’de Şam Üniversitesi’nde devam eder. Irak’ta Abdülkerim Kasım ihtilalinden sonra Prof. Resûl, tekrar Irak’a döner ve Bağdat Üniversitesi’nde eğitimini tamamlar. Resûl, Rusya’ya geçerek Moskova’da Rus Edebiyatı’nı okur. Daha sonra Irak’a geri döner ve burada Molla Mustafa Barzani’nin yanına gidip başlattığı devrimde yerini alır. Resûl, 1966’dan 1976 yılına kadar Bağdat Üniversitesi’nde Arap Edebiyatı hocalığı yapar. 1992 yılında Hewler Üniversitesi’nde dersler verir. Yine aynı yıl yapılan seçimlerden Federal Kürdistan Bölgesi’nden milletvekilli seçilir. Şu an Süleymaniye’de yaşayan Resûl’ün şimdiye kadar 84 akademik çalışması yayınlanmış.
İSHAK DURSUN - DİHA/AMED