Devletin vergi gelirinin yüzde 80’i çalışandan çıkıyor. Şirketlere ise 2002’den beri sekiz vergi affı geldi.

Türk hükümeti, bir yandan ekonomik durgunluğun şirketler üzerindeki olumsuz etkilerini hafifletmek için vergi afları düzenlerken, diğer yandan çalışanlar üzerindeki vergi yükünü artırıyor. Çalışanların maaş ve ücretleri üzerinden kesilen gelir vergisi ile alkolden sigaraya, beyaz eşyadan mobilyaya kadar pek çok alanda uygulanan dolaylı vergiler, 2020’de vergi gelirlerinin yaklaşık yüzde 80’ini oluşturacak. Deutsche Welle Türkçe’den Aram Ekin Duran, Türkiye’deki vergi sistemini mercek altına aldı.

Dolaylı ve dolaysız vergi

Katma değer vergisi ile özel tüketim vergisi, özel iletişim vergisi, şans oyunları vergisi, gümrük vergisi, damga vergisi, banka ve sigorta işlemleri vergisi gibi vergiler dolaylı vergiler arasında yer alır. Gelir vergisi, kurumlar vergisi, motorlu taşıt vergisi gibi vergiler dolaysız vergi olarak tanımlanıyor. 2020’de toplam vergi gelirlerinin yaklaşık yüzde 70’inin dolaylı vergilerden elde edilmesi hedefleniyor.

Alkol ve sigara

Alkollü içkilerde yüzde 80’i aşan, tütün ve sigara ürünlerinde ise yaklaşık yüzde 70’lik vergi yükü bulunuyor. Hükümet alkol ve sigara tüketiminden 2020’de yaklaşık 90 milyar TL’lik vergi geliri elde etmeyi planlıyor. Kimi kesimler AKP iktidarı döneminde alkol ve sigara tüketiminin azaltılması veya cezalandırılması amacıyla dolaylı vergilerin artırıldığını savunuyor.

Dolaylı vergilere ağırlık verilmesi

Dolaylı vergiler çok kolay toplanıyor ve en önemlisi de anında gelir olarak Hazine’ye yansıyor. Dolaylı vergilere zam yapıldığında, hemen sonraki ay bu bütçeye yansımaya başlıyor. Ancak Gelir ve Kurumlar Vergisi gibi dolaysız vergilerde artış yapıldığında, en erken bir yıl sonra bütçeye yansıyor. En yoksul da en zengin de bir mal ve hizmet satın alırken aynı oranda vergi ödüyor. Türkiye’deki tablo, bu açıdan Avrupa Birliği’nin tam tersi. Avrupa İstatistik Ofisi (Eurostat) verilerine göre Avrupa Birliği’nde dolaylı vergilerin toplam vergi gelirleri içerisindeki payı yüzde 30-35 civarında. DW Türkçe’ye konuşan EY (Ernst&Young) Türkiye Vergi Hizmetleri Yayın Direktörü Fatih Köprü, Türkiye’de toplanan Gelir Vergisi’nin de yüzde 95’inin çalışanların ücretlerinden direkt kesildiğine dikkat çekiyor. Şirketleşmemiş esnaf, zanaatkar ve ticaret erbabından kesilen Gelir Vergisi ise yalnızca yüzde 5.

2020 hedefi

Ekonomi yönetimi 2020 bütçesinde 784 milyar TL vergi geliri hedefliyor. Türkiye, 2020’ye üç yeni vergi ile giriş yaptı. Bunlardan ilki dijital hizmetler üzerinden ödenmesi gereken ”dijital hizmet vergisi”, ikincisi otel ve motel gibi yerlerde kalanlardan alınacak ”konaklama vergisi” ve üçüncü olarak da değeri 5 milyon lirayı aşan konutların değeri üzerinden hesaplanacak ”değerli konut vergisi” oldu. EY (Ernst&Young) Türkiye Vergi Hizmetleri Yayın Direktörü Fatih Köprü’ye göre Türkiye vergi sistemindeki çarpık tablo, sıklıkla gündeme gelen vergi afları ve yeniden yapılandırmalarla daha da sıkıntılı hale geliyor.

Marmara Üniversitesi İktisat Fakültesi Öğretim Üyesi Dr. Bumin Doğrusöz ise Türkiye’deki vergi sistemini ”ilkeleri kaybolmuş, yamalı bohçaya dönmüş bir sistem” olarak tanımlıyor.