Çocuk gelinler sorunu gerek Türkiye, gerekse de dünya genelinde önlenmesi için en az adımın atıldığı sorunların başında geliyor. UNICEF’in 2012 raporunda, dünya çapında 25-49 yaşları arasında 400 milyon kadının çocuk yaşta evlendirildiğini işaret ediyor. Raporda ayrıca, sadece Diyarbakır Kadın ve Çocuk Hastalıkları Hastanesi’nde 2010 yılında 573, 2011 yılında 520, bu yılın ilk 8 ayında ise 193 olmak üzere 18 yaş altındaki toplam 1286 çocuk anne oldu! Türkiyeli göçmenler, göç ettikleri ülkede de bu sorunu yaşıyor. Örneğin Almanya’da Aile Bakanlığı’nın hazırladığı rapora göre, zorla evliliklerde Türkiye’den göçmenler liste başında geliyor. Her dört ‘çocuk gelin’den biri Türkiyeli. Almanya’da her yıl 3 binden fazla genç kadın zorla evlendiriliyor. Bunlardan yüzde 30’u ise 18 yaşın altında; yani çocuk. Devletler önlem almamayı sürdürdüğü takdirde, 2020 yılına kadar 100 milyon çocuğun ‘gelin’ olacağı tahmin ediliyor. 15 yaşın altındaki kız çocuklarının doğum esnasında ölme riski 20 yaşındaki kadınlara kıyasla 5 kat daha fazlayken; 18 yaşın altındaki bir annenin bebeğinin henüz bir yaşına bile gelmeden ölme riski, 19 yaşın üstünde hamile kalan bir annenin bebeğine kıyasla yüzde 60 daha fazla.
‘Saha araştırması gerekiyor’
Uçan Süpürge Kadın İletişim ve Araştırma Derneği, Birleşmiş Milletler’in (BM) kararıyla bu yıl ilk defa kutlanan 11 Ekim Dünya Kız Çocuklar Günü’nde, ‘Çocuk Gelinlere Hayır Ulusal Platformu’nu kurdu. Platform, çocuk evliliklerine mücadele etmeyi hedefliyor ve bu eksende kurumlara sorumluluk çağrısı yapıyor. Uçan Süpürge, 2003 yılından bu yana çocuk gelinler konusuna yönelik çalışmalar yapıyor. 2010 yılında Çocuk Gelinler Projesi’ni 54 ilde yürüttü.
Uçan Süpürge’den Sevna Somuncuoğlu, 2011 yılında bu proje bittiğinde problemin farklı sorumluları olduğunu, ailelerden öğretmenlere, doktorlardan avukatlara, imamlardan nikah memurlarına, kaymakamlardan hükümete kadar genişlediğini söylüyor. “Bu sorunun çözümü için, çocuk ve kadın hakları örgütleri, üniversitelerin çocuk ve kadın araştırmaları merkezleri, sosyal hizmet uzmanları olarak bir araya geldik” diyen Somuncuoğlu, “Ulaşmayı amaçladığımız hedefimiz tek. O da, Çocuk Evlilikleri konusunun bizim ortak problemimiz olduğu ve bir an önce önüne geçilmesidir” diyor. Türkiye’de Çocuk gelin oranının Türkiye Nüfus ve Sağlık Araştırması’na (TNSA) göre yüzde 28 olduğuna vurgu yapan Somuncuoğlu, “Fakat bu araştırma çocuk gelinlere yönelik bir araştırma olmadığı gibi, görüşülecek kişiler 15 yaşın üstündekiler olarak belirlenmiştir. Dolayısıyla bu oranın hakiki bir boyuta ulaşabilmesi, özellikle çocuk gelinlere yönelik bir saha araştırmasını gerekli kılmaktadır” dedi.
Sorun küresel
‘Çocuk Gelinler’ konusunda nicel ve nitel bir araştırmanın bulunmadığını belirten Somuncuoğlu, AKP döneminde sorunun katlandığına değinerek “Son 10 yıldır muhafazakar politikalar sonucu kız çocukların bir an önce ve yasal yaşları gelmeden evlenmeye zorlandıklarını söylemek mümkün” diyor.
‘Çocuk Gelinler’ sorununun bölgesel olarak ele alınmasının da doğru sonuca vardırmayacağını anlatan Somuncuoğlu, “İç Anadolu Bölgesi de bu problemin yaygın olarak yaşandığı bir bölge. Dolayısıyla söylendiği gibi sadece doğuya atfolunan bir gerçek değil” diye konuştu.
‘Çocuk Evlilikleri’ni ‘küresel bir problem’ olarak tarif eden Sevna Somuncuoğlu, sorunun Orta Doğu ve Afrika’da yaygınlık kazandığını belirtti.
Somuncuoğlu, şunları kaydetti: “Ülke ne kadar kalkınmışsa, o oranda da çocuk evliliği oranının azaldığını tahmin edebiliyoruz. BM Nüfus Fonu’nun (UNFPA) bir raporunda, çocuk evliliklerinin yüksek rakamlara ulaştığı Afrika’da, yoksulluk ve savaşların görülmesinin tesadüf olmadığı, halbuki Tayvan, Tayland ve Güney Kore gibi ülkelerdeki refah ve kalkınmanın, yine çocuk evliliklerinin önüne geçilerek mümkün kılındığını görüyoruz.”
Gelenekler yıkılabilir
Somuncuoğlu ayrıca “Her çocuk evliliği kötü sonuçlara yol açıyor. Kimi evleneceği kişiyi tanımadığı için, zorla evlendirildiği için kocası tarafından tecavüze uğruyor; kimi, çocuğunu doğururken ameliyat masasında kalıyor. Bir çoğu karın tokluğuna çalışan ev işçisi oluyor, kocasına en ufak bir itaatsizliğinde koca şiddetine maruz kalıyor, kimi zaman kadın cinayetine kurban gidiyor, kimi ise yaşadığı acıların son bulmasını istediği için intihara sürükleniyor” şeklinde konuştu. Somuncuoğlu, son olarak şu çağrıda bulundu:”Unutmayın, 18 yaşının altında iseniz, çocuksunuz. Çocuk yaşta evlendirilecek bir kız veya oğlan çocuğu öncelikle geleneklerin böyle olduğu ve buna uymak zorunda olduğu bilincini kafasından atmalı. Çünkü gelenekleri de insanlar tasarladı ve yine insanlar yıkabilir. Bu geleneği yıkmak sizin mücadele etmenizle mümkün. Böyle durumlarda etrafınızdaki kişilerden yardım isteyin, kimse yoksa yetkili mercilere ulaşmaya çalışın ama pes etmeyin.”
ANF/ANKARA
BDP Meclis araştırması istedi
BDP Grup Başkanvekili İdris Baluken, çocuk gelinlerle ilgili olarak Meclis Araştırması açılmasını istedi. Baluken, TBMM İçtüzüğü uyarınca Meclis Başkanlığı’na dilekçe verdi. Dilekçesinde, “”Küresel ölçekli bir sorun olan çocuk gelinler sorunu diğer ülkelerde olduğu gibi Türkiye’de de yeterli duyarlılık alanlarının içerisine girememektedir”” diyen Baluken, dünya genelinde 400 milyon kadının çocuk yaşta evlendirildiğini belirtti. Sorunun siyasi, ekonomik, kültürel, resmi ideoloji gibi birçok boyutu olduğunu dile getiren Baluken, şunları dile getirdi:
“”Dünya genelinde yaygın olan çocuk gelinler, özellikle farklı kültürel niteliklere sahip, sosyo ekonomik olarak düşük gelirli olan, yoğun göç sonucu nüfusu hızla artan bölgelerde hızla artış göstermektedir. Türkiye’’de bu oranın oldukça yüksek olduğuna dair veriler sivil toplum kuruluşları tarafından paylaşılmaktadır.” Dilekçede “Çocuk gelinler sorununu ortaya çıkaran kaynakların belirlenmesi, siyaset kurumu açısından daha önceki süreçlerde yeterli çalışmaların yapılmamasından hareketle TBMM’’nin bu konuda çözüme dair irade alması, ilgili Sivil Toplum Kuruluşlarının da sürece aktif katılımının sağlanması için bir Meclis Araştırması açılmasını talep ediyoruz”” ifadelerine yer verildi.