Têkoşînê bengalijan çîyêko zaf pîrozî yo. Seba ziwanê xo têkoşîn da û nê têkoşînî ra pey hem ziwanê xo xelisna û hem zî welatê xo azad kerdî.Tîya de çîyêko balkêş no têkoşîn vera birayanê xo dayîyo. Têkoşîn mabênê şarê bengalijan û dewleta Pakîstanî de bîyo. Wexto ke dewleta Pakîstan serra 1947’î de ronîyabî, mîyanê aye de Bengladeş zî estî bî û o wext nameyê Bengladeşî Pakîstana Rojhelate bî. Û mabênê Pakîstana Rojawan û Pakîstana Rojhehate de dewleta Hîndîstanî estî bî. Rayîro erdî çini bi ke nê di hetî biresê pê. Nê semedî ra xora hetê erdvînayîye ra bare bibîyî. No, dezawantajo yewin o. Eke yew dewlete ronîya û fîzîkî reyde pêra nêyerî tesil roj yeno yewbînan ra cira benî. Xora Bengladeş serra 1971’î de xoser bena.Dezawantajo diyîn zî serdestîya Pakîstana Rojawan a. Na dewlete seba ke musluman bî Hîndîstanî ra aqitîyena xoser bena la çi heyfo ke hemwelatijanê xo ra zulm kena. Pakîstana Rojawan seba ke ziwanê aye fermî ûrdûkî ya wazena nê ziwanî Pakîstana Rojhelate de serdest bikera. Pakîstana Rojhelate de şaro zafênê şaro Bengal o û ziwanê înan ziwano bengalkî yo.Û Pakîstana Rojawan yew skandalo xişn kena ke kê bawer nêkenî. Ziwanê bengalijan tomete kena û ziwanê xo zî zorakî reyde dana qebulkerdiş. Hinî serranê 1950’an ra pey awe nêvindena, timûtim şaro Bengal çalakî û têgêrayîşî de yo, nê ser ro têkoşîn qêmî nêbeno. Hele serra 1952’î verkarê wendekarê zanîngehan reyde serşaristanê Bengladeşî Dakka de yew çalakîya xişne bena, na çalakîye de gelek merdimî mirenî la nê bedeldayîşî ra pey şarê Bengalî ziwanê xo azad keno. Ziwanê xo serdestîya Pakîstana Rojawane ra xelisneno.Çêyêko skandal dewleta Pakîstan xo ra vana ez musluman a û maneyê nameyê aye pak ra yeno û bedeldayîş çi yo a hîna hol zanena. La çi karo nêbîyaye bi û çi pîseyî bî ard şarê Bengalî ser. Û wexto ke Pakîstan ronîyabî vatebî; ‘mîyanê ma de çi cîyayî est a muhîm nîyo, ma pêro birayê yewbînan î.’ La ka birayî? Kê birayê yewbînan bibî kê caran ziwanê birayê xo tomete kenî. Û kê caran vanî; ‘ziwanê maya xo vînî bikerî, ê ma bixebitnî.’ Kotî birayî, kotî mafdarî? Û no ke to rê zulm keno sey to musluman o. Şaro Bengal seba kultur û ziwanê xo werzeno pay û vano; ‘no ke şima kenî xelet o, xeletîya xo ra agêrî.’ La çi feyde dewleta Pakîstan înan ser ro gale kena, bîlasebeb gelek merdiman dana kiştiş. Se bi? Neheqeyî zeyna? Ney. Kiştiş û qetilkerdiş zeyna? Ney. Edelet, mafdareyî û azadeyî zeyna. Bitexirê ke nufûsê to se mîlyonî ra vêşêr o û ti wayîrê yew ziwanê xoserî yî û yew zî yeno hûkûkê to caweno, to şar nêhesibneno, zordarî ano to ser. Yaw na hawa yew yaxme est o? Na hawa yew çî ame sereyê şarê Bengalî ser. La şarê Bengalî xoverdayîşî reyde nê belay û gosirmetî berteraf kerd. Eke Pakîstan muslumaneyî ser ro têbigêrayinî ziwanê Bengalî tomete nêkerdinî. Û vatinî; ‘ ziwanê Bengalî yê Bengalkî rûmet û şerefê ma yo.’
Zerweş ESNAW