Dewleta Tirk, serra 1983î ra na het Başûrê Kurdistanî de operasyonê ‘teberê sînor’î virazena. Dewleta Tirk, operasyonê ‘teberê sînor’î ê serra 1991’î ya vera Hardê Pawitenê Medya, kampê îstîxbaratî yê xeta Hewlêr-Duhok-Zaxo açarna baregehanê leşkerî û bi hezaran leşker û maşînên leşkerî bica kerd.
Dewleta Tirk, Duhok-Zaxo ke zey herêma Behdînan yena şixulnayîş û serdestîya PDK esta û xeta Hewlêr de, kampê îstîxbaratî rona. Operasyonê 1997’î ke bi nameyê 'Balyoz' virazîya ra dima nê merkezê îstîxbaratî açarnîyay kampanê leşkerî. Nika zî Bamernê, Şeladizê, Batufa, Kanîmasi, Kiribî, Sinekê, Sirî, Kubkê, Kumri, Koxê Spî, Serê Zêr, Geliyê Zaxo û Amediyê de baregehê leşkerî yê Tirkîye, Hewlêr, Duhok, Zaxo û Amediyê de zî şaxê Rêxistina Îstîxbarate ya Tirk (MÎT) estê. 2014’î ra dima Başîka, Soran û Kalaçolan de kamp amey ronayene. Baregeha verî yê herêma Harîr ya nezdîyê Hewlêr zî zey kamp yena şuxulnayîş. Herêma Zûmar de, seba perwerdekerdişê tayî koman kampek ronîya.
Karê îstîxbaratî
Dewleta Tirk Başûrê Kurdistan de giranî dana ser karê îstîxbaratî zî. Yeno zanayîş ke MÎT û îstîxbarata PDK “Parastin” pîya hereket kenê. Tayî sazîyê medya yê PDK ke dewleta Tirk seba ronayîşî 'destek û emeg dayo’, operasyonê ronayîşê atmosferê xapînayîşî de yenê şixulnayîş. Mîyanê nê organanê çapemenî de kesê ke MÎT’î ra xebetyenê, estê. Merkezê îstîxbarat yê dewleta Tirk giranî sûkanê Hewlêr, Duhok û Zaxo de yê. Nê cayan de serdestîya PDK esta. La dewleta Tirk herêmanê YNK yê zey Silêmanî, Helebçe û Germîyan de zî bin nameyê 'şîrketê taybet' tayî sazî ronayo. Herêmanê zey Kerkûk ke Tirkmenî zî mîyan de estê, Cepheyê Tirkmen ê Iraqî ke hetê MÎT’î ronîya, partî û kesayetê zey Erşad Salihî yenê xebetnayîş. Çekêka bîn ê dewleta Tirk yê Başûrê Kurdistan zî, fîrmayê Tirk ê ke zey sektora înşaetî de 1.350 ra vêşî fîrmayê Tirk ê. Nê fîrmayan ra tayê ci paravan ê û seba MÎT’î xebetyenê.
Rewşa stratejîk ê kampan
Kampê dewleta Tirk ê Başûrê Kurdistanî, kêberê sînor ê Xabûrî ra dest pêkenê û ser sînor heta herêma Soran dewam kenê. Seba ke herêmanê Xinêrê, Xakurkê û Kelaşîn bikerê hedef, kampa Sidêka esta. Herzewbîn Dîyana, Çoman û çormeyê ci de zî quwetê lejkerî estê. Bi rayîra nê quwetan hewl danê ke ser Qendîlî de zextî bikerê. Herêma Raperîn ê başûrê Qendîl de ke bin qontrolê YNK de ya, Ranya Sengeser û Qeladizê de, bado ke DYA'yîjan ciwal vist sereyê leşkeranê Tirk, na herem de endamê îstîxbarat û leşkerê Tirk nêmendî.
Kêberê sînor ê Xabûr ra ver bi rojhilat, herêmanê Batûfa, Bamernê, Amediyê, Dêralûk û Şeladizê de kampê Tirkan estê.
‘Operasyonê bênetîce’
Dewleta Tirk serra 1983'î ra na het vera PKK operasyonê ‘Teberê sînor' viraşt. La jewêrê nê operasyonan de zî sernêkewt. Operasyono sifte ke 25'ê Gulane 1983î de destpa kerd û 7 hezar leşkerî tewr bî, bênetîce mend. Operasyonê ‘Teberê sînor’ ya peyên zî 21'ê Sibate 2008'î de bi nameyê 'Guneş Harekati' vera herêma Zapê virazîya. Gerîlayan bi xoverdayîşeke gird cewab da operasyonî û bi desan lejkerê artêşa Tirk amey kiştiş, helîkopterekê înan zî ame vistiş. Artêş Tirk roja 29'ê Sibate de bi zorî herêm ra xo reyna. Artêşa Tirk ke operasyonê Zap de dersekê gird girewt, o wext ra na het giranî da hêrîşanê hewayî.
Nameyê xiyanet û pîyakarî
PDK’ya Barzanîyijan, ke seba menfîetanê malbata xo her rayîr û raybazî şixulnena, hemverê rêxistinanê bîn ê Kurdan bi dewletên Tirk, Îran û Iraqî ra pêkerd, xîyanet kerd û rîpelanê şerm yê tarîxê Kurdan de ca girewt. Bi newekerdişê xîyanet û pîyakarîya xo hewl dana ke emrê xo derg bikero.
PDK ke wayîrê karakterekê xîyanetî ya, bado ke PKK vejya werte, bî dişmenê sereke yê PKK. Serra 1983'î de Şam de, bi nameyê ‘Prensîbê Paştîdayîşê PKK û PDK’ peymaneke amê îmze kerdiş. La wextekê kilm ra dima damûsna ke, PDK nay seba vêşîkerdişê bihayê xîyanetî kerdo. Xo ra PDK Gulana 1987'î de peymanêko bi PKK ra îmze kerd, yewhetî betal kerd. Barzanî damûstayîn da û va, “Nika ra tepya hinî mimkûn nîyo ke PKK herêmê ke bin qontrolê ma de yê de, estbo”.
Xîyaneta Rojawa kerd
PDK vernîya Şoreşê Rojawa de zî xo nêgirewt û her tim hêrîşê ci kerd. Bado ke Şoreşa 19'ê Tîrmehe bi pêşengtîya PYD de dest pêkerd, PDK zê dest bi ablûqaya fîzîkî û leşkerî kerd. Mîyanê komanê artêşa azad ê ke destpêkê de hêrîşê Rojawa kerdî, çeteyê Neviyên Selahaddîn Eyyûbî, Neviyên Mistefa Barzanî û Azadî yê partîyanê PDK yê Sûrîye zî estbî. 2'ê Çileya 2013'î de wexto ke çeteyanê El Qaîde hêrîşê Rojawa kerdî, PDK kêberê sînor ê Sêmalka Kurdanê Rojawa ra girot. PDK, Tirkîye ra pîya ser sînorê Rojawa de xendek kinite. PDK 11'ê Sibate 2014'î de îzahatekê da û aşkere kerd ke ê Rayverîya Xoser ê Rojawa nêsilasnenê. PDK nika zî bi destê ENKS Awrûpa û cayanê ciya yê dinya de, hemverê Rojawa nûmayîş, hewldayenê dîplomatîk dana ramiten.
ANF/NAVENDÊ XEBERAN