Serwezîrê Tirkîya Erdoxan, 23.11.2011de; “Eke literatur de çîyo nîyanen ke esto, ez dewlete vera ef wazen”, vake yanê nêm fek ra bo kî na jênosîd qewul kerd. Erdoxan, guman çîn o ke girê (mesela) Dêrsimî serba ma qeseynêkeno. Miradê ey na girê ra, raa CHP û Kiliçtaroxlu çitur birnen a bîye. Henî(wînî) zanême ke kulanê ma ra waşt ke Kiliçtaroxlu bikuyo. Na girê ser o Kiliçtaroxlu hondê(hende) Erdoxan bîla çîyê besenêkerd. Çike CHP vera ef bîla nêwaşt. Î.S.Çaxlayangîl, 1986’îne de roportajo ke do Kemal Kiliçtaroxlu ey de vato; “Leşkerê Tirkîya Dêrsimîjê ke kutê(kewtê) zerê esketan, ê pêro gazo axuyîn ra jê(sey) merreyan qirrkêrdî. Otorîteya hukmatî nîya nê ro.” CHP ra mebuso Dêrsim Kamer Genç, qirrimê Dêrsimî ser meclîs de qe(qet) nêsermayîbî, vatîbî; “Ala cîgêrayîş bikerîme, belka(benoke) serba ef waştene çîyê nêbiyo.” Pîlanê ma a serre 10 gaxane 2011 de cavê(cuwab) xo mîtîngê Dêrsimî de hêsîrê çimanê xo ra dayîbî: “Kermê sayê, zerê sayê der o.”
Tayê, na girê ser kî qeseykenê, vanê; “Dêrsim de sarêwedernayîş bîyo dewlete o sevev(semed) ra hêrîşê Dêrsimî kerdo.” Nînan rê gore, sarê Dêrsimî tertele heq kerdo. Serwezîrê Tirkîya bîla no qirrim bîlasevet virajîyo vato, hema hona wertê Dêrsimîjan ra bîla tayê ney qewul nêkenê. Henî mebo kî kamji vîjdan de, huqûq de ya kî herb de pê cênîyan kay kerdîş, cizikê cênîyan birnayîş ya kî zerê maa de pitikan sungî kerdîş esto. O wo ke însan o, însanî rê çitur çîyê nîyanênî keno? Nînan henî kerdo ke sarê Dêrsimî bêanor bimanê û xo qefçil bizanê. Hema(labelê) tarîx, kam ke çîyê nîyanênî kerdê, hata nika ê bêanor û qefçil vênitê.
Pêguretîyayîş û Dardekerdîyayîşê Sey Rizayî
Serverê xoverdayîşî Sey Rîza, xodarîya aşîran ra amo ke şêro Erzingan de walî de qesey bikero, Qereqolê Mutî de pêgureto. Berdo Xarpet de eşto bindestxane. Ewro tayê; “Atatirk ke amo Xarpet, dozger Sey Riza berdo Îstasyonê Xarpetî de leyê Atatirkî”, vanê. Atatirk na camalîyayîs de; “Ef biwaze ke to ef bikernê”, vato. Sey Riza zanito ef ke waşt, Dêrsim cênê bandira xo, qewul nêkerdo. Nata cavê xo do:“ Mi jûr û dubarê sima de bas nêkerd/No mi rê bî derd/ Sima ver de çok nêda/ No kî sima rê bibo derd.” (Ergîn Dogru, Rojnameya Dêrsimî, Gaxan 2011) Ewro tayê kî vanê; camalîyayîsê Sey Riza u Atatirk çîn o. Sey Riza na qeseyî jû mektube de nusnê. Mektube da Î.S. Çaglayangîl ke Atatirk ke bivîyene kes darde nêbîyene”, vato ke kes Sey Riza server mevêno.” Ey kî dima mektube da Atatirk. Î.S.Çaglayangîl; “Xebera Dêrsimîjan ra 6 hazar tenêyî Xarpet de serva effe Sey Riza amê pêser”, vato ke jûro xo qeyim bo. Jê tîyatro jû mehkême de serranê Sey Riza kerdê kilm ke ebe qanun darde bikerê.
Xodarîya mehkeme ra serrê Sey Riza ardê war, serrê lacekî kî kerde girsî. Sewa bazarî(15 gaware 1937 de) verê farê areban de, darde kerdê. Sey Riza, Î.Sabrî Çaxlayangîl rê vato; “Sifte mi darde bikerê ke darde kerdîşê lacekê xo mevênîne.” Xezevtulayan no bîla jêde vênito. Sifte lacekê ey, Resîk Uşenî darde kerdo ke decê lacekî bivêno. Darde kerdîşê Sey Riza ser o Î. Sabrî Çaxlayangîl vîremayîşê xo de vato: “Serd bî, dorme de kes çîn ê bî. Hema Sey Riza ti vanê her ca de milet esto, tarî rê qeseykerd: Ewladê Kerbela yîme, bêxeta yîme, ayb o, zulm o, cînayet o. No mordemo kokim rap rap ame, asiq tomda, la eşt vilê xo. Linge dê sandalî û xo dardekerd.”(Bayrak Mehmet, Dersim-Qoçgîrî, Weşanên Ozge, Anq. 2010, p.190-191) Dewlete a sewe leyê Sey Rizayî de pîlê Dêrsiman ra Usenê Seydî, Alîyê Mîrzalîyê Silî, Hesen Axa, Findiq Axa, Resîk Uşen ve Hesenê Îvraîmê Qejî dardekerdê. Î yê ke darde bîyê meyîtê înan se bîyê ewro kes nêzanano. Hewz beno deyin zaf tersê ke hata na serre, cayê meyîtê Sey Riza kî eskera nêkenê. Hema ma zaneme ke cayê ey û cayê pîlanê ma zerrê qomê ma de qeyim o, uca ra qe nêvejîno…