Kamîya qoman de cayê zon(ziwan) û îtiqat zaf hewl o. Nê kî(zî) wedarîyê kamîya qoman kî dirveta girane cêna. Hîris û heşt ra hata nika, dewlete Dêrsimîjan rê kamîye kerda tomete(qedexe). Tayê kalikan û pîrîkan terso verênî ra, nêtorê ke raa xo domananê xo rê salix bidê. Çi ke înan rê gore, dewlete ê semedê wayîrîya raa heqî û zonê mayê qirrkerdê. Na ters ver, ne zonê xo ne kî îtîqatê xo domananê xo rê nêmusno. Qenêbo azê-uzê ma nê semedan ra qirrmebo vato.
Waxtê Osmanî ra hata qirrimê hîris û heştî dewletî 11(des û jû(yew)) rey amê Dêrsim ser. Serverê(serekê) Qoçgîrî Alî ŞÊR, ney rê sebeb vato; “Welatê şêrano, luyî besenêkene cikuyê.” Hama(labele) girrimê 38î(hîris û heştî) de ebe teyyareyan, topan û tifongan kutê(kewtê) zerê Dêrsimî. Kilitê koyan, ma o waxt kerdo vîndî. Homete ra çan hazar însan kişîyê tam nêzaneme. Serwezirê Tirkîya Erdoxan bîla vatîbî; “Dêrsim de dewlete poncas hazar însan qirrkerdî.” Î yê ke welat ra eşte tever û kerde bêbext ê kî nêvatî.
Hukmê Osmanî de qomê xirîstîyanan ra tayê xortî vurnê kerdê leşkerê Osmanî. Nê domanê xirîstîyanan qijên ra çê ra guretê, raver(aver) tirkî musno, dima(badê) kerdê misliman. Tenê ke bîyê pîl dima xizmeta dewlete de gurenê. Dewlete hîris û heşt de, waşto ke ma kî jê(sey) nê bêbextan bivurno. Çi ke ma ne tirk bîme, ne kî jê înan sunnî- misliman bîme. Domanê ke besenêkerdê bikisê, çêyan ra guretê kerdê wendexaneyan. Xezevtulayan zorbajên ra, domanan rê tirkî û îtîqatê sunnîyên musno. Raa heqî û zonê maye, ci rê kerdo tomete. Çênê qijî gurete, dê leyê leşkeran. Î yê ke wes mendê, tirkan de zeweznê ke kirmancîye û îtiqatê xo , xo vîr ra bikerê. Î yê ke kerdê wendexaneyan , tayê bî toxtor, tayê bî malim, tayê bî dawaber(verfek), hama hetê ra kî bî tirk, bî sunnî. Nê domanî ewro ne zonê maa xo zonenê, ne kî raa heqî zonenê.
Ewro gereke jû qerar bidîme. Ya çi ke ardo sarê ma ser vame; “Tecelê ma wo, sarê ma ser”, ya(yan) kî vame; “Azê ma nêbo vîndî.” Hen zanen ke kes vîndbîyayîşê aze-uze xo nêwazeno. Dewlete qirrim de ma ra zaf tenêyî kiştî. Oncîa kî besenêkerd azê ma wertê ra wedaro. Hama nika qirrimo newe, qirrimo verênî ra kî pîl o. Çike endî ma be xo, zon û îtîqatê xo caverdame. Xortê ma, çênekê ma endî(êdî) îtîqatê xo û zonê maa xo nêzanenê. Tarva girane, tayê kî nêwazene bimusê.
Zonê xo û îtîqatê xo, az û uzê xo rê bimusnîme ke astikê meyitanê ma, binê xardo şîa de jêde mesuzê. Îstasyonê Xarpetî de Sey RIZA anê hucbarê M.Kemalî ke ci ra ef biwazo. Ef waştêne nîya bimano, ewro bîyo areze ke kutîkê tarîxê verênan rê vengê xo kerdo berz, ti vanê ma rê kî derse da: “Mi jûr û dubarê sima de bas nêkerd/No mi rê bî derd/ Sima ver de çok nêda/ No kî sima rê bibo derd.”