Hemserokê Enstîtuya Kurdî yê Amed Îrfan Babaoglû aşkere kerd ke sîstema nikayî ziwanê kurdî çinîhesibnena û vist vîrî ke şarê kurd bi serrano serva ziwan û kulturê xo têkoşîn dano û do neyra tepya zî bido. Babaoglû ard ser ziwan ke heqê perwerdeyê bi ziwandê may de bi serrano bi polîtîkayanê leymin wazîya ke bîro çinîkerdiş. Zihnîyeto ke serranê ravêrdî de qiseykerdişê bi tirkî ferz kerd, hewl dano ke na waştena xo nifşanê newî yê ma ra zî bido ferzkerden.
Îrfan Babaoglû ke derheqê gureyînanê xo de ANF rê qisey kerd hayr ant muhîmîya ziwanê kurdî ser. Babaoglû vist vîrî ke tarîx ra na het dewletanê gird yê îşgalkerdox hewl day ke ziwanê kurdî çinîbikerê la sernêkewtîyê û hayr ant polîtîkayanê asîmîlasyon yê dewrê Komara Tirkîye ser: “Jû het ra dewleta navendî yê ereb, heto bîn ra dewleta navendîya Enqera yê tirk serva ke kurdan zey kulturî, bîyayiş, ziwan û mezgî werte ra wedarnê polîtîkayî esas girotî. La kurdî serva ke teslîmê serdestan nêbê, koyan xo rê kerdî star, ziwan û kulturê xo seveknay û heta na roj kirêşnay.”
‘Jew ziwan bê perwerde nîno seveknayen’
Hemserokê Enstîtuya Kurdî Babaoglû da zonayen ke seserra 21. de serva ke jew şar ziwanê xo sevekno ganî azadîya ci bibo û vist vîrî ke şarê kurd bi serrano serva kamî û ziwanê xo tekoşîn keno. Babaoglû aşkere kerd ke ziwanê şarê kurd heta nika nêşay çinîbikerê û va; serva çinîkerdişê ziwan û kulturê kurdan dewletanê navendî her çî kerdî.
Babaoglû vist vîrî ke serva ke kurdî ziwan û kulturê xo bidê ciwîyayen, ganî ziwanê kurdî bibo ziwanê perwerde û da zonayen ke jew ziwan eke nêbo ziwanê perwerde nêşkeno bîro seveknayen. Babaoglû aşkere kerd ke beno ke zerreyê malbatî de no ziwan yeno qiseykerden, la eke nêbo ziwanê perwerde nêşkeno neqlê nifşanê newî bibo û vengê wayîrvejyayişê xobîyayen, kultur û ziwanî da şarê kurd.
‘Ma dê her ca de perwerde bidê’
Îrfan Babaoglû da zonayen ke tenya serva ziwanê kurdî nê, serva ke pêrokîn ziwanê dinya bibê ziwanê perwerde têkoşîn danê. Babaoglû vist vîrî ke no 2-3 serrîyo ke bi ziwandê kurdî “mektebanê azad” de xeyrî fermî perwerde danê û wina va: “Nezdîyê 30 mektebê ke bi fiîlî perwerde danê estê. Tayê nê mekteban cayanê zey Sûr, Cizîr û Nisêbîn ke dewlet herb dana de yê. La wextanê peynî de perwerde nînê dayen. Serva destpakerdişê perwerde israrê ma ramenê.”
Heta ke keyeyê xo nêaçarnime mekteb…
Babaoglû da zonayen ke şarê kurd netîceyê tekoşîna cewherî de tayî çîya qezenç kerd û wina va: “Heta ke şarê kurd keyeyê (çêye) xo nêaçarno zey mekteb, heta ke taxa xo de dewa xo de jew ode nêaçarno zey mekteb sîstemê serdest dê ziwanê ma zey ziwanê perwerde qebûl nêkerê. Di serrîyo ke Amed de hîrê mektebê ma estê. Wendekarî nika ravêrdî sinifa 3. Sazgehanê ma de mualimê ma zafî yê û bi waştişekê gird gureyînê.”
‘Enstîtu bi bedeldayişî abîya’
Hemserokê Enstîtuya Kurdî yê Amed Îrfan Babaoglû vist vîrî ke dewlet dûştê perwerdeyê bi ziwandê kurdî ya û her ca de mudaxaleyê wişkî kena. Babaoglû hayr ant girotişê Mektebê Ferzat Kemanger ser û wina va: “No mekteb çend reynî ame girotiş. La şarê ma her qorî (reynî) ê muhîran wedarna û vist ke wendekarî perwerde bivînê. Dewlet çend reynî mudaxele kerd. Wexto ke wendekarî mekteb de bî bombeyanê gaz eştî. Rixmê nayî domanan û malbatan mektebanê xo terk nêkerd.”
‘Ganî şarê kurd wayrê ziwandê xo bivejyo’
Îrfan Babaoglû da zonayen ke gureyînê ziwan û perwerde yê sazîya înan dê dewam bikerê û hayr ant emelê Enstîtuya Ziwanê Kurdî ser: “Wexto ke Enstîtuya Kurdî 1992 de Stenbol de abîya rîwalê çêkûya Kurd ya ser tabela raştê xêlê zext û zorvajîyan ame. O wext ra na het bi dayişê bedelanê gird xêlê enstîtu abîyay (bî a). 4 leteyanê Kurdistan de serva lehçeyanê kurdî gureyînê ma yê açarnayişî estê, no babedekê muhîm o. Herzewbîn ma muhîmî danê gureyînanê sosyolojîk û kulturî zî.”
Babaoglû tewr peynî de veng da pêrokîn malbatanê welatperwer ke wayîrê ziwandê xo bivejyê û va; serva ke wextanê ameyin de domanî nakokîyê kesayetî nêciwîyê ganî malbatî keye de bi domananê xo ra bi ziwandê xo qisey bikerê. Babaoglû vist vîrî ke serva ke ziwanê kurdî açarnê ziwanê perwerde iyê dê heta peynî têkoşîna xo bidomnê.
ELİF DOGAN/ANF/AMED