Dünyanın yeniden paylaşılması için İngiltere, Fransa ve Rusya’nın oluşturduğu blokla Almanya, Avusturya, İtalya ve Osmanlı İmparatorluğu arasındaki emperyalist savaş 9 milyon insanın yaşamını kaybetmesi, milyonlarcasının yaralanmasına neden oldu. Milyonlarca insan evlerinden, topraklarından sürüldü. Anadolu’da 1 milyondan fazla Ermeni-Asuri katledildi. Ulus-devletin kurulmasını amaçlayan İttihat ve Terakki’nin Ermenileri ortadan kaldırmasından sonra sıra Anadolu’da yaşayan Rumlara geldi. Bu da Yunan ve Türk egemen sınıfları arasında Lozan’da imzalanan mübadele sözleşmesiyle gerçekleşti. Bu sözleşme 20. yüzyılın ilk ve en büyük zorunlu göçüne yol açtı. 1,2 milyondan fazla Rum ve 400 bini aşkın Türk yüzyıllar boyu yaşadıkları topraklardan sürüldü. Göç ettirilen insanların yeniden eski topraklarına dönmeleri yasaklandı.
Görsel ve sözlü anlatım
Stockholm’de açılan "İki Kez Yabancı" sergisi, Lozan’da imzalanan mübadele sözleşmesiyle başlayan ve daha sonra diğer ülkelerde ortaya çıkan zorunlu göçlerin yol açtığı travmaları görsel ve sözlü olarak izleyicilere aktarmayı amaçlıyor. Ordu Müzesi’nde düzenlenen sergide izleyiciler 10 yakın televizyon ekranından göç mağdurları ve çocuklarının anlatımlarını dinleyebiliyor, arşivlerde yer alan yüzlerce fotoğrafı görebiliyor. Lozan Anlaşması’ndan sonra Yunanistan ve Türkiye arasındaki zorunlu göçü, 2. Dünya savaşı sonrası Almanya-Polonya, daha sonraları da Hindistan-Pakistan arasında meydana gelen zorunlu göçler takip ediyor. Sergide bu göçler ve 1970’lerde Kıbrıs’ta yaşanan göçlerle ilgili de fotoğraf ve filmler yer alıyor.
MURAT KUSEYRİ/STOCKHOLM
