Hinî sey verên nîyo, yew eleqa dimilkîye ser ro est o. Hinî kirmancî biney xo weşanayî, ameyî xo û wayîrê ziwanê maya xo vejîyenî. La no eleqa bes o? Ney, bê şik bes nîyo. Hema zarawaya dimilkîye ser ro zaf xebat lazim a. Heme warî de zaf xebat lazim a. Vaje, tarîx û folklorî ser ro ganî zaf xebatî bibî.
Vera vera tayê kitabê klasîkî yê dinyaye hinî açarnîyenî kirmankîye ser. Sey eserê Kafkayî ‘Bedilîyayîş’, sey eserê Vîctor Hugoyî ‘Notra Dame….’ Çi heyf o ke babeta açarnayîşê pirtûkan de kirmanckî zaf şatîyaya menda. Nê di pirtûkî ma vatî, beno nînan ra vêşêr çend hebî hîna est î açarnîyayî û nêyenî ma vîr ra. La ma na babete de zaf tepa mendî. Ganî qe nêbo hîris, çewresî ra vêşêr pirtûkê ke açarnîyayî kirmanckîye ser bibayinî. La nê hetî de zî gamî erzîyenî. Pitûkê ‘Bedilîyayîş’î zî seba ke newe vejîyayo nê hetî ra gamêka muhîm a.
Tayê weşanxaneyê kirmanckîye est î seba ke tayê pirtûkê kirmanckîye sewbîna weşanxaneyî de weşanîyayî nê pirtûkan nêanî cayê xo, yan zî nê pirtûkan ra eleqa nênawnenî. Beno ke nê pirtûkî sewbîna weşanxaneyî de çap bîyî û nê weşanxaneyî wayîrê nê pirtûkan nêvejîyenî, reyna çap nêkenî. La wendox wazeno ke nê pirtûkan biherîno, biwano. Sey pirtûkê ‘Klama Pepûg’î… No pirtûk tarîxê kurdanê kirmancan de hetê romanî ra verên o, yewin o. La çi feyde ke destê to nêkeweno ke ti biwanî. Sey nê pirtûkî zaf pirtûkî est î, destê kê nêkewenî. Yanî yew hawa weşanxaneyê kirmanckîyî ca bidî nê pirtûkan.
Heyanê nika da des ferhengê kirmanckîye tewir tewir weşanxaneyî ra vejîyayî. Beno ke nînan ra zafênî goreyê mintikaya xo esas girewto û a hawa weşanîyayî. Seba çimeyî nê ferhengî zaf erjaye yî. La nê da des ferhangan ra tena di, hîrê hebî pirtûkrotoxan de ca gênî.
Nê zî wendoxan mird nêkenî. Tayê çekuyî est î her ferhengî de ca nêgênî yan zî ca nêbîyî. Beno ke sewbîna ferhengî de bibî. Nê semedî ra wendox wazeno tewir tewir ferhengan ra bixejilîyo, havile bigêro. Helbukî weşanxaneyê kirmanckîyî şênî nê gureyî ra çare bivînî.
Kirmancan ra çîyo ke zaf muhîm o folklorî ser ro xebat a. Û folklor zaf gilan ra yeno pê. Tena estanekî û deyîrî nîyî. Dewan de çi xebatî est î pêro dekewenî mîyanê folklorî. Ma rê nê hetî ra çi lazim o? Qezayê ke heyanê nika înan ser ro xebata folklorî nêbîya na ma rê lazim a. Mesela kê eşkenî bivajî qezaya Pasûrî ra hetê folklorî ra çend nûmineyî.
Qezaya Bongilan ra, qezaya Hêniyî ra, Çêrmûgî ra hetê folklorî ra çend nûmineyî. Mintika mintika xebata folklorî biba ziwan zaf aver şono û xurt beno. Beso ke na babete de xebat biba. Xora her qezayan ser ro pirtûkê folklorî bibî kemanîya ziwanî zaf hetî ra wedarîyena. Her yew pirtûkê folklorê qezaye averşîyayîş û standardê ziwanî de ko rolêkê muhîmî kay bikero.
Zerweş ESNAW