HEQÎ BOLTAN


Çewlîg bi nameyê xo yê bînî Çebexçur û Bîngol yeno zanayîş. Labelê mabênê înan de ferq esto. Nameyê Çebexçur nameyêko kehen yê Çewlîgî yo. Bîngol zî zozanêko berz o. Labelê nameyê Çewlîgî nameyê heme erdê bajarî yo. Sey ke heme zanayîşê etîmolojîyî de yeno vatiş ‘erdê awî ra vanî Çewlîg. Xora her vîncoyê erdê Çewlîgî awî yo. Bi vatişêko bîn erdê bajarî heme zozanî ser de yo. Cok ra Çewlîg nameyê heme erdê bajarî yo.

Çebexçur girêdayê Darahênî bî. Seba ke Darahênî Serewedaritişê Şêx Seîdî de serewedaritişî rê merkezî kerda, heqê aye yê bajarbîyayîşî ame girewtiş û 04.01.1936 de bi qanûnê hûmare 2885 girêdayeyê Çebexçurî kerdî. O tarîx ra nata Darahênî bîye qeza û Çebexçur bî bajar. Seba ke nameyê Çebexçurî zaf kehen bî, o zî ame bedilnayîş û 1945 de nameyê ci bî Bîngol. Sey heme bajaranê Kurdistanî, bajarê Çewlîg zî tarîxê merdimîye de wayîrê cayêko muhîm o. Hurrî, Mîtannî, Hîtît, Urartu, Med sey îqtîdarê herême donemê xo de herême îdare kerdî. Asûr, Pers, Makedon, Roma, Bîzans, Ereb û Osmanî donemê xo de Çewlîgî ser de dagîrkerî kerdî. Cografyaya Çewlîgî ko yo. Koyê Sipî Koyanê Torosan û koyê Xerzanî yewbînan ra girê dano.  

Polîtîkayê dîncitî yeno ramitiş 

Çewlîg Têkoşînê Rizgarî de wayîrê cayêko muhîm û mende yo. Destpêk ra heta nika bîyo cayê şerwanan. Şerwanî ser nê koyan ra şonî Amed û Dêrsimî. Dewleta tirk cok ra wazena bi çend raybazan nê rayîrî bibirna. Raybazo yewin rayîrê leşkerî yo. Ge-ge seba operasyonan sehezar leşkeran tîya de bica kena. Raybazo dîyin bendaw (beraj) o. Çemê Mûradî ser de çend bendawan virazena. Nê bendawan ra yo tewr gird Bendawê Kale yo. Raybazo hîrêyin zî dînperestî yo. Dewlete dîndarîya herême vera kultur û bawerîya elewîyan de dana xebetnayîş. Qoricîtî û hemkarî nê zîhnîyetî ser ro aver bena. Tesîrê nê hîle û pîleyan weçînayîşan ser de zî esto.

Na partî de edalet û têdûştî çin o

Ma keso bi nameyê Eladîn Bazencîlî ra persê kampanyaya referandûmî kerd, eyî zî da zonayen ke sûk de tenya kampanya û mîtîngê AKPyî yenî viraştiş. Bazencîlî dîyar kerd ke nêverdanê Partîya Refahî daxî kampanya û mîtîngan virazo û va, ‘Seba HDP qet nêverdanê. Wazenî 18 madeyan bikerî qanûn. Ma bi xo êdî nêdanî AKP.  Ma waşt ke ma şêrî teşkîlatê AKP yê Çewlîgî ra vînayîş bigîrî. Labelê wexto ke aşnawitî ke ma çapemenîya kurd de xebetîyenî, hîna ma ver kêberî de bî, qebul nêkerdî. 

Hemserekê DBP Yavuz Kitayî ke ma ci ra vînayîş girewt hayr ant nêzelalîye ser û wina va: “Şima zî vînenî Çewlîg bajarêko şenik o. Ma ge-ge îdarekaranê AKPyî reyde yenî têhet û ê bi xo zî vanî ‘eke îmkanî bibîyêne tena vatişê nê, ma do biameyênê û kampanyaya ‘nê’yî de bixebetîyayênê’. Ters esto, şik esto. Piyî fikrê xo lajê xo ra nimineno. Sîstemê ajanî dekerdî mîyanê keyeyî. 

Hadî Korkutatayo ke Çewlîg de ronîşeno zî  vist vîrî ke şaredar, walî, garnîzon û heme dezgehê dewlete Çewlîg de ‘ya’ rê xebetîyenî. Korkutatayî persa ‘Ma qey no welat malê pîyê Erdoganî yo?’ kerd û wina va: “Na partî de edalet, têdûştî çin o. Ez vana, AKP partîya dizdan a. Bîlalî hende keştîyan (kelek) kura ra ardî? Cayo ke edalet tede nêbo, cayo ke tede dizdê bibo, ez ewja de nîya. Cok ra ez vana nê.

Ma astengîyan nêşinasnenî

Hemsereka Çewlîgî ya HDP Zerîn Berdîbeke zî qala polîtîkayanê AKP kerd û wina va: “Ez cinîyêka mîyanê keyeyî bîya. Ewro hemsereka bajarî ya HDPyî ya. Mumkin nîyo ke cinîyêk bieşka biba sereka AKPyî. Heta vizêr zî Şaredarê Çewlîgî vatêne, ‘Kulturê ma de cinîye nêeşkena rayberî bikera.’ Ma cinîye û camêrd dest danî yewbînan û kampanyaya nê meşnenî. Destûr nîno dayîş. Hezar tewir astengîyan vejenî. Labelê ma destûr û astengîyan nêşinasnenî. Destûr, destûrê Homayî yo. Kêberê heme welatîyan ma rê akerde yo. 

Turkan Kîşîne zî vist vîrî ke cinîye mîyanê nê 18 madeyan de çin î û va: “Cayo ke cinîye tede çinêbo, merdim senî vano ‘ya’.  Hewldayîşo ke cinîye rê rêz nêgêno rê ma vanî.”    

“Ya Star” û “Ya Star”

Zeynel Karaaît (46) o ke qezaya Kanîreşî ya Çewlîgî ra yo zî dano zonayen ke mabênê eyî û AKPyî baş bî û wina dewam keno: “Nika baş nîyo. Çimkî êyî ma xapêna. Esnafan, dîndaran xapêna. Çiqas waşt ma da, ma çiqas da hende eyar ra vejîya. Ma êdî bes nîyo. Bi nê referandûmî çi wazeno? Vano îradeya xo teslîmê wijdanê mi bikerê. Ma wijdan dî. Ma ne no wijdano o ke cêrzemînan de ciwanan veşna. “Ya Star” û “Ya Star”. ‘Nê’ û ‘Nê’.” 

Hecî Mehmet Ozdemîr zî dano zonayen ke çiqas nameyê AKP û MHPyî yewbînan ra cîya bo zî, zîhnîyetê înan eynî yo. Ozdemîr dano zonayen ke hurdî partî nîjadperestî ser o kewtî reqabet û wina va: “AKP vano ez kurdan baş kişena, MHP vano ez hîna baş kişena. Zurîyetê înan çin o, nêyî heq û huqûqî ra çi fam kenî? Bi no hawa dewletêk nîna îdarekerdiş.”