Xeylê ziwanî dejenere benê
Ziwanê dayike ke heqanê şaran ra yo, seserrano hetê polîtîkayanê jûyî yê zihnîyetê dewlet-neteweyan de yeno înkar û xesp kerdiş. Tirkiye de zî rîwalê polîtîkayê asîmîlasyon yê ke bi şiyara ‘bi tirkî qisey bike, zaf qisey bike’ yenê ramiten de xeylê ziwanî dejenere benê û bi tehdîdê vindî biyayiş ra rî bi rî yê.
Mavêna di ziwanan de manenê
Netîce Altûn ke Fakulteyê Enqera de Wendekara Programê Lîsansê Berz yê Kirmanckî ya, da zonayen ke Tirkiye waştenê perwerde yê bi ziwandê may de çinî hesibna, red kerd. Nayî ra ganî malbatî domananê xo reyde bi ziwandê may de qisey bikerê. Altûn vist vîrî ke, goreyê cipersyayoxan domanî 12-13 serrî ra tepya musnayişê zonî de zehmetî ancenê û niya va: “Problema ma ya gird mavênê (benatê) di ziwanan de mendiş o. Çormeyê ma de bi tirkî û kurmanckî yeno qiseykerdiş, cok ra ma zî hurdî ra jewî weçînenê, qiseykerdişê bi ziwandê xo ra fek viradenê”.
Perwerdeyê bi ziwandê mayî
Programê Lîsansê Berz ê Kirmanckî Altûn da zonayen ke taybetî gencî bi kirmanckî (dimilkî) qisey nêkenê û vist vîrî ke bi rewşekê winayîn de kirmanckî bin rîskî de yo. Altûn da zonayen ke serva xovîrî nêkerdişê ziwanî di çiyê muhîmî estê û wina va: “Ya sifte; bi ziwandê may girewtişê perwerde. La na waşten hetê dewlet çinî yena hesibnayen. Ya diyîn; ganî mayî û pîyî bi ziwandê dayik de keye û çorme de qisey bikerê. Tenya serva kirmanckî nê, serva pêrokîn lehçanê kurdkî vana.
Bi kirmanckî binusime û qisey bikeme
Netîce Altûn da zonayen ke, serva raveyberdişê kirmanckî gureyînan ramena û qiseyê xo niya ramit: “Hendo ke destê mi ra yeno çimeyê zey kitab û kovaran vejena. Ez tim vana, bi kirmanckî binusime, qisey bikerime û biwanime. Senî ke ez heta nika, serva na ziwanî gureyîya, neyra tepya kî hewldayen û tekoşîna mi do dewam bikero. Bi domananê xo bi zonê xo de qisey bikeme. Ziwanê ma kamî, tarîx û ameyişê ma yo, nayî çinî nêkeme”.
ŞEHRÎBAN ASLAN/JINHA