EREM KANSOY / LONDRA
Britanya 44 yıldan sonra Avrupa Birliği’nden ayrılmaya karar verdi. Ancak ayrılığa dair yanıt bekleyen çok soru var. AB’nin stratejisi ne? Süreç nasıl işleyecek?, Onay için ne yapılması gerek?, Britanya ne istiyor?, May’in planı ne?, Ayrılığın maliyeti ne kadar? İngiltere ekonomik açığı nasıl kapatacak?, AB vatandaşları nasıl etkilenecek?, Ayrılık İskoçya’yı nasıl etkileyecek? ve Geriye dönüş mümkün mü? sorularına yanıt aradık.
AB’nin stratejisi ne?
İngiltere, Lizbon Anlaşması'nın 50. maddesini işleme koyarak, 44 yıllık üyeliğin ardından Avrupa Birliği'nden (AB) ayrılma sürecini 29 Mart’ta resmen başlatmıştı. AB de iki gün sonra Brexit stratejisini açıklamıştı. Strateji aşamalı bir plan öngörüyor. AB, güvenlik konularını müzakere etmeyeceğini ve yakın işbirliğinin sürdürüleceğini belirtiyor. Taslakta 27 ülkenin Mart 2019 tarihi itibarıyla İngiltere'nin AB'den ayrılmasına hazır olduğu ancak böyle bir anlaşmanın AB kurallarına göre yapılması gerektiği ifade ediliyor.
Britanya ne istiyor?
İngiltere Başbakanı Theresa May ise Brüksel'e gönderdiği ayrılık mektubunda AB ile ekonomi ve güvenlik işbirliğinde "derin ve özel bir ortaklık" istediklerini söylemişti.
May’in planı ne?
Theresa May, Brexit sürecine ilişkin 12 başlıktan oluşan strateji planını ve amaçlarını ise şöyle açıklamıştı:
* AB ticareti kapsamındaki geçiş döneminde bir anlaşma yaparak İngiliz işletmeleri güvene alınacak.
* Avrupa Adalet Divanı'nın yargı yetkisini terk edip sadece Birleşik Krallık'ta yapılan Westminster, Edinburgh, Cardiff ve Belfast'daki yasalara sadık kalınacak.
* İngiltere, İskoçya, Galler ve Kuzey İrlanda arasındaki 'değerli ve çok önemli birlik' güçlendirilecek.
* Kuzey İrlanda ile Cumhuriyet arasında toprak sınırı yok. Ortak Seyahat Alanı'nı korumak için 'pratik bir çözüm' sözü verildi.
* Hareket özgürlüğü kurallarını sona erdirerek Avrupa'dan İngiltere'ye gelen kişilerin sayısı kontrol edilecek.
* Brexit'ten sonra İngiltere'de yaşayan AB vatandaşlarının hakları 'en kısa sürede orada kalmak' için garanti altına alınacak.
* İşçi ve emekçi haklarında sadece AB yasalarına ve İngiltere yasalarına bağlı kalmayıp her türlü ve her şekilde haklarının korunması sağlanacak.
* AB ile cesur ve iddialı bir serbest ticaret anlaşması imzalamaya çalışılacak.
* AB dışında ticari anlaşmalar da yapılarak İngiltere dışa dönük uluslararası ticari gücüne uzun zamandan sonra yeniden kavuşturulacak.
* İşbirliğini zayıflatmak yerine Avrupa'daki büyük bilim, araştırma ve teknoloji girişimleri ile çalışmaya devam edilecek.
* Britanya, Avrupa'daki müttefiklerle dış ve savunma politikasında yakın işbirliği yapmaya, NATO askeri ittifakını Rus saldırısına karşı güçlendirmeye devam edecek.
* İngiltere, Brüksel ve AB üyesi ülkelerdeki kurumlar için geçiş sürecini kolaylaştıracak Brexit için 'aşamalı bir uygulama süreci' aranacak.
Süreç nasıl işleyecek?
29 Nisan: İngiltere’siz toplanacak AB zirvesinde müzakere prensipleri oylanacak.
Mayıs-Haziran: AB yasalarının üstünlüğü ilkesini geri çeken tasarı parlamentoya sunulacak ardından AB ile yüz yüze müzakereler süreci başlayacak.
Aralık 2017: AB Başmüzakerecisi Michel Barnier ilk görüşmelerin bu tarihte sonlanmasını hedefliyor.
Ocak-Haziran 2018: Bu zaman içinde AB yasalarının üstünlüğü ilkesini geriye çeviren yasanın kraliyetin onayına sunulması hedefleniyor. İngiliz Parlamentosu yasal boşlukları doldurmak için yeni yasalar geçirmek zorunda kalacak gibi görünüyor.
30 Eylül 2018: AB Başmüzakerecisi Michel Barnier şartları netleştirmenin son tarihi olarak hedef gösterdi.
Ocak-Şubat 2019: Avam ve Lordlar kamaraları AB Konseyi ve Avrupa Parlamentosu anlaşma metnini oylamaya getirecek.
Mart 2019: İki yıllık müzakere süresi dolmuş oluyor. İngiltere anlaşma olsun ya da olmasın AB’yi terk edecek.
Onay için ne yapılması gerek?
Müzakerelerin iki yılda bitirilememesi durumunda tüm AB ülkelerinin rızasıyla müzakereler bir yıllığına uzatılabilecek. Müzakereler sonunda varılacak anlaşmanın AB tarafından kabul edilmesi için AB üyesi ülkelerin yüzde 72'sinin onayı gerekecek. Onay veren ülkelerin AB nüfusunun yüzde 65'ini temsil etmesi gerekli. Anlaşmanın Avrupa Parlamentosu tarafından onaylanması şart.
Ayrılığın maliyeti ne kadar?
Brüksel, Brexit'in İngiltere'ye maliyetinin yaklaşık 60 milyar Euro olacağını ifade ediyor. Brexit müzakereleri başladığında bu rakam üzerinden AB ile İngiltere arasında sıkı pazarlıklar yaşanması bekleniyor. Öte yandan İngiliz ekonomisindeki daralma, yatırımların azalması ve Sterlin’in değer kaybetmesi de giderek gazete manşetlerinde yerini almaya başlayacak gibi görünüyor.
AB vatandaşları nasıl etkilenecek?
Ayrıca İngiltere'de yaşayan birlik vatandaşları ile AB ülkelerinde yaşayan İngiltere vatandaşlarının Brexit sonrası durumları da diğer zorlu konular olarak öne çıkıyor. Zira AB ile yapılan ekonomi, finans, sosyal güvence, oturum ve çalışma yasalarına dair anlaşmalar da değişikliğe uğrayacağı için vatandaşların haklarının nasıl güvenceye alınacağı meselesi de ayrılık sürecinde en çok üzerinde konuşulacak konulardan olacak.
Ekonomik açık nasıl kapatılacak?
Britanya, AB’nin yanısıra Avrupa İç Pazarı ve Strasbourg’daki AB Adalet Divanı üyeliklerinin de sona ermesini hedefliyor. Hükümet, diğer ülkelerle ticaret anlaşmaları yapabilmek için AB ile arasındaki gümrük anlaşmasının da değiştirilmesini istiyor. May’in hedefi Katar ve Suudi Arabistan gibi petrol zengini Arap ülkeleriyle ticareti artırmak. Ancak muhalefet bu ülkelerin DAİŞ’e destek verdiğini ve anti demokratik yasalarla yönetildiğinin altını çizerek yakın işbirliği içine girilmesine karşı çıkıyor. May hükümetinin Türkiye ile de işbirliğini artırma hedefi olduğu biliniyor. En son Başbakan May ocak ayında Türkiye’ye yaptığı ziyaret sırasında 100 milyon Sterlin’lik bir savunma anlaşmasına imza atmıştı. Ancak bu anlaşma ülkede hem muhalefetin hem de parlamentonun tepkisini çekiyor.
Brexit İskoçya’yı nasıl etkileyecek?
Brexit ile gündeme gelen bir diğer önemli konu ise İskoçya'nın bağımsızlık talebi oldu. İskoçya Meclisi geçtiğimiz Salı günü bağımsızlık için ikinci bir referandum yapma kararı almıştı. Özerk Yönetim Başbakanı Nicola Sturgeon da 30 Mart’ta bağımsızlık referandumuna dair mektubu imzalayarak Londra'ya göndermişti. Sturgeon, İngiltere'nin AB'den ayrılmaya karar vermesinin ardından, İskoçya'nın bağımsızlık kararını yeniden gözden geçirmeye hakkı olduğunu savunuyor. May hükümeti ise Brexit süreci tamamlanana kadar böyle bir referendum yapılmasını engelleyeceklerini belirtiyor. Londra’nın itirazları nedeniyle bağımsızlık referandumu oylamasının 2018 yılı sonbaharıyla 2019 yılı bahar ayları arasında yapılması gündemde.
Geriye dönüş mümkün mü?
Daha önce hiçbir ülke AB'yi terk etmedi ve Lizbon Anlaşması’nın 50. maddesi sürecin durdurulup durdurulamayacağını açıkça söylemiyor. 50'inci maddeyi yazan İngiliz tecrübeli diplomat Lord Kerr, Kasım 2016'da BBC'ye verdiği bir demeçte bunun geri döndürülemez olmadığını söylemişti. İngiltere hükümeti de yürürlüğü konan 50.maddenin 'geri alınamaz' olduğuna ve sürecin planlandığı gibi ilerleyeceğine inanıldığını hemen hemen her açıklamasında vurguluyor.